II SA/Gd 467/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. D. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 9 stycznia 2017 r. w sprawie ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku odmówił skarżącemu A. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia A. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uzasadniając wniosek brakiem środków na opłatę sądową. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 2.701.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok wynosi 1.605.367,66 zł, ostatni rok obrotowy został zamknięty dochodem w wysokości 92.316,16 zł, stan na rachunku bankowym w [..], na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 312.807,98 zł. Na wezwanie referendarza wnioskodawczyni złożyła szereg dokumentów źródłowych: - ewidencję środków trwałych za listopada 2016 roku, z którego wynika wartość środków trwałych spółki w kwocie 1.685.224,43 zł, - zestawienie należnego podatku dochodowego CIT za miesiące lipiec – listopad 2016 r. – w każdym z tych miesięcy, spółka uzyskiwała dochód pomiędzy 539 512,72 zł (sierpień) a 781.619,12 zł (listopad), - deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT – 7 za miesiące od lipca do listopada 2016, z których wynika, że należny od Spółki podatek VAT w tych miesiącach kształtował się w kwocie najniższej – 11.456 zł (lipiec) po najwyższą – 46.175 zł (listopad), - zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu CIT-8 do dnia 31.12.2015 r., z którego wynika przychód Spółki z kwocie 2 404 388,89 zł, koszty uzyskania przychodów – 2.270.490,99 oraz dochód w kwocie 133.895,70 zł, - informację o odliczeniach od dochodu i od podatku oraz o dochodach wolnych i zwolnionych od podatku CIT-8/0 za 2015 rok, z którego wynika kwota strat z lat ubiegłych – 10.540,31 zł, - urzędowe poświadczenia odbioru VAT – 7 za miesiące lipiec – październik 2016 r., - sprawozdanie finansowe oraz sprawozdanie zarządu z działalności za okres od 1 stycznia 2015 do 31 grudnia 2015 r., wskazujące m. in. na zobowiązania spółki: z tytułu podatków, ceł i ubezpieczeń społecznych – 63.864,88 zł, podatku VAT należny do rozliczenia – 27.165,93 zł, zobowiązanie z tytułu podatku PIT – 4 w kwocie 2.859,00 zł, zobowiązanie z tytułu podatku CIT – 23.437,00 zł, pozostałe zobowiązania na kwotę 7.630,67 zł, zobowiązania wobec ZUS – 2.565,67 zł, inne zobowiązania – 5.702,48 zł, zobowiązania wobec ZUS do wyjaśnienia – 2.134,80 zł; przychody przyszłych okresów w kwocie 2.173.812,01 zł, na które składają się zaliczki na poczet domów i mieszkań. Referendarz sądowy przytoczył treść art. 243 § 1 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Wskazując na treść wniosku żądającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przywołano zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Referendarz stwierdził, że pojęcie "wykazanie" użyte w tym przepisie oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, wypełniających tezę o braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przywołując poglądy doktryny (J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319) stwierdził referendarz, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niego prawa pomocy, ciąży na nim. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez tego wnioskodawcę. Poczynione ustalenia wskazują według referendarza, że spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych oraz wynajmuje nieruchomości własne. Posiada kapitał zakładowy w kwocie ponad 2.700.000 zł, zysk netto z roku obrotowego 2015 r. wyniósł ponad 92.000 zł. Środki pieniężne na rachunku bankowym według oświadczenia wynoszą 312.807,98 zł. Wnioskodawczyni nie wykazała żadnych zaległości podatkowych ani wobec ZUS, a także niespłaconych zobowiązań, zatrudnia 2 osoby na podstawie umowy o pracę oraz cztery osoby na umowę zlecenia. Analizując zgromadzone dowody referendarz ocenił, że spółka posiada płynność finansową, a argument o braku środków na koszty sądowe z uwagi na zarezerwowanie środków na spłatę niesprecyzowanych zobowiązań nie może zostać uwzględniony. Zarówno wartość aktywów trwałych - według bilansu na 2015 r. to kwota 1.456.137,46 zł, jak i inwestycji długoterminowych oraz zapasów na kwotę 4.193.933,39 zł, obejmujących rozpoczęte i niezakończone budowy domów i mieszkań oraz towary (działki budowlane z przeznaczeniem na budowę) nie potwierdzają według referendarza tezy o braku środków na koszty postępowania, zaznaczając że wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. Referendarz podkreślił powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie uzyskać wsparcia finansowego od wspólnika poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat, co przewiduje art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1578 ze zm.). Bierność w kwestii podjęcia działań skutkujących dokonaniem przez wspólnika dopłat na pokrycie kosztów sądowych, stanowi według referendarza kolejny argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania wnioskodawcy w sposób uprzywilejowany (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 871/15; z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Ze względu na ciągłą aktywność gospodarczą spółki i wysokość kapitału zakładowego udzielenie żądanego wsparcia ze środków publicznych oznaczałoby takie właśnie nieuzasadnione uprzywilejowanie wnioskodawcy. W konsekwencji referendarz uznał, że spółka nie wykazała, by utraciła płynność finansową lub by nie posiadała środków na pokrycie swoich zobowiązań finansowych, wobec czego powinna ponieść koszty niniejszego postępowania, a uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 200 zł, czy też ewentualnych dalszych kosztów sądowych, znajduje się w jej możliwościach finansowych. Koszty sądowe jak stwierdził referendarz należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności – wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). O odmowie przyznania prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca spółka wniosła skutecznie sprzeciw od postanowienia z dnia 9 stycznia 2017 r., zaskarżając je w całości i domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia oraz przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpoznając sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Sprzeciw nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, ogranicza się jedynie do zmiany zaskarżonego postanowienia i żądania przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie budzi zatem wątpliwości sądu wojewódzkiego, że referendarz sądowy prawidłowo ocenił sytuację majątkową skarżącej spółki w kontekście treści wniosku ograniczonego do żądania przyznania pomocy prawnej w zakresie częściowym – poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz przesłanek wynikających z przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. Trzeba zatem zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Trafnie przyjęto w zaskarżonym postanowieniu obowiązek jednoznacznego wykazania przez wnioskującą spółkę prawa handlowego, będącą osobą prawną, takiej sytuacji majątkowej, z której wynikać będzie niewątpliwy brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie może też umknąć uwagi sądu wojewódzkiego ustalona wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie w kwocie 200 zł, co w kontekście wykazanej przez referendarza wielkości majątku spółki oraz jej płynności finansowej wyklucza w sposób niewątpliwy zasadność niniejszego wniosku. Zasadą postępowania przed sądem jest odpłatność za inicjowanie sprawy sądowej, którą prawidłowo ocenił referendarz jako element prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę, co też oznacza, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów tej działalności. Nie byłoby podstaw do przyjęcia, że inne zobowiązania, nieokreślone przez wnioskodawcę, jak trafnie zauważono w zaskarżonym postanowieniu, miałyby pierwszeństwo nad obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych. Analizując stan faktyczny niniejszej sprawy, przy braku jakichkolwiek dowodów przeciwnych, których nie przywołano w sprzeciwie, sąd wojewódzki ocenia jako prawidłowe stanowisko referendarza ustalające, że spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie ponad 2.700.000 zł, osiągnęła zysk netto za 2015 r. w wysokości 92.000 zł, a środki pieniężne na rachunku bankowym zgodnie z oświadczeniem skarżącej, która nie przedłożyła mimo wezwania wyciągów z konta bankowego - wynoszą 312.807,98 zł. Wnioskodawczyni nie wykazała przy tym żadnych zaległości podatkowych, zobowiązań wobec ZUS oraz niespłaconych zobowiązań. Skoro też przychody spółki za rok 2015 wynosiły 2.404.186,69 zł, natomiast wykazana dla celów podatku VAT podstawa opodatkowania za miesiące od lipca do listopada 2016 r. wynosiła odpowiednio: 120.525 zł, 365.745 zł, 28.225 zł, 443.690 zł, 580.336 zł trafne i uprawnione jest stanowisko, że spółka posiada płynność finansową oraz środki niezbędne na pokrycie pełnych koszów postępowania w niniejszej sprawie. Prawidłowo zatem odmówiono wnioskodawczyni przywileju zwolnienia od kosztów sądowych, przyjmując brak wykazania przesłanki wynikającej z przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpatrzył sprzeciw zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu ustalonym nowelą z dnia 9 kwietnia 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), obowiązującym w sprawach postępowań wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r. Na podstawie tego przepisu rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza w sprawie przyznania prawa pomocy sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Orzeka przy tym jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Mając powyższe na względzie sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, nie znajdując podstaw dla jego zmiany.