II SA/Gd 290/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A w G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 stycznia 2008r., Nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie warunków zabudowy postanawia: odmówić skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 30 kwietnia 2008 r. A w G. wniosło o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że przedmiotowe A zostało powołane do prowadzenia działalności w zakresie obrony praw człowieka, ochrony praw konsumenta, ochrony praw pracowniczych, ochrony interesu prawnego przy zagospodarowaniu terenów, działania na rzecz społeczności lokalnych, ochrony środowiska przyrodniczego i kulturowego, poprawy jakości życia mieszkańców, oraz realizacji lokalnych i ponadlokalnych celów publicznych. A nie posiada ruchomości, nieruchomości, jakiegokolwiek majątku ani środków płatniczych. Cała działalność A opiera się na zasadzie pracy społecznej. A nie posiada rachunku bankowego. Ponadto w marcu 2000 r. członkowie A podjęli uchwalę o zaprzestaniu zbierania składek, stan ten trwa do dziś. Nie posiadając jakichkolwiek środków płatniczych skarżące A nie jest w stanie ponosić wydatków na opłaty lub koszty sądowe. Postanowieniem z dnia 29 września 2008 r. referendarz sądowy odmówił A przyznania prawa pomocy wyjaśniając, że brak środków finansowych z powodu rezygnacji pobierania przez A składek członkowskich nie uzasadnia zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. A nie jest zwolnione, w ocenie referendarza, od zapewnienia środków na prowadzenie swojej działalności statutowej, w zakres której wchodzą także sprawy sądowe. Podkreślono także, że A nie powinno przerzucać kosztów swej działalności na Skarb Państwa. W sprzeciwie z dnia 24 października 2008 r. A wskazało, że referendarz sądowy niesłusznie odmówił przyznania prawa pomocy organizacji, bowiem jako [...] [...] nie może ono prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków, zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 p.p.s.a.). A w G. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia tego ciężaru na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Dlatego należy przyjąć, że udowodnienia wymaga podjęcie starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od ich efektu. To na stronie bowiem ciąży obowiązek wykazania (udowodnienia) zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2006, wyd. II). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjął się pogląd, że podmiot starający się o zwolnienie od kosztów sądowych powinien wykazać się zapobiegliwością i przezornością w kwestii oszczędności środków przeznaczonych do prowadzenia spraw przed sądami. Szczególnie dotyczy to podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, ale też podmiotów non profit zajmujących się sprawami innych osób, np. ochroną ich praw. Takim podmiotem jest A, którego celem statutowym jest obrona praw człowieka i innych wskazanych w Statucie wartości. Działalność taka ze swej istoty prowadzić będzie do sytuacji, w których S chcąc realizować swój cel statutowy, zmuszone będzie wystąpić na drogę sądową. Sąd w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrażone w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2006 r. (sygn. akt II OZ 317/06, niepublikowane) zgodnie z którym okoliczność, że A jest organizacją non profit, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, iż jest ono zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakresie której wchodzą również sprawy sądowe, które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów sądowych. Brak zapewnienia w statucie stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem A przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (podobnie: postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2006 r., II OZ 588/06, niepublikowane). Odnosząc się do wyjaśnień skarżącego, zawartych w uzasadnieniu sprzeciwu, co do kwestii zaprzestania pobierania składek, trzeba podkreślić, że rezygnacja ze składek członkowskich jest dobrowolną decyzją A. Także skuteczność w ich egzekwowaniu od członków A jest wewnętrzną sprawą organizacji. Okoliczności te w żaden sposób nie uzasadniają przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych A na innych obywateli (por. odpowiednio postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r., II FZ 185/06, niepublikowane). W kwestii zaś twierdzenia, że z ustawy Prawo o stowarzyszeniach wprost wynika obowiązek przyznania stowarzyszeniu prawa pomocy, należy wyjaśnić, że Sąd nie dopatrzył się w ustawie z dnia z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 855) przepisu określającego okoliczności, których zaistnienie uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Przesłanki uzyskania prawa pomocy przez wnioskodawcę w postępowaniu sądowoadministracyjnym określają wyłącznie przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w szczególności art. 245 i art. 246. Podsumowując, skoro A zrezygnowało z pobierania składek od swoich członków, pozbawiając się w ten sposób jakichkolwiek środków finansowych z których mogłoby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Strona odstępując od pobierania składek członkowskich, nie może przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.