II SA/Gd 349/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 lipca 2024 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 30 stycznia 2024 r. nr SKO.421.1201.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. I. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 30 stycznia 2024 r. nr SKO.421.1201.2023, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta C.z dnia 28 listopada 2023 r., nr MOPS.Ś.8132.003202.23., o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Burmistrz Miasta C. decyzją z dnia 28 listopada 2023 r. odmówił I. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem, Z. S. W uzasadnieniu wskazano, że w związku z wnioskiem skarżącego o świadczenie, pracownik socjalny udał się trzykrotnie do miejsca zamieszkania ojca skarżącego: 12 października 2023 roku, nikogo nie zastał, 13 października 2023 roku zastał tylko Z. S. oraz 16 października 2023 roku, wtedy to przeprowadzono wywiad środowiskowy. Pracownik organu 8 listopada 2023 roku ponownie udał się z wizytą do Z.S., nie zastano wtedy I. S., Z. S. sam spacerował po ogrodzie przy pomocy laski. Posiada on orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 11 kwietnia 2016 roku wydane bezterminowo, przy czym nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 stycznia 2016 roku. I. S. oświadczył, że pomaga ojcu m.in. w myciu, ubieraniu, przygotowaniu posiłków, praniu, prasowaniu, robieniu zakupów, wizytach lekarskich, podawaniu leków. Z. S. oświadczył natomiast w trakcie wywiadu środowiskowego, że I. S. przyjeżdża do niego głównie w weekendy i wtedy mu pomaga. W związku z tym organ uznał, że skarżący nie opiekuje się ojcem, gdyż istota opieki nie powinna być rozumiana jako czynności usługowo-pomocnicze w prowadzeniu gospodarstwa domowego czy też pomoc doraźna, ale jako stała opieka mająca na celu wspieranie i pomoc w związku ze znacznie ograniczoną samodzielnością osoby wymagającej opieki. Zakres rzeczowy, czasowy i częstotliwość czynności wykonywanych przez opiekuna w stosunku do osoby niepełnosprawnej powinien być tak znaczny, by nie dał się w żaden sposób pogodzić z podjęciem pracy zarobkowej. W konsekwencji Burmistrz uznał, że ponieważ wnioskodawca nie opiekuje się ojcem w sposób ciągły nie występuje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki, a niepodejmowaniem zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku rozpoznając odwołanie skarżącego, decyzją z dnia 30 stycznia 2024 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta C. z dnia 28 listopada 2023 r. w całości podzielając jego ustalenia faktyczne i prawne. I.S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 30 stycznia 2024 r. zarzucił organowi naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z tym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta C. z dnia 28 listopada 2023 r i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie I. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na zaistnienie sytuacji określonej wskazanym przepisem sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Celem tego przepisu było częściowe wynagrodzenie - poprzez ww. świadczenie - osobom zdolnym do pracy - faktu rezygnacji z tego zatrudnienia (lub niepodejmowania zatrudnienia), z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu wskazanym w ustawie. Nie jest to zatem świadczenie adresowane do osoby niepełnosprawnej ale do podmiotu sprawującego opiekę. Nie chodzi tu także o jakąkolwiek opiekę ale taką, której zakres, natężenie wykluczy możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Przede wszystkim istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym szczególności ocena zakresu czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21). W świetle utrwalonego orzecznictwa opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie dotyczy tylko i wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21; w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20). Zatem organy są nie tylko uprawnione, ale i zobowiązane do przeprowadzania takich analiz, a umocowanie to wynika z art. 17 ust. 1 ustawy. Innym ważącym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Weryfikacji zatem wymagało to, czy rzeczywiście zakres czynności opiekuńczych świadczonych wobec ojca uniemożliwia skarżącemu podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Z wywiadu środowiskowego wynika, że w dniu 12 października 2023 r. nie zastano nikogo w domu. Kolejnego dnia nie zastano skarżącego, natomiast Z. S. przebywał w piwnicy-garażu. Wywiad środowiskowy z udziałem skarżącego udało się przeprowadzić 16 października 2023 r. Kolejna wizyta pracownika socjalnego miała miejsce w dniu 8 listopada 2023 r. Nie zastano wówczas skarżącego, natomiast Z. S. "spacerował po ogrodzie przy pomocy laski". Pracownik socjalny odnotował, że Z. S. ma problemy z poruszaniem się, porusza się przy pomocy kuli lub laski, nie opuszcza samodzielnie posesji. Syn I. S. przyjeżdża do ojca w miarę potrzeb, najczęściej w weekendy. Powyższe informacje zostały potwierdzone podpisem przez I. S. W świetle powyższego zasadnie organy nie dały wiary oświadczeniu skarżącego z dnia 13 października 2023 r., że przebywa on u ojca codziennie "dzień i noc 24 godziny na dobę", nie zostało to bowiem potwierdzone podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z udziałem zarówno skarżącego jak i jego ojca. Nie kwestionując złego stanu zdrowia I. S., należy stwierdzić, że materiał dowodowy nie potwierdził, aby skarżący sprawował nad ojcem taką opiekę, której zakres wyklucza możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia. Skarżący pomaga bowiem ojcu sporadycznie, w miarę potrzeb, głównie w weekendy, a nie całodobowo jak twierdził. Z akt sprawy nie wynika, aby Z. S. rzeczywiście nie mógł pozostawać w domu sam i wymagał stałego czuwania osoby drugiej. Potwierdzają to wizyty pracownika socjalnego, podczas których ojciec skarżącego przebywał w domu sam albo spacerując po ogrodzie albo przebywając w garażu. Słusznie w tej sytuacji stwierdziło Kolegium, że mimo ograniczeń ruchowych ojciec skarżącego jest wystarczająco samodzielny, aby pozostawać w domu sam w czasie, który skarżący może przeznaczyć na wykonywanie pracy. Należy zatem zaaprobować wyrażany w zaskarżonej decyzji pogląd, że skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana opieka, jej zakres i natężenie nie wyklucza rezygnacji czy niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Raz jeszcze należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zakres deklarowanych przez skarżącego czynności związanych ze sprawowaną, wymaganą i konieczną – z uwagi na niepełnosprawność ojca – opieką nie stanowi sam w sobie podstawy do powstrzymywania się od aktywności zawodowej przez skarżącego. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad ojcem. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).