II SA/Gd 328/07
WyrokWSA w Gdańsku2007-07-10
Skład orzekający: Krzysztof Ziółkowski, Stanisław Nowakowski, Katarzyna Krzysztofowicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nakaz rozbiórki samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego, który powstał przed 1 stycznia 1995 r., może być wydany na podstawie przepisów Prawa budowlanego z 1974 r., jeśli w czasie budowy nie obowiązywał plan zagospodarowania przestrzennego dla danego terenu?Ratio decidendi
Nakaz rozbiórki obiektu budowlanego wybudowanego samowolnie przed 1 stycznia 1995 r., na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r., wymaga jednoczesnego zaistnienia dwóch przesłanek: budowy obiektu bez wymaganego zezwolenia oraz naruszenia ustaleń planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w czasie budowy. Brak obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego w czasie budowy wyłącza możliwość zastosowania tego przepisu, nawet jeśli obiekt był wznoszony bez pozwolenia.Stan faktyczny
Skarżący D. i J. P. domagali się uchylenia decyzji nakazującej rozbiórkę samowolnie wybudowanego domku letniskowego, tarasu i przyległego obiektu budowlanego. Organy nadzoru budowlanego uznały obiekty za samowolę budowlaną i nakazały ich rozbiórkę, powołując się na naruszenie planu zagospodarowania przestrzennego. Wojewódzki Sąd Administracyjny początkowo oddalił skargę, jednak po rozpoznaniu skargi kasacyjnej przez NSA, sprawa wróciła do WSA w celu ponownego rozpoznania.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 4 września 2002 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 2 października 2001 r. w części dotyczącej obiektu budowlanego pełniącego funkcję letniskową, tarasu i obiektu budowlanego przylegającego do obiektu pełniącego funkcję letniskową, oraz orzekł, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Sędziowie: Sędzia NSA Stanisław Nowakowski Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Protokolant Sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2007 roku, na rozprawie sprawy ze skargi D. P. i J. P. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 4 września 2002 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektów budowlanych 1. uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie pierwszym oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 2 października 2001 roku, nr [...], w części dotyczącej obiektu budowlanego pełniącego funkcję letniskową, tarasu i obiektu budowlanego przylegającego do obiektu pełniącego funkcję letniskową; 2. określa, iż decyzje wskazane w punkcie pierwszym wyroku nie mogą być wykonane; 3. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego solidarnie na rzecz skarżących D P. i J. P. kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Decyzją z dnia 2 października 2001 roku, nr [...], Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego nakazał E. P., D. P. oraz J. P., rozebrać samowolnie wybudowany obiekt budowlany pełniący funkcję letniskową, zlokalizowany na działce nr [...] w G., oraz samowolnie wybudowany obiekt budowlany o konstrukcji drewnianej, przylegający do obiektu wymienionego wyżej i samowolnie wybudowany z kręgów betonowych zbiornik na nieczystości płynne. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane (Dz. U. nr 38, poz. 229 ze zm.) w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku - Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, nr 106, poz. 1126 ze zm.).
W uzasadnieniu organ stwierdził, iż w toku wszczętego z urzędu postępowania ustalił, że w 1987 roku ww. osoby wybudowały na działce nr [...] w G., bez stosownego pozwolenia na budowę, domek letniskowy z przybudówką, posadowiony na fundamentach punktowych, nietrwale związany z gruntem, wyposażony w instalację elektryczną, wodociągową oraz sanitarną, wraz ze zbiornikiem na nieczystości wykonanym z kręgów betonowych. Organ stwierdził także, iż zgodnie z wypisem z planu miejscowego ogólnego zagospodarowania przestrzennego gminy K. zatwierdzonego uchwałą Rady Narodowej Miasta i Gminy dnia 27 kwietnia 1990 roku, nr [...]
(Dz. Urz. [...]) oraz zmianami do tego planu zatwierdzonymi uchwałą Rady Gminy dnia 18 grudnia 1992 roku, nr [...] (Dz. Urz. [...]) działka nr [...] przeznaczona jest w części oznaczonej kolorem czerwonym do adaptacji istniejącego zespołu działek letnich, z likwidacją dzikich domków oraz leżących w pasie 100m od jeziora. Pozostała część działki przeznaczona jest pod uprawy leśne. Przedmiotowe obiekty budowlane znajdują się w części północnej działki nr [...] nie przewidzianej pod adaptację.
W odwołaniu od powyższej decyzji D. i J. P. domagali się jej uchylenia i udzielenia zezwolenia na dalsze użytkowanie przedmiotowego obiektu.
W uzasadnieniu podali, iż domek letniskowy został przez nich zmontowany w 1987 roku z elementów drewnianych. Jest on rozbieralny, niezwiązany trwale z gruntem, ustawiony na trylinkach. Usytuowany na gruncie prywatnym, na podstawie umowy dzierżawy. Odwołujący się stwierdzili także, iż obiekt ten nie jest budynkiem, a jedynie tymczasowym obiektem budowlanym i jako taki nie wymagał pozwolenia na budowę. Zaznaczyli przy tym, że nawet gdyby wymagane było pozwolenie na budowę, to zgodnie z art. 49 ust. 1 Prawa budowlanego z 1994 roku nie można było nakazać jego rozbiórki, ponieważ minęło 5 lat od zakończenia budowy. Ponadto na podstawie planu zagospodarowania przestrzennego trudno jest ocenić która część działki nr [...] jest leśna, a która rekreacyjna. Stwierdzili również, iż regularnie płacą podatek do Urzędu Gminy i na tej podstawie też można sądzić że domek jest legalny. Wyjaśnili nadto, iż zbiornik na nieczystości płynne oraz pojemnik na śmieci zostały wybudowane na żądanie organu ochrony środowiska.
Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego - decyzją z dnia 4 września 2002 roku,
nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku Prawo budowlane oraz art.37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 roku Prawo budowlane, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie dotyczącym nakazu rozbiórki obiektu letniskowego składającego się z części mieszkalnej, tarasu i części gospodarczej (pkt 1 decyzji) oraz uchylił tę decyzję w części dotyczącej rozbiórki zbiornika na nieczystości płynne i w tym zakresie umorzył postępowanie przed organem I instancji (pkt 2 decyzji) wskazując, iż w stosunku do tego zbiornika obowiązuje już prawomocna decyzja nakazująca rozbiórkę nr [...] z dnia 25 września 2001 roku, gdzie jako zobowiązany występuje Spółka A.
Uzasadniając nakaz rozbiórki organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż przedmiotowy obiekt budowlany, stanowiący samowolę budowlaną, posadowiony jest na terenie, który zgodnie z postanowieniami planu zagospodarowania przestrzennego nie jest przeznaczony pod tego typu zabudowę. Organ odwoławczy powołał się na plan zagospodarowania przestrzennego uchwalony dla tego terenu w 1990 roku, z którego wynika, iż część działki nr [...], na której znajduje się ww. obiekt budowlany jest to teren upraw leśnych i nieużytków i stwierdził, iż w związku z takim brzmieniem planu należało nakazać rozbiórkę przedmiotowego obiektu. Organ odwoławczy wyjaśnił także, iż art. 49 Prawa budowlanego z 1994 roku nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania, ponieważ do samowolnie powstałych obiektów, których budowa zakończona została przed 1 stycznia 1995 roku stosuje się przepisy dotychczasowe tj. Prawo budowlane z 1974 roku. Stwierdził również, że położenie obiektu było szczegółowo ustalane, a obszar oznaczony w planie jako przeznaczony do adaptacji dokładnie odmierzony. Wyjaśnił nadto, że argumenty dotyczące zobowiązań podatkowych nie mogą być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu sprawy w oparciu o przepisy Prawa budowlanego. Natomiast art. 39 Prawa budowlanego z 1974 roku może być zastosowany dopiero po uprawomocnieniu się decyzji nakazującej rozbiórkę.
W skardze na powyższą decyzję D. i J. P. wnieśli o uchylenie jej punktu pierwszego, dotyczącego nakazu rozbiórki domku letniskowego. W uzasadnieniu skarżący powtórzyli zarzuty zawarte w odwołaniu.
Wyrokiem z dnia 29 września 2005 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt
II SA/Gd 2625/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J. i D. P. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 4 września 2002 roku, nr [...], nakazującą rozbiórkę obiektu budowlanego w postaci domku letniskowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż organ administracji w zaskarżonej decyzji nie naruszył przepisów prawa, a podniesione w skardze okoliczności nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z uwagi na fakt, że obiekt stanowiący przedmiot postępowania został zbudowany przed 1 stycznia 1995 roku, z mocy art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 roku mają do niego zastosowanie przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 roku Prawo budowlane, regulujące skutki samowoli budowlanej polegającej na budowie obiektu budowlanego bez wymaganego pozwolenia na budowę. Tym samym bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 49 Prawa budowlanego z 1994 roku, skoro przepisy tej ustawy nie mają zastosowania w rozpatrywanej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił także, iż przesłanką zobowiązującą właściwy organ administracji do nałożenia obowiązku rozbiórki obiektu budowlanego jest wybudowanie go niezgodnie z przepisami obwiązującymi w okresie jego budowy oraz znajdowanie się obiektu w miejscu, które zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego nie jest przeznaczone pod zabudowę albo jest przeznaczone pod innego rodzaju zabudowę. Z art. 28 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 roku wynika, że roboty budowlane rozpocząć można jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę. Z kolei § 44 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 roku w sprawie nadzoru urbanistyczno - budowlanego (Dz. U. nr 8, poz. 48, ze zm.) przewidywał obowiązek uzyskania pozwolenia na budowę dla wykonania i rozbudowy zarówno stałych jak i tymczasowych budynków. Natomiast
§ 44 ust.1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz. U. nr 17, poz. 62, ze zm.) za budynek tymczasowy przyjmował budynek nie połączony w sposób trwały z gruntem, skonstruowany jako rozbieralny, jak barak, kiosk, obiekt o konstrukcji pneumatycznej i typu namiotowego lub budynek określony w przepisach jako tymczasowy. Mając powyższe przepisy na uwadze, Sąd uznał, że przy budowie przedmiotowego domku letniskowego wymagane było uzyskanie pozwolenia na budowę, o które skarżący nie ubiegali się. Sąd stwierdził także, iż istnienie przedmiotowego, samowolnie wzniesionego, obiektu budowlanego narusza ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z 1990 roku, albowiem przedmiotowy obiekt znajduje się na części działki nr [...] przeznaczonej pod uprawy leśne i nieużytki. Sąd wyjaśnił nadto, że fakt płacenia podatków od nieruchomości, czy też posadowienie obiektu na gruncie prywatnym za przyzwoleniem właściciela, nie mają wpływu na istnienie obowiązku rozbiórki obiektu wybudowanego niezgodnie z prawem i naruszającego ustalenia planu zagospodarowania przestrzennego. Podobnie podnoszony przez skarżących brak świadomości nielegalności budowy nie wyłącza nakazu rozbiórki.
Powyższy wyrok J. i D. P. zaskarżyli skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, opierając ją na następujących podstawach:
▪ naruszenia prawa materialnego poprzez błędne przyjęcie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 roku - Prawo budowlane jako podstawy prawnej decyzji Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w sprawie nakazu rozbiórki domku letniskowego tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
▪ naruszenia przepisów postępowania poprzez brak starannego, obiektywnego i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i jego dowolną ocenę oraz pominięcie faktów o istotnym znaczeniu, tj. na przesłance wynikającej
z art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi wskazali, że art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 roku nie mógł stanowić podstawy do wydania przez organ odwoławczy nakazu rozbiórki przedmiotowego domku letniskowego, ponieważ dla terenu, na którym znajduje się ww. domek, zgodnie z oświadczeniem Wójta, nie ma planu zagospodarowania przestrzennego. Plan zagospodarowania, na który powoływał się Wojewódzki Sąd Administracyjny, jest jedynie wstępnym projektem rozbudowy nieistniejącego od wielu lat ośrodka wypoczynkowego byłego Przedsiębiorstwa B. Skarżący zaznaczyli przy tym, iż nawet gdyby uznać, że powyższy plan jest planem zagospodarowania przestrzennego, to i tak - zgodnie z art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku o zagospodarowaniu przestrzennym, plan ten z końcem 2000 roku utracił moc. Skarżący wskazali także, iż art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 roku stwarza możliwość korzystania w sposób dotychczasowy z działki. Ponadto ustawa Prawo Budowlane z 1974 roku nie definiuje co stanowi obiekt budowlany lub budynek, nie ma więc podstaw prawnych aby wymagać zezwolenia na budowę domku letniskowego, złożonego z gotowych elementów i nie związanego na stałe z gruntem. W ocenie skarżących w niniejszej sprawie należało przyjąć definicję budynku zawartą w art. 46 ust. 1 Kodeksu cywilnego i uznać, że jedynie obiekt trwale związany z gruntem jest budynkiem. Domek skarżących ustawiony jest na trylinkach i w niczym nie narusza naturalnej powierzchni gruntu. Jako taki - nie wymagał zatem uzyskania zezwolenia na budowę. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skarżący wskazali na przewlekłość postępowania sądowoadministracyjnego oraz stwierdzili, że Sąd - wydając wyrok, oparł swoje rozstrzygniecie wyłącznie na zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, nie wziął natomiast pod uwagę żadnego z argumentów przedstawianych przez skarżących, nie przesłuchał właścicielki działki i nie sprawdził jak wyglądają domki na tej działce. Zaznaczyli przy tym, iż zawarli z właścicielką działki, na której posadowiony jest domek, umowę dzierżawy części działki, a nadzór leśny zgadza się na pozostawienie domku do czasu zmiany upraw leśnych lub planowanego wyrębu.
W dodatkowym piśmie procesowym skarżący powołali się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 1981 roku (sygn. akt I SA 1933/81, ONSA 1981/2/94) stwierdzający, iż do oceny zastosowania art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego powinno się brać pod uwagę plany zagospodarowania przestrzennego obowiązujące w czasie budowy obiektu i wyjaśnili, że w czasie budowy domku dla tego terenu nie był uchwalony plan zagospodarowania przestrzennego. Według informacji uzyskanych w Urzędzie Gminy, dopiero po roku 1990 roku rozpoczęto prace nad założeniami do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Tak więc nie został spełniony żaden z warunków niezbędnych do podjęcia decyzji o rozbiórce.
Naczelny Sąd Administracyjny – wyrokiem z dnia 1 lutego 2007 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt II OSK 278/06, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż mimo szeregu nietrafnych stwierdzeń i argumentów zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej uznać należało, że zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż wskazane w niej podstawy, tj. naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny prawa materialnego oraz przepisów postępowania, poprzez brak wszechstronnego rozważenie materiału dowodowego oraz pominięcie faktów o istotnym znaczeniu, okazały się zasadne.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż błędne jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym przy stosowaniu przepisu art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 roku istotne jest ustalenie, czy w chwili orzekania przez organ nadzoru budowlanego teren, na którym znajduje się taki obiekt, jest przeznaczony pod zabudowę. Wskazując na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2006 roku (sygn. II OSK 522/05, Baza Orzeczeń LEX nr 194370) i 19 maja 1999 roku (sygn. IV SA 196/96, Baza Orzeczeń LEX nr 47287) oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 marca 2005 roku (sygn. akt IV SA 505803), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany został pogląd, że zgodności samowolnie wybudowanego przed 1 stycznia 1995 roku obiektu budowlanego z przepisami o zagospodarowaniu przestrzennym nie bada się według daty orzekania w sprawie przez organ administracji, lecz według daty wzniesienia budynku. Sąd II Instancji przywołał także, zachowującą jego zdaniem nadal aktualność, tezę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 1981 roku
(sygn. I SA 1933/81, ONSA 1991/2/94), zgodnie z którą - warunkiem zastosowania przez organ nadzoru budowlanego instytucji przymusowej rozbiórki obiektu przewidzianej
w art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 roku Prawo budowlane jest równoczesne wystąpienie dwóch przesłanek, to jest:
▪ rozpoczęcia budowy lub wybudowania obiektu bez wymaganego zezwolenia,
▪ naruszenia ustaleń planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w czasie budowy; brak obowiązującego w czasie budowy planu zagospodarowania przestrzennego wyłącza możliwość nakazania przez organ przymusowej rozbiórki obiektu na podstawie tego przepisu, chociażby obiekt był wznoszony bez pozwolenia na budowę.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że obowiązkiem Sądu, badającego zgodność z prawem zaskarżonej decyzji nakazującej rozbiórkę samowolnie wzniesionego domku letniskowego, było dokładne ustalenie daty dokonania samowoli budowlanej oraz treści obowiązującego w tym czasie planu zagospodarowania przestrzennego terenu, na którym został wzniesiony przedmiotowy obiekt budowlany, a nie planu obowiązującego w dacie orzekania przez organ administracji.
Sąd odwoławczy wskazał nadto, iż ocenianie przez Sąd I instancji zgodności z planem zagospodarowania przestrzennego domku letniskowego, samowolnie wzniesionego w 1987 roku, na podstawie ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy K. uchwalonego przez Radę Narodową Miasta i Gminy dnia 27 kwietnia 1990 roku, a zmienionego uchwałą z dnia 18 grudnia 1992 roku, stanowiło zarzucane w skardze kasacyjnej naruszenie prawa materialnego, a nie ustalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, czy w dacie popełnienia samowoli budowlanej przez skarżących obowiązywał na tym terenie plan zagospodarowania przestrzennego i jakiej był treści, stanowiło zarzucane w skardze kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania, a to art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co miało niewątpliwie wpływ na wynik sprawy. Z tych też przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną i na podstawie art. 185 § 1 oraz art. 200 w związku z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżony wyrok, przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku i zasądził od Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przy czym "przez ocenę prawną, o której mowa (...) w art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (...), należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie i sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego środkami przewidzianymi prawem." (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 września 2005 roku, sygn. III SA/Wa 1434/05, Baza Orzeczeń Lex Polonica).
Uzasadniając wyrok wydany w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził między innymi, iż warunkiem zastosowania przez organ nadzoru budowlanego instytucji przymusowej rozbiórki obiektu przewidzianej w art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 roku Prawo budowlane jest równoczesne wystąpienie dwóch przesłanek, to jest przesłanki rozpoczęcia budowy lub wybudowania obiektu bez wymaganego zezwolenia, oraz przesłanki naruszenia ustaleń planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w czasie budowy.
Sąd odwoławczy stanął przy tym na stanowisku, iż brak obowiązującego w czasie budowy planu zagospodarowania przestrzennego wyłącza możliwość nakazania przez organ przymusowej rozbiórki obiektu na podstawie tego przepisu, chociażby obiekt był wznoszony bez pozwolenia na budowę.
Uznając za bezzasadne zarzuty skargi dotyczące braku podstaw do stosowania w niniejszej sprawie art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 roku - Prawo budowlane z uwagi na to, iż budowa przedmiotowego domku letniskowego nie wymagała pozwolenia na budowę, Naczelny Sąd Administracyjny przesądził nadto, iż skarżący - aby wybudować w 1987 roku przedmiotowy domek letniskowy wraz z tarasem i przylegającym do niego drewnianym obiektem budowlanym, powinni byli uzyskać stosowne pozwolenie na budowę.
Oceniając decyzje organów obu instancji wydane w niniejszej sprawie zgodnie z przyjętą przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnią art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż organy obu instancji, orzekając w przedmiocie nakazu rozbiórki domku letniskowego wraz z tarasem i dobudowanym do niego obiektem drewnianym, pełniącym funkcję gospodarczą, naruszyły przepisy prawa materialnego tj. art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 roku, poprzez jego błędną wykładnię, albowiem oceniły zgodność z planem zagospodarowania przestrzennego domku letniskowego, samowolnie wzniesionego w 1987 roku, na podstawie ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy K. uchwalonego przez Radę Narodową Miasta i Gminy dnia 27 kwietnia 1990 roku, a zmienionego uchwałą z dnia 18 grudnia 1992 roku, a tym samym naruszyły także przepisy prawa procesowego, w tym art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ nie wyjaśniły należycie stanu faktycznego sprawy, tzn. nie zbadały czy w chwili budowy przedmiotowego obiektu, na terenie działki nr [...] w G. obowiązywał plan zagospodarowania przestrzennego i jakiej był treści.
Badając czy naruszenie ww. przepisów uzasadnia uchylenie decyzji organów obu instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił się do Wójta o nadesłanie informacji czy w 1987 roku na terenie oznaczonym jako działka nr [...] w G. obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Zapytanie Sądu dotyczyło 1987 roku albowiem w niniejszej sprawie bezspornym pozostawało, że skarżący przedmiotowe obiekty budowlane wybudowali w tymże roku.
W wykonaniu powyższego zarządzenia Wójt nadesłał informację, zgodnie z którą w miejscowym planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego gminy K., zatwierdzonym uchwałą Rady Narodowej Miasta i Gminy z dnia 22 czerwca 1979 roku, nr [...] (Dz. Urz. [...].) działka nr [...] położona w G. - obręb geodezyjny W., przeznaczona były w części zaznaczonej kolorem żółtym w załączniku nr 1 pod tereny budownictwa letniskowego oraz tereny usług z zielenią towarzyszącą, w pozostałej części pod las. Wyjaśnił nadto, iż ww. plan utracił moc po podjęciu przez Radę Narodową Miasta i Gminy uchwały nr [...] z dnia 27 kwietnia 1990 roku (Dz. Urz. [...]).
Zgodnie z treścią art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny może przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Zdaniem Sądu prawidłowe rozpoznanie niniejszej sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznym zakresie, nie opartego wyłącznie na dokumentach. Ustalenie w jakiej części działki został wybudowany przedmiotowy domek letniskowy tj. objętej jakimi postanowieniami planu, wymaga bowiem poczynienia wnikliwych ustaleń dotyczących jego lokalizacji, które nie są możliwe jedynie na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Ponadto - gdyby w niniejszej sprawie ustalono, że brak jest podstaw do zastosowania art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 roku, konieczne byłoby dalsze postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie czy w sprawie nie zachodzą przesłanki rozbiórki z art. 37 ust. 1 pkt 2
i art. 37 ust. 2 Prawa budowlanego z 1974 roku.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż naruszenie przez organy obu instancji wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego i procesowego miało istotny wpływ na wynik sprawy i z tych przyczyn - na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego – obie w części dotyczącej nakazu rozbiórki obiektu pełniącego funkcję letniskową, tarasu oraz drewnianego obiektu budowlanego o funkcji gospodarczej. Sąd orzekł, iż uchylone decyzje nie mogą być wykonane na podstawie art. 152 ww. ustawy.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd zasądził na rzecz skarżących jedynie zwrot wpisu od skargi albowiem skarżący na rozprawie w dniu 26 czerwca 2007 roku oświadczyli, że ustanowionego w niniejszej sprawie pełnomocnika procesowego upoważnili jedynie do sporządzenia skargi kasacyjnej.
Sąd zastosował w niniejszej sprawie przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mając na uwadze treść art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), który stanowi, iż sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ nadzoru budowlanego, który przy jej rozstrzyganiu winien uwzględnić wykładnię art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 roku dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz pozostałe wskazania zawarte w niniejszym uzasadnieniu.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło