II SA/Gd 497/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. W., S. P., W. P., Z. S. na postanowienie Wójta Gminy w przedmiocie opłaty za udostępnienie informacji publicznej postanawia: 1. przyznać wnioskodawczyni M. W. prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy przez ustanowienia pełnomocnika z urzędu. M. W. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (urzędowy formularz złożono w sądzie w dniu 27 września 2012 r.). W oświadczeniu wskazano, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura matki wnioskodawczyni w kwocie 1352,35 zł miesięcznie. Sama wnioskodawczyni, jak podała, jest rolnikiem, lecz nie osiąga dochodów. Wskazała, że posiada majątek w postaci mieszkania o powierzchni 31,7 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,51 ha. Do wniosku załączono oświadczenie, w którym wnioskodawczyni wskazała, że nie prowadziła w latach 2010-2012 dodatkowej działalności gospodarczej, a jedynym źródłem jej utrzymania jest emerytura matki. Podkreśliła, że koszty utrzymania przekraczają uzyskiwane dochody. Wskazała, że jest zadłużona u osób prywatnych. Załączyła kserokopie faktur za energię elektryczną, gaz o wodę oraz zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego o zajęciu kont osobistych na kwotę 551,79 zł oraz 3797,88 zł. Oświadczyła też, że nie posiada żadnego sprzętu rolniczego. W gospodarstwie rolnym przeważa uprawa sadownicza, jednak na skutek notorycznego zalewania gruntów nie jest w stanie wypracować dochodów w żadnym z kolejnych lat 2010-2012. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. , poz. 270 – tekst jednolity, powoływanej dalej jako P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu (referendarza) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach wyjątkowych, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (tak m.in. NSA w postanowieniu z 15 marca 2011r., sygn. akt II GZ 83/11 – Lex 783924). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia, nieporadne, czy dotknięte chorobą - generalnie wymagające wsparcia socjalnego ze środków publicznych. Dokonując oceny wniosku skarżącej stwierdzić należy, że jej sytuacja finansowa wymaga wsparcia, poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Wnioskodawczyni wraz z matką żyje ze stosunkowo niewysokich dochodów tej ostatniej w postaci emerytury. Nie ma jednak nikogo na utrzymaniu, a posiadane gospodarstwo rolne (ponad 7 hektarów) powinno umożliwiać osiąganie dochodów z działalności rolnej. Skarżąca posiada też majątek w postaci mieszkania i nieruchomości rolnej, choć aktualnie jej sytuacja finansowa jest utrudniona z uwagi na zadłużenie. Okoliczność powyższa skutkuje stwierdzeniem, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając jednak możliwości finansowe partycypowania przez nią w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ustawy P.p.s.a., należało natomiast przyjąć, że nie może ona ponieść pełnych kosztów postępowania. Orzekając o zakresie i rodzaju przyznanej skarżącej pomocy referendarz wziął pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi. I tak, z art. 220 § 1 ustawy P.p.s.a. wynika, że sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym pobiera się wpis. Z powyższego wynika, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje, w szczególności, wniesienie wpisu. Przyjmując, że sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, referendarz uznał, że dla realizacji jej prawa do sądu podstawowe znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu oraz zwolnienie z ewentualnych późniejszych kosztów sądowych. W konsekwencji, uznając, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, należało oddalić wniosek w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Wyjaśnić przy tym należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja, jak wskazano wyżej, nie zachodzi w przypadku skarżącej, gdyż jej rodzina nie jest całkowicie pozbawiona dochodów (emerytura), a wnioskodawczyni jako właścicielka gospodarstwa rolnego, niewątpliwie nie wykorzystuje w pełni swoich możliwości zarobkowania, skoro nie osiąga żadnych dochodów w ciągu ostatnich trzech lat. Przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, w tym poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu, na tym etapie postępowania, nie jest też warunkiem koniecznym skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Prawidłowość stanowiska, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011 r. i z dnia 26 października 2011 r. (sygn. akt II GZ 245/11 i II FZ 509/11, dostępne na www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.