II SA/Gd 289/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 14 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. A. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 7 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Gd 289/15 w sprawie ze skargi S. A. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 27 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. S. A. wniósł w dniu 13 maja 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na opisaną decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowalnego w przedmiocie rozbiórki obiektu budowalnego. Wnioskiem złożonym w dniu 21 lipca 2015 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w całości, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 3 września 2015 r. odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W następstwie skutecznego wniesienia przez skarżącego sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 30 listopada 2015 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, a Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie postanowieniem z dnia 29 stycznia 2016 r., w sprawie o sygn. akt II OZ 84/16, oddalił je. Skarżący wezwany do uiszczenia wpisu sądowego na podstawie prawomocnego zarządzenia z dnia 25 maja 2015 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazał w złożonym formularzu, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną H. A. Posiada w R. dom o pow. 180 m2 oraz mieszkanie w B. o pow. 60 m2. Wnioskodawca wskazał, że dużym obciążeniem są koszty leczenia i rehabilitacji. Posiadany dom wymaga remontu, a w mieszkaniu jest 38- letni piec wymagający wymiany. Wskazał również, że w stosunku do okoliczności, w których złożył poprzedni wniosek nastąpiła zmiana, albowiem brat jego żony zmarł pozostawiając gospodarstwo rolne z inwentarzem żywym, którym wnioskodawca musi opiekować się. Wnioskodawca wskazał również na poniesione koszty pogrzebu brata żony, które przekroczyły kwoty refundowane przez ZUS. Aktualnie muszą zakupić pasze dla zwierząt oraz dojeżdżać do gospodarstwa co generuje koszty na poziomie 1000 zł miesięcznie. W związku z uznaniem, że powyższe dane nie są wystarczające do rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku strony wezwano ją do ich uzupełnienia. W odpowiedzi wnioskodawca oświadczył, że nie posiada lokat dewizowych ani innych. Nie posiada także konta bankowego, przesłał wyciąg z rachunku małżonki z trzech miesięcy. Wskazał, że mieszkanie, którego jest właścicielem znajduje się w B. przy ul. P. W nim zamieszkuje z żoną, a miesięczne koszty wynoszą około 600 zł. Dom, którego jest właścicielem znajduje się w R. i jest on zamieszkiwany przez córkę wnioskodawcy i syna z rodziną. W R. także znajduje się dom po zmarłym bracie małżonki. Po zmarłym bracie zostały dwa koniki polskie, 10 królików, kury, gołębie i pies. Wnioskodawca wyjaśnił, że w październiku 2015 r. zmuszeni byli z żoną zakupić samochód Audi A6 rok produkcji 1999 o wartości 8000 zł niezbędny do dojazdów do chorego brata. Poprzednie auto zostało "skasowane" po wypadku. Do pisma zostały załączone dokumenty: opłata za gospodarowanie odpadami za nieruchomość przy ul. R. w R. 11,25 zł, za dom przy ul. B. w R. 50,27 zł, za mieszkanie przy ul. P. 25,88 zł; z nakazu podatkowego nieruchomości na ul. R. wynika, że właścicielem jest małżonka wnioskodawcy, a oboje małżonkowie są właścicielami mieszkania przy ul. P. o pow. 73,55 m2 i domu w R. o pow. 187 m2. Małżonkowie otrzymują emerytury w kwocie 2073,57 zł i 1206,03 zł (3279,60 zł łącznie). Wnioskodawca przedstawił rachunki za media dotyczące mieszkania i domu. Z wyciągu z rachunku bankowego wynikają jedynie operacje na nim dokonywane, natomiast nie jest uwidoczniony stan środków na nim. Jednak z pozycji dotyczącej kapitalizacji odsetek i podatku od odsetek można wywnioskować, że posiadają skarżący zgromadzone na nim środki pieniężne. Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Oceniając sytuację materialną wnioskodawcy podkreślono, że posiada on z małżonką obecnie trzy nieruchomości: dom i mieszkanie oraz dom z działką po zmarłym bracie małżonki. W domu zamieszkuje jego córka i syn z rodziną. Wedle oświadczenia wnioskodawcy wszystkie nieruchomości wymagają pilnych nakładów finansowych i remontu. Wnioskodawca zakupił także samochód osobowy za kwotę 8 tys. zł po tym, gdy poprzedni uległ zniszczeniu w wyniku wypadku. W porównaniu do poprzednio ocenianej sytuacji finansowej skarżącego obecna jest korzystniejsza, gdyż stan majątkowy skarżącego uległ zdecydowanej poprawie. Nieruchomość, jaką małżonka wnioskodawcy odziedziczyła po zmarłym bracie jest korzystnie położona w bliskiej odległości od jeziora R., a decyzje gospodarcze co do hodowli zwierząt i ponoszenia kosztów podejmuje samodzielnie wnioskodawca. Stwierdzono, że koszty te nie mają priorytetu przed opłatami sądowymi. Skoro skarżący posiadał środki na zakup samochodu to tym bardziej trudno uznać, że ich nie posiada na prowadzenie zainicjowanej przez siebie sprawy sądowoadministracyjnej. W ocenie referendarza sądowego w sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie nastąpiła żadna zmiana mogąca wpłynąć na dotychczasową ocenę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja majątkowa skarżącego wyróżnia się na tle polskiego społeczeństwa, gdyż świadczenia emerytalne wnioskodawcy i jego małżonki nie należą do najniższych, a posiadanie trzech nieruchomości wyklucza go z możliwości uznania za osobę ubogą. Wnioskodawca w ustawowym terminie wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, z którego wynika, że nie zgadza się z oceną swojej sytuacji majątkowej dokonanej przez referendarza. Zwrócił uwagę na okoliczności, które tą sytuację względem poprzedniego rozstrzygnięcia jeszcze pogorszyły, a mianowicie na konieczność zaciągnięcia pożyczki na zakup samochodu, pokrycia kosztów pogrzebu brata żony, ponoszenia kosztów napraw i bieżących remontów oraz opłat związanych z nieruchomością pozostawioną przez brata żony. Wnioskodawca zaprzeczył jakoby żona odziedziczyła nieruchomość po bracie, ale przyznał, że wspólnie ponoszą koszty związane z pozostałą po nim nieruchomością. Wskazał, że wskutek nawałnicy, która przeszła nad gospodarstwem w lipcu 2016 r. uszkodzeniu uległa stodoła do składowania żywności dla zwierząt i wnioskodawca będzie zmuszony do poniesienia kosztów jej naprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgłoszony przez wnioskodawcę wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznawany jest przez sąd administracyjny zgodnie z przepisami procesowymi zawartymi w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 260 p.p.s.a., podlegającym zastosowaniu w niniejszej sprawie w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015 r., w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego utraciło moc i wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu na nowo przez sąd. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym pomimo tego, że jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym przez skarżącego w niniejszej sprawie, nie może być rozpoznawany w trybie art. 165 p.p.s.a. jako wniosek o zmianę dotychczasowego postanowienia, albowiem pierwszym wnioskiem skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a drugim o prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, co oznacza, że ubiegał się o prawo pomocy w zakresie częściowym, który jest oceniany przez pryzmat innych przesłanek. Wobec tego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych musiał zostać rozpoznany jako nowy wniosek z powodu innego zakresu żądania oraz przepisów mających w tym wypadku zastosowanie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący ubiega się o zwolnienie do kosztów sądowych, co oznacza, że uwzględnienie jego wniosku mogłoby nastąpić wówczas, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym podkreślić należy, że ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznający wniosek o przyznanie prawa referendarz bądź sąd powołani są wyłącznie do oceny przedłożonych przez wnioskodawcę dowodów i złożonych oświadczeń, a nie do prowadzenia postępowania dowodowego. W orzecznictwie i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowych jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2011 r., II GZ 83/11, z dnia 28 października 2011 r., II OZ 1040/11, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl; też R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2015, s. 926). Taka sytuacja w przypadku skarżącego nie ma miejsca. Ze złożonych przez niego oświadczeń w toku postępowania wynika, że wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jako emeryci utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3279,60 zł. Rocznie wydatkują na wywóz śmieci kwotę w wysokości 1048 zł, na podatek od nieruchomości 938 zł, na ubezpieczenie nieruchomości 280 zł, na leczenie około 1000 zł. Miesięcznie natomiast ponoszą koszty opłat za telewizję w wysokości 120 zł, a raz na dwa miesiące opłacają energię elektryczną w wysokości ponad 200 zł. W skali miesiąca ponoszą również wydatki związane z gospodarstwem rolnym po zmarłym bracie w wysokości około 1000 zł. Są właścicielami nieruchomości w postaci domu jednorodzinnego o powierzchni 180 m2 w R. oraz mieszkania o powierzchni 60 m2 w B. Mieszkają w mieszkaniu w B., a w domu mieszka ich córka oraz syn z rodziną. Z wyjaśnień wynika, że koszty utrzymania domu i koszty eksploatacyjne są pokrywane przez wnioskodawcę i jego żonę w 1/3 części, a pozostałą część pokrywają zamieszkujące dom ich dorosłe dzieci. Na obecnym etapie niniejszego postępowania sądowego koszty sądowe, jakie musiałby ponieść wnioskodawca wynoszą 500 zł wpisu sądowego od skargi. Przy deklarowanych dochodach miesięcznych w kwocie łącznej 3279,60 zł wnioskodawca byłyby w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony. Z przedłożonego bowiem zestawienia miesięcznych i rocznych wydatków eksploatacyjnych wynika, że w skali miesiąca wydatkują łącznie na te cele około 492,06 zł, nie uwzględniając w tym wydatku w wysokości około 1000 zł na utrzymanie gospodarstwa rolnego. Przy tym podkreślić należy, że w zestawieniu tym nie wyodrębniono kosztów utrzymania domu i mieszkania, ale potraktowano je zbiorczo, pomimo tego, że w kosztach utrzymania domu, według oświadczeń wnioskodawcy, partycypują jego dorosłe dzieci. Skoro skarżącego wraz z małżonką stać na utrzymywanie dorosłej pracującej córki oraz partycypowanie w utrzymaniu domu, którego są właścicielami, a w którym mieszkają dorosłe dzieci, a także utrzymanie mieszkania to nie można uznać wnioskodawcy za osobę spełniającą przesłankę przyznania prawa pomocy. W ocenie sądu koszty ponoszone na utrzymanie domu w R. są w istocie dobrowolną darowizną wnioskodawcy i jego żony na rzecz ich dorosłych dzieci i nie mogą stanowić wydatków koniecznych dla utrzymania wnioskodawcy i jego żony uzyskujących pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia ustawowych kosztów sądowych. Podobnie rzecz ma się z poczynionym już w toku niniejszego postępowania w sprawie rozbiórki wydatkiem na zakup samochodu w wysokości 8.000 zł oraz wydatkami na utrzymanie gospodarstwa pozostawionego przez brata oraz na utrzymanie znajdującego się tam inwentarza żywego, w tym koni, królików, kur i gołębi. Nie kwestionując braku formalnego potwierdzenia faktu dziedziczenia przez H. A. gospodarstwa po jej zmarłym bracie nie można jednak nie uwzględnić związanych z tym gospodarstwem możliwości, które wnioskodawca winien wykorzystać w obliczu rosnących potrzeb. Skoro w skład gospodarstwa wchodzą aktywa podlegające obrotowi rynkowemu, tj. chociażby zwierzęta, to w celu pozyskania środków na utrzymanie gospodarstwa, należałoby o takie środki finansowe zadbać. Bierność skarżącego w tym zakresie nie może uzasadniać udzielenia mu pomocy przez Skarb Państwa przy prowadzeniu postępowania sądowego zainicjowanego jego skargą. W ocenie Sądu jeśli skarżący wraz z małżonką dobrowolnie wydatkują środki pieniężne na inne niż niezbędne i konieczne koszty swojego utrzymania, to znaczy ponoszą koszty utrzymywania domu, w którym mieszkają ich dorosłe dzieci, koszty utrzymania gospodarstwa rolnego, którego nie są formalnymi właścicielami, i znajdujących się tam zwierząt to nie można uznać wnioskodawcy za osobę spełniającą przesłankę przyznania prawa pomocy. Inne koszty wskazywane przez wnioskodawcę jako konieczne, a to związane ze zniesieniem współwłasności czy pokryciem kosztów pochówku brata H. A. nie mają znaczenia dla oceny przedmiotowego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał wobec powyższego, że skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i na mocy art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.