II SA/Gd 291/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 23 stycznia 2023 r., nr SKO Gd/4558/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz S. N. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. S. N. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 23 stycznia 2023 r., nr SKO Gd/4558/22, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska, w imieniu którego działał Kierownik Działu Świadczeń Opiekuńczych Gdańskiego Centrum Świadczeń, z 22 lipca 2022 r., o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 15 kwietnia 2022 r. S. N. złożył do Gdańskiego Centrum Świadczeń wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką M. N.. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącego, M. N. (ur. 10 września 1952 r.) legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Gdańsku z 28 października 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a ponadto wynika z niego, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 października 2021 r. Jak ustalono mąż M. N., J. N. również legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 6 grudnia 2016 r. Podczas przeprowadzonego w dniu 17 maja 2022 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że S. N. mieszka z rodzicami od urodzenia i prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Opiekę nad matką sprawuje od 2 lat. Jednocześnie opiekuje się ojcem, który choruje na raka oraz Alzheimera. W ramach sprawowanej opieki skarżący robi zakupy, podaje leki, przygotowuje posiłki, pierze, sprząta, pomaga w czynnościach higienicznych w toalecie. Jak ustalono, M. N. ma miażdżycę, wszczepiono jej bajpasy, choruje na serce, przeszła operację biodra, ma uszkodzone kolano, błędnik, nosi aparat słuchowy, od 2 lat porusza się samodzielnie przy pomocy kuli. Matka skarżącego samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki (raz lub dwa razy dziennie) przygotowane przez syna, może pozostać bez jego opieki nie dłużej niż 2 godziny, nie korzysta z usług opiekuńczych. Zdaniem pracownika socjalnego, matka skarżącego nie może funkcjonować bez dozoru i pomocy drugiej osoby. W oświadczeniu z 30 maja 2022 r. S. N. wskazał, że zakończył zatrudnienie w marcu 2022 r. ze względu na zły stan zdrowia matki. Wyjaśnił, że w 2016 r. zaczął wspierać matkę w opiece nad ojcem, gdyż ojciec jest po udarze, zdiagnozowano u niego nowotwór złośliwy pęcherza moczowego z przerzutami do nerek oraz żołądka, choruje także na Alzhaimera. Obecnie skarżący sprawuje zaś opiekę nad obojgiem rodziców, ponieważ stan zdrowia matki uległ drastycznemu pogorszeniu. W konsekwencji, skarżący nie jest w stanie pogodzić opieki nad rodzicami z zatrudnieniem. Skarżący wskazał, że matka choruje na marskość wątroby, nikotynizm, miażdżycę tętnic kończyn dolnych, występuje u niej choroba wieńcowa, ma uszkodzony błędnik, cierpi na niedosłuch (posiada aparat słuchowy), przeszła operację biodra, w wyniku czego jest osobą siedząco - leżącą, która porusza się o kulach. Została zakwalifikowana do kolejnej operacji tętnicy żylnej oraz operacji kolana. Wymaga pomocy drugiej osoby w wykonywaniu wszystkich czynności higienicznych oraz w czynnościach dnia codziennego. Skarżący wskazał, że do czynności wykonywanych podczas sprawowania opieki nad matką należą: pobudka, pomoc w czynnościach higienicznych (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, moczenie nóg), przygotowanie i pomoc w ubraniu się (2 razy dziennie), mierzenie ciśnienia (1-2 razy dziennie), ćwiczenia fizyczne kończyn dolnych i górnych zaleconych przez rehabilitanta, mierzenie ciśnienia (2 razy dziennie), przygotowanie i podawanie leków (3 razy dziennie), przygotowanie i podanie posiłków (3-4 razy dziennie), codzienne sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów (codziennie), realizacja recept (zawsze), umawianie oraz transport na wizyty lekarskie (2 razy w tygodniu), opłacanie rachunków (raz w miesiącu), załatwianie spraw urzędowych (w razie potrzeby), wyjścia do kościoła (raz w tygodniu), spacery na wózku inwalidzkim (gdy warunki atmosferyczne oraz stan zdrowia na to pozwalają), czytanie pism urzędowych (w razie potrzeby), ćwiczenia rozwijające mowę, układanie do snu (codziennie), czuwanie w nocy (codziennie). Skarżący wyjaśnił także, że M. N. jest w stanie samodzielnie spożywać posiłki, przyjmować leki. S. N. podkreślił, że jest jedyną osobą, która sprawowała i sprawuje opiekę nad matką. Wyjaśnił, że jego brat J. N., który mieszka w D., prowadzi własną działalność gospodarczą, a z matką utrzymuje jedynie sporadyczny kontakt telefoniczny. Ponadto skarżący wskazał, że posiada kwalifikacje w zawodzie stolarza i byłby skłonny podjąć zatrudnienie w tym kierunku, lecz stan zdrowia rodziców mu na to nie pozwala. W toku postępowania ustalono, że skarżący był zatrudniony w okresach od 1 lipca 1995 r. do 4 stycznia 1997 r., od 15 kwietnia 1998 r. do 30 czerwca 1998 r, od 8 lipca 1998 r. do 18 sierpnia 2000 r., od 1 września 2000 r. do 31 grudnia 2001 r., od 2 listopada 2006 r. do 31 marca 2010 r. Po raz ostatni wykonywał zaś pracę na podstawie umowy zlecenia, od 1 marca 2022 r. do 31 maja 2022 r. Umowa została wypowiedziana przez skarżącego w dniu 30 marca 2022 r., ze względu na niemożność wykonania zlecenia z uwagi na trudną sytuację życiową. Decyzją z 22 lipca 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia wskazując jako przyczynę odmowy niespełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie można ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność matki skarżącego. Zdaniem organu I instancji, brak jest również związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż skarżący przed podjęciem zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia, w okresie od 1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r., nie pracował przez 12 lat. Ponadto, stan zdrowia matki skarżącego uległ pogorszeniu w 2020 r., co potwierdza karta informacyjna leczenia szpitalnego, z której wynika, że u M. N. rozpoznano wówczas: wielonaczyniową chorobę wieńcową z zajęciem PLTW, miażdżycę zarostową tętnic kończyn dolnych, zamknięcie lewej tętnicy podoobojczykowej, uogólnioną miażdżycę, marskość wątroby w wywiadzie, zespół zależności alkoholowej, nikotynizm. Zdaniem organu, na podstawie wyjaśnień skarżącego nie można uznać, że sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną wiązała się z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia. Jednocześnie organ I instancji stwierdził, że wymiar sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia. Jak wskazano, czynności takie jak: sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych są czynnościami codziennymi, wykonywanymi również przez osoby aktywne zawodowo, które jednocześnie pracują i opiekują się domownikami wymagającymi wsparcia i opieki (np. dziećmi czy starszymi członkami rodziny), dlatego przy sprawnej organizacji czasu, możliwe byłoby pogodzenie przez skarżącego obowiązków zawodowych i domowych, szczególnie w przypadku podjęcia pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie organu I instancji, rodzice skarżącego niewątpliwie wymagają opieki, co potwierdza posiadanie przez nich orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby matka skarżącego była osobą na stałe leżącą, niezdolną do samodzielnego spożywania posiłków, czy przyjmowania lekarstw. Na skutek wniesionego odwołania decyzją z 23 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium stwierdziło natomiast, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Rozmiar opieki nie wymusza bowiem na skarżącym całkowitego niepodejmowania pracy zarobkowej. Kolegium, nie kwestionując tego, że matka skarżącego wymaga pomocy i wsparcia wskazało, że pomoc M. N. przy właściwej organizacji, nie przekreśla możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie organu odwoławczego, M. N. wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, jednak rozmiar i zakres opieki nie wymusza na stronie niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. M. N. porusza się za pomocą kuli, samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki wcześniej przygotowane przez syna, samodzielnie też korzysta z toalety. Czynności opiekuńcze związane z matką, które wykonuje syn to pomoc w czynnościach higienicznych takich jak kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, moczenie nóg, ponadto przygotowanie i pomoc w ubieraniu, ćwiczenia fizyczne kończyn dolnych i górnych, mierzenie ciśnienia, przygotowanie i podanie leków, przygotowanie i podanie posiłków. Pozostałe czynności wskazane przez wnioskodawcę, jak sprzątanie, pranie, prasowanie, gotowanie, robienie zakupów, realizacja recept, wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków, są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym zresztą wszyscy zamieszkują razem i przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków, po ubraniu matki) strona mogłaby podjąć zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie są to także czynności o bardzo czasochłonnym charakterze i nie świadczą zarazem o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad matką. Większa część z czynności wykonywanych przez skarżącego nie jest lub nie musi być wykonywana codziennie (obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, realizacja recept, wizyty lekarskie, zakupy, załatwianie spraw urzędowych, pranie, prasowanie, opłacanie rachunków). Kolegium podkreśliło przy tym, że opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, to znaczy sprzątaniu, gotowaniu, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Zdaniem organu II instancji, czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad matką, nie zajmują stale czasu wnioskodawcy, są realizowane w pewnych odstępach czasowych (np. mierzenie ciśnienia, przygotowywanie i podanie leków) i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawcy wykonującego opiekę nad niepełnosprawną matką, by nie można było podjąć zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium zauważyło, że niepełnosprawność matki skarżącego nie wyklucza samodzielnego przyjmowania przez nią wcześniej przygotowanych przez syna leków, czy też spożycia posiłków. Organ odwoławczy podkreślił, że wnioskodawca w zasadzie nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż M. N. nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności. Mierzenie ciśnienia, przygotowanie leków i posiłków, nie wyklucza zaś podjęcia przez stronę zatrudnienia. Organ II instancji, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że wykonywanie takich czynności, jak pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Kolegium stwierdziło, że skoro obowiązki wykonywane przez S. N. w związku ze sprawowaną przez niego osobistą opieką nad matką nie wypełniają całego dnia, to zakres tej opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia choćby na część etatu. Świadczenie pielęgnacyjne nie może bowiem zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Organ odwoławczy zauważył także, że z przedstawionych dokumentów wynika, iż S. N. zakończył zatrudnienie w dniu 31 marca 2010 r., od tego czasu nie pracował przez 12 lat, zaś znaczny stopień niepełnosprawności M. N. datuje się od 7 października 2021 r. Zatem skarżący był nieaktywny zawodowo przez 12 lat, także przed podjęciem się opieki nad matką, a stan ten miał charakter długotrwały, a nie chwilowy. Dopiero w dniu 1 marca 2022 r., a więc na 1,5 miesiąca przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawca podjął zobowiązanie wykonania pracy na umowę zlecenie, z której następnie zrezygnował z dniem 31 marca 2022 r. z uwagi na trudną sytuację życiową. Jak wskazało Kolegium, skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających pogorszenie stanu zdrowia matki w tym okresie, bowiem przedłożona dokumentacja medyczna dotyczy roku 2020 i 2021. W tych okolicznościach sprawy, w ocenie organu odwoławczego, nie występuje okoliczność rezygnacji strony z aktywności zawodowej, by opiekować się niepełnosprawną matką. Kolegium wskazało także, że skarżący ma brata pracującego, prowadzącego działalność gospodarczą, na którym także ciąży obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. Każdy z synów M. N. ma bowiem obowiązek opieki nad nią i synowie powinni się stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jedna osoba. Wykonywanie pracy, prowadzenie działalności gospodarczej, nie zwalniają z wykonywania względem matki obowiązku alimentacyjnego - albo osobiście, albo poprzez osoby trzecie. Według organu odwoławczego, stwierdzenie w treści orzeczenia o niepełnosprawności, że matka skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, nie przesądza automatycznie, że zakres tej opieki lub pomocy wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest niewątpliwie dokumentem wymaganym dla stwierdzenia istnienia niepełnosprawności w stopniu znacznym. Natomiast ustalając zakres rzeczywiście sprawowanej opieki organ dokonuje ustaleń na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno dokumentu w postaci orzeczenia o niepełnosprawności, jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów. W niniejszej sprawie, w ocenie Kolegium, opis wykonywanych czynności opiekuńczych nie wskazuje, aby istniała konieczność niepodejmowania zatrudnienia przez wnioskodawcę, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżący wniósł skargę na opisaną wyżej decyzję organu II instancji, której zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący zarzucił także rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżący zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będąc jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, iż z normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób zatem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Ponadto, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych pełnomocnik skarżącego wskazał, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego argument, iż rodzeństwo wnioskodawcy winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Tym samym, jeżeli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Skarżący ma prawo wyboru czy podejmie zatrudnienie i będzie dzielił się obowiązkiem alimentacyjnym względem matki z pozostałym rodzeństwem czy też będzie czynił osobiste starania poprzez osobistą opiekę. Organy administracyjne nie mogą decydować za stronę w jaki sposób będzie wywiązywała się ona z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 23 stycznia 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska, w imieniu którego działał Kierownik Działu Świadczeń Opiekuńczych Gdańskiego Centrum Świadczeń, z 22 lipca 2022 r., o odmowie przyznania skarżącemu na jego wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że narusza ona prawo. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W niniejszej sprawie bezsporna jest zarówno okoliczność posiadania przez matkę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak i zaliczenie skarżącego, jako syna osoby wymagającej opieki, do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Jego uprawnienie wyprzedza bowiem uprawnionego w pierwszej kolejności męża podopiecznej – J. N., który legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Gdańsku z 6 grudnia 2016 r., stwierdzającym na stałe jego znaczny stopień niepełnosprawności. Orzekające organy zgodnie uznały, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo–skutkowy między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad matką, zatem nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W ocenie organów obu instancji, skarżący ma bowiem możliwość takiego zorganizowania opieki, by jednoczesne wykonywanie pracy zarobkowej było możliwe. Organy zauważyły także, że skarżący nie zaprzestał aktywności zawodowej z uwagi na zakres sprawowanej opieki nad matką, lecz z innych powodów. Ponadto, organ I instancji jako przyczynę odmowy wskazał niespełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ nie można ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność matki skarżącego. Kolegium podkreśliło zaś, że skarżący ma brata, który mógłby wspomóc wnioskodawcę w zapewnieniu opieki niepełnosprawnej matce. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18. roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W okolicznościach niniejszej sprawy, w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r., skarżący jako zobowiązany do alimentacji względem matki należy do kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Przeszkodą w przyznaniu świadczenia skarżącego nie mógł być podniesiony przez organ odwoławczy fakt posiadania przez skarżącego brata, który potencjalnie mógłby zapewnić matce pomoc i opiekę, bowiem na nim również spoczywa obowiązek alimentacyjny względem niej. Wskazać bowiem należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa, kto spośród osób będących w tym samym stopniu pokrewieństwa względem osoby niepełnosprawnej, winien sprawować opiekę nad nią i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W niniejszej sprawie nie było zatem podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia M. N. niezbędnej opieki przez pozostałe osoby zobowiązane względem niej do alimentacji w sytuacji, gdy to skarżący deklarował pozostawanie w pełnej dyspozycji niepełnosprawnej matki, udzielanie jej wszechstronnej pomocy oraz wykazywał ciągłą gotowość niesienia tej pomocy. Wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną nie daje podstawy do podważania faktu sprawowania opieki przez osobę, która w sposób niejako zinstytucjonalizowany się jej podjęła, rezygnując bądź nie podejmując z tego powodu aktywności zawodowej i ubiegając się o świadczenie z tego tytułu (zob. wyroki NSA: z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21; z 28 lipca 2022 r., I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Brak jest wśród okoliczności sprawy takich ustaleń, z których wynikałoby, że sposób sprawowania opieki przez skarżącego był podważany, w szczególności, że M. N. zgłaszała zastrzeżenia, wskazując chociażby, iż skarżący nie jest tą osobą, która się nią opiekuje bądź powinna się opiekować. W tej sytuacji ocenie należało poddać stanowisko organu odwoławczego, który za zasadniczy powód odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznał brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad matką. Zdaniem Sądu, analiza całokształtu materiału dowodowego prowadzi do odmiennych od przyjętych przez organ odwoławczy wniosków co do niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad matką. W toku postępowania, w tym na podstawie przeprowadzonego w dniu 17 maja 2022 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący mieszka z rodzicami od urodzenia i prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Wymagająca opieki M. N. ma miażdżycę, wszczepiono u niej bajpasy, choruje na serce, przeszła operację biodra, ma uszkodzone kolano, błędnik, nosi aparat słuchowy, od 2 lat porusza się samodzielnie przy pomocy kuli. Matka skarżącego samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki (raz lub dwa razy dziennie) przygotowane przez syna. Jak ustalono, może pozostać bez opieki syna nie dłużej niż 2 godziny. Skarżący opiekuje się matką od 2 lat, jednocześnie sprawuje także opiekę nad ojcem, który choruje na raka oraz Alzheimera. W ramach sprawowanej opieki skarżący robi zakupy, podaje leki, przygotowuje posiłki, pierze, sprząta, pomaga w czynnościach higienicznych. W oświadczeniu z 30 kwietnia 2022 r. skarżący konsekwentnie i dokładnie przedstawił sytuację zdrowotną matki i zakres czynności wykonywanych w ramach opieki sprawowanej nad nią. S. N. wskazał bowiem, że zakończył zatrudnienie w marcu 2022 r. ze względu na zły stan zdrowia matki. Wyjaśnił, że w 2016 r. zaczął wspierać matkę w opiece nad ojcem, gdyż ojciec jest po udarze, zdiagnozowano u niego nowotwór złośliwy pęcherza moczowego z przerzutami do nerek oraz żołądka, choruje także na Alzhaimera. Obecnie skarżący sprawuje zaś opiekę nad obojgiem rodziców, ponieważ stan zdrowia matki uległ drastycznemu pogorszeniu. W konsekwencji, skarżący nie jest w stanie pogodzić opieki nad rodzicami z zatrudnieniem. Skarżący wskazał, że matka choruje na marskość wątroby, nikotynizm, miażdżycę tętnic kończyn dolnych, występuje u niej choroba wieńcowa, ma uszkodzony błędnik, cierpi na niedosłuch (posiada aparat słuchowy), przeszła operację biodra, w wyniku czego jest osobą siedząco - leżącą, która porusza się o kulach. Została zakwalifikowana do kolejnej operacji tętnicy żylnej oraz operacji kolana. Skarżący w sposób szczegółowy opisał wykonywane przez niego czynności opiekuńcze wobec matki, do których należą: pobudka, pomoc w czynnościach higienicznych (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, moczenie nóg), przygotowanie i pomoc w ubraniu się (2 razy dziennie), mierzenie ciśnienia (1-2 razy dziennie), ćwiczenia fizyczne kończyn dolnych i górnych zaleconych przez rehabilitanta, mierzenie ciśnienia (2 razy dziennie), przygotowanie i podawanie leków (3 razy dziennie), przygotowanie i podanie posiłków (3-4 razy dziennie), codzienne sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów (codziennie), realizacja recept (zawsze), umawianie oraz transport na wizyty lekarskie (2 razy w tygodniu), opłacanie rachunków (raz w miesiącu), załatwianie spraw urzędowych (w razie potrzeby), wyjścia do kościoła (raz w tygodniu), spacery na wózku inwalidzkim (gdy warunki atmosferyczne oraz stan zdrowia na to pozwalają), czytanie pism urzędowych (w razie potrzeby), ćwiczenia rozwijające mowę, układanie do snu (codziennie), czuwanie w nocy (codziennie). Skarżący podkreślił, że matka wymaga pomocy drugiej osoby w wykonywaniu wszystkich czynności higienicznych oraz czynnościach dnia codziennego. Powyższą ocenę potwierdził zaś pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym stwierdzając, że "(...) Rodzice wymagają stałej, całodniowej opieki. (...) Pani M. nie może funkcjonować bez pomocy drugiej osoby". W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka skarżącego nad matką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Konfrontacja potwierdzonego w orzeczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności M. N. wymagającej stałej i długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ze wskazanymi czynnościami opiekuńczymi świadczonymi matce w sposób ciągły i stały przez skarżącego, nie pozostawia, w ocenie Sądu, wątpliwości, że zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Przy tym, organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad matką z zajęciem zarobkowym. W niniejszej sprawie organ odwoławczy, uzasadniając tezę o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy lub jej niepodejmowaniem przez skarżącego a koniecznością sprawowania opieki nad matką wskazał m.in. na okoliczności mające świadczyć o samodzielności matki skarżącego. Kolegium zwróciło bowiem uwagę, że M. N. porusza się po mieszkaniu za pomocą kuli, samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki przygotowane wcześniej przez syna, samodzielnie korzysta z toalety. Należy jednak zauważyć, iż sam fakt, że podopieczna jest w stanie wykonywać pewne proste czynności samodzielnie, spożywać posiłki czy poruszać się, nie może przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy czy nie usprawiedliwia jej niepodejmowania. Przyjęte przez Kolegium stanowisko co do samodzielności matki skarżącego pozostaje przy tym w oczywistej sprzeczności z oceną dokonaną przez pracownika socjalnego, mającego bezpośredni kontakt z osobą wymagającą opieki, który stwierdził, że matka skarżącego nie może funkcjonować bez dozoru i pomocy drugiej osoby. Organ odwoławczy nie uwzględnił bowiem ciągu czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych, które regularnie są wykonywane przez skarżącego wobec jego matki oraz specyfiki jej dolegliwości zdrowotnych, które powodują, że niewątpliwie niezbędna jest stała obecność opiekuna i nadzór, co potwierdza wiążące w sprawie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe, w którym stwierdzono konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kolegium uznając, że większość zajęć związanych z opieką nad matką wykonywana jest w pewnych odstępach czasu, nie wzięło pod uwagę ewentualnych konsekwencji pozostawiania przez skarżącą matki bez opieki czy nadzoru przez kilka godzin. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę. Sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Powyższy przepis wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała. W ocenie Sądu, zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego jest adekwatny do wymogów określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przedstawiony przez skarżącego zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez niego w stosunku do matki każdego dnia świadczy o tym, że opieka ta ma w istocie charakter całodobowy i stały. M. N. ze względu na swój stan zdrowia wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, co zostało wykazane w toku postępowania. Pomimo tego, że nie jest osobą leżącą i wykazuje pewne przejawy samodzielności, wymaga ciągłej asysty i wsparcia, zarówno w czynnościach opiekuńczych, jak i w czynnościach życia codziennego. W tej sytuacji związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a zakresem sprawowanej opieki i świadczonej nieustannie pomocy przez skarżącego jest w tej konkretnej sprawie bezpośredni i ścisły. Nie można się także zgodzić ze stanowiskiem Kolegium, które z zakresu czynności opiekuńczych wykluczyło czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątnie, itd. Zdaniem Sądu, wszystkie wskazane przez skarżącego czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Za nieprawidłowe należy uznać ponadto stanowisko organu odwoławczego, który oceniając związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy lub jej niepodejmowaniem przez skarżącego a koniecznością sprawowania opieki nad matką, istotne znaczenie nadał okoliczności, że skarżący był nieaktywny zawodowo przez 12 lat (pomiędzy 31 marca 2010 r. a 1 marca 2022 r.) i dopiero 1 marca 2022 r. podjął pracę na podstawie umowy zlecenia, z której zrezygnował z dniem 31 marca 2022 r. W ocenie Sądu, okoliczności te nie zaprzeczają aktualnemu związkowi pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a potrzebą sprawowania opieki nad matką. Dokumentacja zgromadzona w sprawie oraz wyjaśnienia skarżącego potwierdzają, że to sprawowana opieka nad matką jest przeszkodą do podjęcia zatrudnienia. W oświadczeniu z 30 maja 2022 r. skarżący wyjaśnił, że w 2016 r. zaczął wspierać matkę w opiece nad ojcem, gdyż ojciec jest po udarze, zdiagnozowano u niego nowotwór złośliwy pęcherza moczowego z przerzutami do nerek oraz żołądka, choruje także na Alzhaimera. Obecnie skarżący sprawuje zaś opiekę nad obojgiem rodziców, ponieważ stan zdrowia matki uległ drastycznemu pogorszeniu. W konsekwencji, skarżący nie jest w stanie pogodzić opieki nad rodzicami z zatrudnieniem. Należy zaznaczyć, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (por. wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r., II SA/Po 827/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. W tym też kontekście zwrócić należy uwagę na zasadny pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który akcentuje, iż ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 14 maja 2020 r., III SA/Gd 410/20, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, skarżący spełniał przesłanki przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym, przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki. W toku kontrolowanego postępowania nie wykazano, aby M. N., w sposób niezaprzeczalny wymagającej opieki i pomocy we wszystkich sferach życia, pomoc świadczył kto inny niż skarżący. Ustalenia faktyczne wskazują, że skarżący zakresem i charakterem swoich działań daje matce wsparcie, zaspokaja jej potrzeby, pomaga zachować właściwy stan zdrowia i jakość życia. Podsumowując powyższe rozważania, Sąd uznał, że organ odwoławczy dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wydając decyzję naruszającą w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. Uchybienie organu odwoławczego polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie w skardze złożył skarżący oraz organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącego kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.