II SA/Gd 511/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Sędziowie Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2023 r. nr SKO Gd/5795/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 4 października 2022 r., Wójt Gminy Stary Targ odmówił W. J. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem R. J. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono przesłanki przyznania świadczenia i wyjaśniono podstawy rozstrzygnięcia. W. J. wniosła odwołanie od decyzji zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego i procesowego. Rozpatrując sprawę w związku z wniesionym odwołaniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 11 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy przywołał treść art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 390, dalej u.ś.r.). Odwołując się do ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych wskazującego na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, organ odwoławczy stwierdził, że Wójt Gminy błędnie przyjął, iż istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W dalszych wywodach organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że R. J. (ur. [...].) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Malborku z dnia 17.11.2020r. stwierdzającym konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, orzeczenie wydano na stałe, znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od 30.10.2020r., symbol przyczyny niepełnosprawności 05-R 10-N. Z wywiadu środowiskowego wynika, że R. J. choruje na cukrzycę typu II, chorobę Parkinsona, miażdżycę, nadciśnienie, chorobę wieńcową, ma niedowład kończyn dolnych, osteoporozę (stan po złamaniu trzonu kręgowego), zwyrodnienie kręgosłupa lędźwiowego, jest pod stałą kontrolą lekarzy specjalistów, przyjmuje leki na stałe, jest osobą leżącą, jest pampersowany, wymaga stałej opieki na co dzień, którą sprawuje żona. Czynności wykonywane przy mężu to: poranna toaleta (zmiana pampersa po nocy, podkładanie kaczki i basenu sanitarnego w zależności od potrzeb), mycie, kąpiel całego ciała (na leżąco), golenie, obcinanie paznokci, przygotowywanie posiłków, podawanie posiłków, karmienie, podawanie leków, mierzenie cukru we krwi, podanie insuliny, pomiar ciśnienie tętniczego, ćwiczenia (oklepywanie, ćwiczenie przy użyciu piłki lekarskiej), realizacja recept, załatwianie skierowania na rehabilitację, sprzątanie pokoju, pranie ubrań, zakupy, załatwianie spraw urzędowych, palenie w piecu. Według złożonych oświadczeń wnioskodawczyni pracowała do 1997r. dorywczo bez umowy, od tego czasu nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na problemy zdrowotne syna z pierwszego małżeństwa oraz dobre zarobki męża, wystarczające na zaspokojenie potrzeb rodziny. Wnioskodawczyni jest w wieku emerytalnym (lat 70), nie ma prawa do świadczenia emerytalnego. Kolegium stwierdziło, że z opisanych okoliczności nie wynika, aby istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stanem zdrowia męża skarżącej, a rezygnacją przez nią z aktywności zawodowej, który to związek uprawniałby skarżącą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wprost wynika, że W. J. (lat 70) nie ma prawa do świadczenia emerytalnego, ostatnio podejmowała zatrudnienie dorywczo w roku 1997, nie wykonywała pracy zarobkowej w rozumieniu przepisu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Znaczny stopień niepełnosprawności R. J. datuje się od 30.10.2020r., a zatem przed podjęciem opieki nad mężem była od wielu lat (ponad 20 lat) nieaktywna zawodowo, nie podejmowała zatrudnienia, stan ten miał charakter trwały, a nie chwilowy, co oznacza, że niepodejmowanie przez W. J. zatrudnienia nie miało i nie ma bezpośredniego i ścisłego związku z koniecznością sprawowania tej opieki. Niepodejmowanie zatrudnienia przez wiele lat nie miało związku z opieką nad mężem R. J., ale stan ten wynikał z dobrej sytuacji finansowej męża oraz z problemów zdrowotnych syna W.J. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona zaskarżyła w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2023 r., utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Stary Targ z dnia 4 października 2022r., odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Zaskarżonej decyzji zarzucono: I. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 17 ust. 1 u.ś.r. na skutek ich błędnej wykładni polegającej na: zaniechaniu dokonania przez Organ wykładni celowościowej wymienionych powyżej przepisów, a tym samym pominięciu celów Ustawy o świadczeniach rodzinnych i ograniczeniu się do wykładni językowej, podczas gdy obowiązkiem organu było dokonanie rozszerzającej wykładni przepisów Ustawy o świadczeniach rodzinnych; przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem – R. J. nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż nie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją przez żonę W. J. z podjęcia zatrudnienia, a stałą opieką nad mężem; II. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej również jako "k.p.a.") poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się: do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez Skarżącą i realnych możliwości sprawowania przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem w zakresie wymaganym stanem zdrowia, oraz do stanu zdrowia R. J., który jest osobą wymagającą stałej opieki całodobowej, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo, że dotknięta jest ona błędami związanymi z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego oraz naruszeniem przepisów prawa materialnego. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie wydanych decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W ocenie Sądu skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Bezsporne w sprawie jest, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rozstrzygnięcia natomiast wymaga, czy w sposób prawidłowy w sprawie ustalono, że skarżąca nie spełnia przesłanek przewidzianych treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z treścią tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazany przepis określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne, a mianowicie: 1) w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 2) w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem w pierwszym przypadku chodzi o sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej by opiekować się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w drugim zaś o sytuację, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np. rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej itp.). W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy stanął na stanowisku, że skarżąca nie zalicza się do żadnego z wyżej wymienionych przypadków, bowiem ani nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ani też nie zaniechała podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. Sąd podziela tą ocenę. Jak bowiem wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, skarżąca i jej niepełnosprawny wymagający opieki mąż, są osobami starszymi. W sprawie ustalono też w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca pracowała przez jakiś czas dorywczo, bez umowy o pracę przed wieloma latami, a z pracy zrezygnowała z uwagi na problemy zdrowotne syna z pierwszego małżeństwa oraz dobre zarobki męża, wystarczające na zaspokojenie potrzeb rodziny. Oznacza to zdaniem Sądu, że ustalony stan faktyczny sprawy dowodzi braku podstaw do przyjęcia, że w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej. Obecny wiek skarżącej natomiast wyklucza podjęcie pracy. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania jest zrekompensowanie osobie uprawnionej - poprzez wypłatę określonej przepisami kwoty - utraty dochodu na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej (art. 17 ust. 3 ustawy). Musi więc istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Skarżąca, jak już wyżej wskazano, przez większą część życia nie pracowała. Nie zrezygnowała ona wobec tego z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem, a jej dotychczasowa bierność zawodowa nie pozwala też na przyjęcie, że właśnie wyłącznie z powodu niepełnosprawności męża zatrudnienia nie podejmuje. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podzielić należy zatem stanowisko organu odwoławczego, że sam fakt sprawowania obecnie opieki nad mężem, a który w niniejszej sprawie jest bezsporny, nie uprawnia skarżącej do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą wynika z jej wyboru w zakresie aktywności zawodowej i nie jest konsekwencją sprawowania opieki nad mężem. Nie znajduje więc potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy argumentacja odnośnie braku aktywności zawodowej jedynie z powodu sprawowania opieki nad mężem. Aby organ mógł przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne musiałaby ona wykazać związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad mężem, a niepodjęciem lub rezygnacją przez nią z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie skarżąca takiego związku nie wykazała. Zatem - nie kwestionując złego stanu zdrowia męża skarżącej i faktu sprawowania nad nim opieki - należy podkreślić, że sam znaczny stopień niepełnosprawności męża skarżącej, jak również konieczność sprawowania nad nim opieki nie stanowią, w świetle art. 17 ust. 1 ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uznał, że skarżąca nie spełniła ustawowych przesłanek, pozwalających na przyznanie jej tego świadczenia. Mając na uwadze powyższe, jak i uznając, że w sprawie nie naruszono procedury administracyjnej, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.