II SA/Gd 428/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 4 marca 2024 r., nr SKO Gd/5612/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. J. S. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z dnia 5 sierpnia 2023 r. J. S. zwróciła się o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, D. S. Z akt sprawy wynika, że D. S. (ur. 25 maja 1973 r.) jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 18 lipca 2023 r., wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie. Symbol przyczyny niepełnosprawności to 10-N i 05-R. Niepełnosprawność istnieje od 49-go roku życia, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 maja 2023 r. Orzeczenie wydano na stałe. Niepełnosprawny wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie, a także korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług specjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Może podjąć zatrudnienie w warunkach chronionych. Na podstawie ustaleń przeprowadzonych przez pracownika socjalnego w trakcie wywiadu środowiskowego oraz na podstawie złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń ustalono, że D. S. na skutek przebytego udaru cierpi na niedowład prawostronny ciała. Porusza się samodzielnie bez używania sprzętu rehabilitacyjnego. Samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, czasami jednak potrzebuje pomocy w pokrojeniu ich na mniejsze części. Sam przyjmuje leki. Wymaga pomocy przy kąpieli i przy ubieraniu się, może pozostać w domu na kilka godzin. Niepełnosprawny może prowadzić samochód na krótkich dystansach, może także samodzielnie pojechać do lekarza i wykupić recepty. D. S. jest mężem wnioskodawczyni. Z małżonkami zamieszkuje pełnoletni syn, kontynuujący naukę i pracujący dorywczo. Syn nie wspiera ojca w niepełnosprawności, z uwagi na brak możliwości czasowych. J. S. pomaga mężowi przy ćwiczeniach i kąpieli, czuwa w nocy, masuje kończyny po skurczach. Pomaga także przy organizacji spraw urzędowych, wizyt lekarskich i załatwianiu leków, opłacaniu rachunków, odśnieżaniu, przy czynnościach ogrodniczych, czynnościach higienicznych, a także przy sprzątaniu, praniu i prasowaniu, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, mierzeniu ciśnienia, smarowaniu kremami przeciw oparzeniom. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że czynności opiekuńcze związane wyłącznie z osobą niepełnosprawnego męża (z wyłączeniem czynności dnia codziennego) zajmują jej 3 godziny w czasie doby. Ustalono, że wnioskodawczyni w okresie od 4 maja 2021 r. do 15 marca 2023 r. była zatrudniona jako cukiernik w firmie "[...]" na czas nieokreślony. Z przedłożonego świadectwa pracy wynika, że umowa została rozwiązana bez wypowiedzenia. Z oświadczenia złożonego w trakcie wywiadu środowiskowego przez J. S. wynika, że wnioskodawczyni - przebywając na świadczeniu rehabilitacyjnym - zaczęła się ubiegać o przyznanie jej renty chorobowej. Po zakończeniu pobierania świadczenia rehabilitacyjnego nie powróciła do pracy, jak również nie przedłożyła pracodawcy zwolnienia lekarskiego, sądząc, że musi oczekiwać na decyzję ZUS w sprawie jej wniosku o przyznanie renty chorobowej. Z uwagi na niestawiennictwo w pracy i nieprzedłożenie zwolnienia lekarskiego pracodawca rozwiązał umowę ze stroną. W maju 2023 r. mąż J. S. przeszedł udar, w wyniku którego stał się osobą niepełnosprawną wymagająca opieki. ZUS odmówił przyznania renty chorobowej, uznając że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie takiego świadczenia. Wnioskodawczyni oświadczyła, że gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad mężem podjęłaby pracę w swoim zawodzie – cukiernika. Decyzją z dnia 18 września 2023 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Szemudzie, działając z upoważnienia Wójta Gminy Szemud odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej jako "u.ś.r."), albowiem w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym a niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia. Decyzją z dnia 4 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji odnośnie uznania, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego z uwagi na brak związku przyczynowo – skutkowego, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W pierwszej kolejności organ odwoławczy zwrócił uwagę, że mąż wnioskodawczyni, pomimo legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i po przejściu udaru, jest osobą bardzo samodzielną. Organ uznał jednocześnie, że wykonywane przez stronę czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie dotyczą tylko i wyłącznie jej męża, ale wszystkich członków rodziny, którzy korzystają z przygotowanych posiłków czy zrobionych zakupów. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. Pracę przerwała bowiem z uwagi na swój stan zdrowia. Po wykorzystaniu świadczenia rehabilitacyjnego nie uzyskała jednak renty chorobowej z ZUS ani dalszego zwolnienia z pracy. Nie wróciła także do pracy. Z tego powodu jej umowa o pracę została rozwiązana bez wypowiedzenia (15 marca 2023 r.). Organ zauważył jednocześnie, że mąż strony doznał udaru po ustaniu jej zatrudnienia (w maju 2023 r.). W ocenie Kolegium ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by wnioskodawczyni nie mogła podjąć zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem, który jest osobą samodzielną i wymaga jedynie wsparcia przy niektórych czynnościach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. S., reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego, wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji, orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie żądanego świadczenia względnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegające na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1634; dalej jako: "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na wniosek pełnomocnika skarżącej zawarty w skardze oraz brak żądania organu administracji przeprowadzenia rozprawy sprawa została rozpoznana w tym trybie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako: "u.ś.r."), a w szczególności jej art. 17, w którym określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z powyższych unormowań wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi też wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Niewątpliwie mąż skarżącej – D. S. - legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych. W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w kontrolowanym postępowaniu było ustalenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy zrezygnowaniem z zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Do organów należało ustalenie czy rezygnacja z pracy wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem sprowadza się do przygotowywania i podania posiłków, pomocy przy ćwiczeniach, masażu kończyny po przebytym skurczu, prowadzeniu gospodarstwa domowego, organizacji spraw urzędowym, wizyt lekarskich i realizacji recept. W odniesieniu do zakresu czynności należy stwierdzić, że sprowadzają się one głownie do czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wychodzenie do lekarza nie należy do czynności wykonywanych codziennie, a posiłki przygotować można z odpowiednim wyprzedzeniem tak, by czynność ta nie kolidowała z możliwością podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Pranie i sprzątanie to czynności należące do szeroko rozumianej kategorii czynności z zakresu prowadzenia gospodarstwa domowego i trudno je w okolicznościach rozpatrywanej sprawy powiązać ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W orzecznictwie sądowym zawraca się uwagę, że wymienione czynności w zależności od stanu zdrowia i kondycji podopiecznego mogą stanowić czynności z zakresu niezbędnej opieki, gdy podopieczny nie jest im w stanie sprostać samodzielnie, a wespół z pozostałymi czynnościami opiekuna zajmują one większość czasu kosztem wygospodarowania choćby jego części na pracę zawodową (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21). Sytuacja taka nie występuje jednak w przedmiotowej sprawie, a dodatkowo należy zauważyć, że nie są to czynności tak bardzo absorbujące, by skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia, choćby w wymiarze niepełnym. Należy również zwrócić uwagę na znaczną samodzielność osoby niepełnosprawnej. Mąż skarżącej porusza się samodzielnie, bez używania sprzętu rehabilitacyjnego. Samodzielnie zażywa leki i spożywa posiłki, czasami wymagając pomocy w pokrojeniu ich na mniejsze części. Na krótkich dystansach może prowadzić samochód, może także samodzielnie pojechać do lekarza i wykupić recepty. Wymaga wsparcia przy ubieraniu i kąpieli. W ocenie Sądu, mając na uwadze zakres sprawowanej opieki oraz znaczną samodzielność osoby niepełnosprawnej organ II instancji słusznie wskazał na brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, który wymaga wsparcia jedynie przy niektórych czynnościach. Zaznaczyć jednocześnie należy, że organ słusznie zwrócił uwagę, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem, a z uwagi na swój stan zdrowia. Niepełnosprawność męża zaistniała bowiem dopiero w dniu 5 maja 2023 r., natomiast umowę o pracę rozwiązano ze skarżącą z dniem 15 marca 2023 r. Ze świadectwa pracy oraz z oświadczenia złożonego w trakcie wywiadu środowiskowego wynika, że w okresie od 5 marca 2022 r. do 27 lutego 2023 r. skarżąca przebywała na świadczeniu rehabilitacyjnym. W tym czasie skarżąca zaczęła się ubiegać o przyznanie jej renty chorobowej. Z uwagi na niestawiennictwo się strony w pracy po zakończeniu pobierania świadczenia i nieprzedłożenie zwolnienia lekarskiego pracodawca rozwiązał umowę ze skarżącą bez wypowiedzenia. Dwa miesiące później mąż strony przeszedł udar, w wyniku którego stał się osobą niepełnosprawną wymagającą opieki. ZUS odmówił natomiast skarżącej przyznania renty chorobowej, uznając że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie takiego świadczenia. Mając na uwadze powyższe okoliczności nie można przyjąć, że skarżąca zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, skoro z pracy tej zrezygnowała z uwagi na swój stan zdrowia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.