II SA/Gd 509/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 7 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 10 czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pismem z dnia 11 czerwca 2015 r. skarżący M. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od uiszczenia opłaty kancelaryjnej oraz ustanowienie pełnomocnika. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z trojgiem dzieci i ich matką. Wnioskodawca wskazał, że posiada mieszkanie o powierzchni 74 m2, dwa lokale użytkowe o powierzchni 61 m2 i 242 m2, warsztat o powierzchni 600 m2 a także działkę rolną przyległą do zakładu ślusarskiego. Skarżący wskazał również, że nie posiada przedmiotów wartościowych a uzyskiwany przez niego dochód z prowadzonej działalności usługowej z trudem wystarcza na utrzymanie rodziny. Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącego za niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego i zarządzeniem z dnia 30 lipca 2015 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni szeregu dokumentów i oświadczeń, które pozwalałby na ustalenie rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Skarżący, pomimo prawidłowego doręczenia wezwania, nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. W tej sytuacji, postanowieniem z dnia 2 września 2015 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy wskazując, że skarżący nie wykazał zasadności złożonego wniosku. Skarżący sam uniemożliwił, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. Zaniechanie skarżącego w tym zakresie stanowiło zaś przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie mu prawa pomocy. Z uzasadnienia postanowienia wynikało, że referendarzowi z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez samego skarżącego oraz jego rodziców w innych sprawach zawisłych przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku wiadomo, że skarżący od 1 sierpnia 1998 r. prowadzi działalność gospodarczą i jest aktywnym przedsiębiorcą a mimo to nie zadeklarował kwoty uzyskiwanych z tego tytułu dochodów, zaś wskazując że wysokość dochodów z tytułu działalności gospodarczej nie pozwala na zaspokojenie kosztów utrzymania rodziny, nie podał kwoty wydatków ponoszonych z tego tytułu. W złożonym oświadczeniu nie podał także, że posiada samochód osobowy i dostawczy oraz że zamieszkuje wspólnie z rodzicami pod jednym adresem. Skarżący, w sprzeciwie złożonym od powyższego postanowienia, wniósł o uchylenie postanowienia referendarza i o przyznanie prawa pomocy. Wydane postanowienie, jest bowiem w ocenie skarżącego, krzywdzące. Uwzględniając fakt, że wniesiony sprzeciw nie podlegał odrzuceniu, zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlegała ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Rozpoznając więc złożony przez M. K. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego oraz rzecznika patentowego (§ 2). Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wstępie wskazać jednakże należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. To na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. W przypadku zaś, gdy sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). Niedopełnienie - nawet w części - obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt I OZ 539/14, LEX nr 1494750). W ocenie Sądu skarżący nie wykazał przesłanek przyznania mu prawa pomocy. Przede wszystkim skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych, wystosowane przez referendarza sądowego. Przedstawione natomiast przez skarżącego, we wniosku o przyznanie prawa pomocy, informacje dotyczące jego sytuacji majątkowej nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci i ich matką. Posiada dwa lokale użytkowe o powierzchni 61 m2 i 242 m2, warsztat o powierzchni 600 m2 a także działkę rolną przyległą do zakładu ślusarskiego. Rodzina skarżącego utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności usługowej. Przyznanie prawa pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może zaś mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 ustawy, uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np. jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. prof. R. Hauser., prof. M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., Wydawnictwo C.H.BECK, str. 796). Właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości nie sposób uznać za osobę ubogą. Fakt bycia właścicielem nieruchomości o znacznej wartości oznacza, iż strona posiada wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego, że jej dochód miesięczny jest nieznaczny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, nie publ.). Co więcej, strona postępowania przed sądem administracyjnym powinna partycypować w kosztach tego postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 711/04, Legalis). Przepis art. 246 § 1 co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają one żadnego dochodu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05, niepubl.). Ponadto, Sąd miał na uwadze, że postanowieniem z dnia 8 grudnia 2014 r. wydanym w niniejszej sprawie, oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych a Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 28 stycznia 2015 r., oddalił zażalenie wniesione na to postanowienie. W sprawie zaś nie nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby uchylenie lub zmianę stanowiska ówcześnie zajętego, na co zezwala art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych też przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.