II SA/Gd 264/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi M. Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 lutego 2025 r. nr SKO Gd/2273/24 w przedmiocie przyznania gorącego posiłku oddala skargę. Skarga M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 6 lutego 2025 r., nr SKO Gd/2273/24, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Wnioskiem z dnia 28 grudnia 2023 r. skarżący zwrócił się o przyznanie mu świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej w formie gorącego posiłku. Prezydent Miasta Gdańska decyzją z 15 marca 2024 r., nr CPS1.II.615.3.2024, wydaną na podstawie art. 48 i art. 48b ust. 1 a także art. 106 ust. 4 w zw. z art. 107 ust. 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.), odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak możliwości sporządzenia aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego. Organ wyjaśnił przy tym, że podjęta w dniu 2 stycznia 2024 r. próba nawiązania kontaktu telefonicznego ze skarżącym w celu ustalenia daty przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zakończyła się niepowodzeniem a podczas rozmów telefonicznych przeprowadzonych w dniach 3, 5 i 10 stycznia 2024 r. skarżący zażądał rozpoznania wniosku bez przeprowadzania wywiadu. Skarżący został wtedy poinformowany o konieczności przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, po czym, po wysłaniu pisemnego zawiadomienia, pracownik socjalny 18 stycznia 2024 r. udał się do miejsca zamieszkania skarżącego, lecz nie zastał go w domu. Następnie, okazało się, że zawiadomienie to skarżący odebrał dopiero 19 stycznia 2024 r. Dlatego też, w dniu 6 lutego 2024 r. wysłano do skarżącego pisemne wezwanie z prośbą o kontakt w ciągu 7 dni od odebrania pisma, w celu ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wezwanie to skarżący odebrał 16 lutego 2024 r., jednak do dnia wydania decyzji nie stawił się w celu ustalenia daty przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie zaś z treścią art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej nie jest możliwe wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia bez przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego a ponadto zgodnie z treścią art. 11 ust. 2 tej ustawy brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, obejmującym m.in. przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 6 lutego 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję I pierwszej instancji w całości podzielając ustalenia faktyczne i stanowisko prawne w niej zawarte. We wniesionej do Sądu skardze skarżący zarzucił, że zaskarżona decyzja nie jest podpisana a zatem jest tylko projektem decyzji. Skarżący wskazał też, że od 12 marca 2025 r. jest bezdomny. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Rozpoznając wniesioną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że zarówno decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 lutego 2025 r., jak i poprzedzającą ją decyzja Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 15 marca 2024 r. są zgodne z prawem. Decyzje te wydane zostały na skutek złożonego przez skarżącego w dniu 28 grudnia 2023 r. wniosku o przyznanie mu świadczenia niepieniężnego z pomocy społecznej w formie gorącego posiłku. Zgodnie z treścią art. 36 ust. 2 lit. j ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.) posiłek jest świadczeniem niepieniężnym z pomocy społecznej. Stosownie przy tym do treści art. 48 tej ustawy osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Zgodnie zaś z treścią art. 48b ust. 2 ustawy pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Decyzja o przyznaniu świadczenia, o którym mowa w art. 48b ust. 2 wydawana jest w ramach uznania administracyjnego a pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, wspierający beneficjentów w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych i nie może stanowić ich stałego źródła utrzymania. Sam zatem fakt spełnienia ustawowych kryteriów, nie oznacza zatem automatycznego, czy każdorazowego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego, zgodnego z jej oczekiwaniami (zob. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2025 r., sygn. akt I OSK 71/25, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy tym, zgodnie z treścią art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ponadto, z art. 107 ust. 4 tej ustawy wynika, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej oraz w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi - nie rzadziej niż co 12 miesięcy. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu. Stanowi on postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Wywiad ten jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych w takiej formie. Co do zasady, ta forma postępowania wyjaśniającego nie może zostać zastąpiona innymi środkami dowodowymi, w szczególności świadczenie nie może zostać przyznane wyłącznie na podstawie dokumentów, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy o pomocy społecznej (zob. wyrok NSA z 27 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 777/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei, zgodnie z treścią art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W konsekwencji brak rodzinnego wywiadu środowiskowego, czy też jego aktualizacji, uniemożliwia organowi pomocy społecznej dokonanie rzeczywistej oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie świadczenia. Przy tym, w zakresie przedmiotowym tej regulacji mieszczą się nie tylko sytuacje wyraźnej odmowy przeprowadzenia wywiadu przez podmiot ubiegający się o świadczenie, ale także zachowania, które w okolicznościach faktycznych danej sprawy mogą być odczytane jako utrudnienie lub uniemożliwienie przeprowadzenia takiego wywiadu. W tym obszarze znajdą się zatem takie sytuacje, w których podmiot ubiegający się o świadczenie w bezzasadny sposób lekceważy kierowane do niego wezwania, nie podejmuje próby kontaktu z organem pomimo kierowanych do niego próśb (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 1063/24, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Obligatoryjna czynność, jaką jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego czy też jego aktualizacja z uwagi na swą istotę, stanowi formę współpracy beneficjenta z organem pomocowym, której brak może przynieść dla niego negatywne skutki. Zgodnie bowiem z treścią art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Konsekwencje braku współdziałania osoby zainteresowanej z organami pomocowymi określa art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jak wskazuje się przy tym w orzecznictwie jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (zob. wyrok NSA z 19 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 2186/16, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając to wszystko na uwadze, Sąd stwierdził, że orzekające w sprawie organy słusznie uznały, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można było przyznać skarżącemu wnioskowanego przez niego świadczenia. Z akt sprawy wynika bowiem, że pomimo wielu podjętych przez organ I instancji prób kontaktu ze skarżącym nie udało się przeprowadzić z nim wywiadu środowiskowego. Podnoszona zaś przez skarżącego w skardze okoliczność eksmisji z miejsca zamieszkania nie mogła mieć znaczenia dla oceny zgodności z prawem kontrolowanych decyzji, albowiem skarżący wskazał, że miała ona miejsce w dniu 12 marca 2025 r. a wezwania skarżącego do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego kierowane były do niego w styczniu i lutym 2024 r. Ponadto, ze skarżącym przeprowadzane były również w tym czasie rozmowy telefoniczne, podczas których był on informowany o potrzebie przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. W ocenie Sądu, nie ma podstaw, aby kwestionować wiarygodność znajdujących się w aktach postępowania dokumentów w postaci obrazujących powyżej przedstawione okoliczności sprawy. Wskazują one na wielokrotnie podejmowane przez organ próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze skarżącym. W konsekwencji należało stwierdzić, że organ podjął różnego rodzaju próby kontaktu ze skarżącym celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, które spotkały się z biernością skarżącego, noszącą znamiona braku współpracy z organem pomocowym, co musiało skutkować odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazać przy tym należy, że z uwagi na cel regulacji zawartej w art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, jakim jest zapoznanie się przez organ z aktualną sytuacją życiową wnioskodawcy, należy przyjąć, że wolą ustawodawcy jest, aby aktualizacja wywiadu środowiskowego następowała nie rzadziej, niż co 6 miesięcy. W orzecznictwie wskazuje się wręcz, że aktualizacja wywiadu środowiskowego ma być sporządzana nie tylko w razie zmiany danych zawartych w wywiadzie, a korzystanie ze stałych form pomocy nie ogranicza organu do przeprowadzenia wywiadu raz na 6 miesięcy (por. wyrok NSA z 5 października 2021 r., sygn. akt I OSK 501/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe, Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy prawidłowo odmówiły przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jak i jego aktualizacji, skutkować musi obligatoryjną odmową przyznania świadczenia. Jako niezasadny Sąd ocenił przy tym zarzut skargi wskazujący na niepodpisanie przez organ zaskarżonej decyzji. Znajdujące się w aktach sprawy decyzje organu I, jak i II instancji zawierają bowiem podpisy osób upoważnionych do występowania w imieniu orzekających organów. Z tych wszystkich względów, Sąd, nie podzielając zarzutów skarżącego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 199 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na wniosek organu i brak sprzeciwu skarżącego.