II SA/Gd 527/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski (spr.) Protokolant Sekretarz Sadowy Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 15 października 2008 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 września 2006 r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia 11 sierpnia 2006 r., nr [...] odmawiającej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka – K. R. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia 11 sierpnia 2006 r., nr [...] w części odmawiającej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka – K. R.. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, decyzją z dnia 11.08.2006 r., w oparciu o art. 4 ust 2 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 9, art. 10, art. 59b, art. 12, art. 12a, art.13, art.14, art. 15, art. 15b ust. 1,2 i 3, art. 20, art. 24 ust. 1, art. 26 ust. 1 i 2, art. 30 ust. 1, art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych, § 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne oraz o Rozporządzenie Rady Ministrów z 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę do ubiegania się zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, przyznał A. R.: 1. zasiłek rodzinny na K. R., P. R., M. R., w kwocie 64 zł miesięcznie na każde z dzieci, na okres od 01.09.2006 r. do 31.08.2007 r.; 2. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na K. R. i P. R., w jednorazowej kwocie 100 zł na każde z dzieci; 3. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej, na M. R., w wysokości 80 zł miesięcznie, na okres od 01.09.2006 do 31.08.2007 r. Tą samą decyzją odmówiono A. R. dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na K. R., ponieważ uznano, że wnioskodawczyni nie jest matką samotnie wychowującą dziecko, albowiem wychowuje córkę K. wraz z ojcem pozostałych dzieci tworząc rodzinę. W uzasadnieniu decyzji organ, I instancji powołał się na treść art. 3 pkt 17a oraz 11a ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wywiódł, że jeżeli panna wychowuje wspólnie z ojcem dziecka choć jedno wspólne dziecko, to nie może być traktowana jako osoba samotnie wychowująca dziecko. A. R., nie zgadzając się z odmową przyznania powyższego dodatku, odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uzasadniając, iż żyje w konkubinacie, ma trójkę dzieci, a córka K. nie jest dzieckiem konkubenta. Ojciec córki nie żyje, córka jest półsierotą, a konkubent nie jest dla dziecka nawet ojczymem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 28.09.2006 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji przywołał w uzasadnieniu decyzji, definicję osoby samotnie wychowującej dziecko zawartą w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie oświadczył, że skoro odwołująca się wychowuje z konkubentem Sygn. akt II SA/Gd 527/08 w swej rodzinie z córką K. dwoje dzieci swego konkubenta, to nie spełnia wymogu opisanego w powyższej definicji. Mając powyższe na uwadze, A. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, skargę na decyzję organu II instancji. Skarżąca podała ponad argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji, że konkubent nie łoży na córkę, ponieważ nie ma stałej pracy, a wynagrodzenie z prac dorywczych nie wystarcza na zaspokojenie potrzeb dwójki jego dzieci. W odpowiedzi na skargę, organ II instancji wniósł o jej oddalenie, argumentując, iż skarżąca nie zarzuciła decyzji pierwszoinstancyjnej żadnej nieprawidłowości, a wskazała jedynie na swą trudną sytuację materialną rodziny. Kolegium nie było uprawnione do uwzględnienia tych argumentów. Dalej organ podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Podstawą prawną wydania zaskarżonej w tej części decyzji stanowił art. 3 pkt 17a oraz art. 11a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 Nr 139, poz. 992). W art. 3 pkt 17a ustawy zawarta została definicja osoby samotnie wychowującej dziecko, oznaczająca: pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Natomiast w art. 11a ust. 1 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji wskazano, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06 orzekł między innymi, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. 2005 r. Nr 86 poz. 732 i Nr 164 poz. 1366) w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006 r. Nr 139 poz. 992 i Nr 222 poz. 1630, z 2007r. Nr 64 poz. 427, Nr 105 poz. 720, Nr 109 poz. 747 i Nr 200 Sygn. akt II SA/Gd 527/08 poz. 1446 oraz z 2008 r. Nr 70 poz. 416), w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. 1991 r. Nr 120 poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2 poz. 11). Ponadto Trybunał orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Należy zwrócić uwagę, że już w wyroku z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt K 16/04 (OTK-A 2005/5/51) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 3 pkt 17 ustawy oświadczeniach rodzinnych, w brzmieniu pierwotnym jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji i z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Trybunał Konstytucyjny, z uwagi na zakres wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, rozważał w sprawie K 16/04 niezgodność z wzorcami kontroli pierwotnego brzmienia art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w świetle przepisów regulujących instytucje: dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka (art. 8 pkt 4 i art. 12 ustawy) i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania (art. 8 pkt 3 i art. 11 ustawy). W wymienionym wyżej wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że definicja "samotnego wychowywania dziecka", zawarta w art. 3 pkt 17 ustawy (w brzmieniu, zgodnie z którym, jeśli w ustawie mowa jest "o samotnym wychowywaniu dziecka" - oznacza to "wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka"), narusza art. 71 ust. 1 Konstytucji przez przyznanie pomocy materialnej wypłacanej ze środków publicznych tylko części Sygn. akt II SA/Gd 527/08 rodzin i to wyodrębnionej według kryteriów nieodpowiadających wymaganiom określonym w art. 71 ust. 1 Konstytucji, narusza nakaz równego traktowania, będący emanacją zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz narusza art. 18 Konstytucji przez faktyczne osłabienie więzi między rodzicami a dziećmi oraz między małżonkami. W motywach rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że w przepisie art. 3 pkt 17 mówiącym o samotnym wychowywaniu dziecka przewidziano dwa kryteria, które muszą być spełnione łącznie: pierwszym jest stan cywilny osoby wychowującej dziecko, a drugim, ujętym negatywnie, że osoba odpowiadająca pierwszemu kryterium "wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka". Dokonując wykładni wskazanego przepisu Trybunał doszedł do przekonania, że w skrajnej interpretacji można byłoby przyjąć, że to drugie kryterium nie wnosi niczego nowego w porównaniu z tym, co zostało określone przez pierwsze kryterium, a to by oznaczało, że każda osoba, która ma taki stan cywilny jak to zostało określone w tej definicji i która złożyła oświadczenie, że drugi z rodziców nie wychowuje dziecka, może otrzymać dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Takie ujęcie, nadające się do obrony w świetle brzmienia interpretowanego przepisu, prowadzi jednak do skutków społecznie niepożądanych, co według Trybunału oznacza, że wskazanego pojęcia nie można interpretować z pominięciem drugiego kryterium. Trybunał w wymienionym wyroku szeroko podkreślał również niespójność tego drugiego elementu definicji osoby samotnie wychowującej dziecko z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz niekonstytucyjność jego wykorzystania do określenia kręgu osób uprawnionych do dodatku do zasiłku rodzinnego. Mimo tych poważnych zastrzeżeń Trybunału Konstytucyjnego, kryterium to zostało utrzymane w znowelizowanym art. 3 pkt 17, uchwalonym przed wydaniem wyroku w sprawie K 16/04, oraz w zbliżonej formie, różniącej się jedynie odmienną stylizacją, w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uregulowanie tej materii w art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) definiowało "osobę samotnie wychowującą dziecko" jako "pannę, kawalera, osobę pozostającą separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka" (powyższa regulacja wskazanego przepisu obowiązywała od dnia 1 czerwca 2005 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.). Sygn. akt II SA/Gd 527/08 Następna regulacja, która miała zastosowanie w niniejszej sprawie, zawarta w art. 3 pkt 17a omawianej ustawy, wprowadzona ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267, poz. 2260), weszła w życie z dniem 1 stycznia 2006 r. i przewiduje, że osoba samotnie wychowująca dziecko – "oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem". Dokonując analizy przedstawionych powyżej przepisów, definiujących pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko", trudno dopatrzyć się pomiędzy nimi zasadniczej różnicy. Jedyna odmienność dotyczy faktu, że w pierwszym przypadku definicja oparta została na przesłance negatywnej - "wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka". W drugim przypadku mamy natomiast do czynienia z definicją odwołującą się do przesłanki pozytywnej - "chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem". W obydwu jednakże przypadkach celem ustawodawcy było sprecyzowanie, że chodzi o osobę, która wychowuje dziecko bez pomocy drugiego z rodziców tego dziecka, niezależnie od okoliczności, które to spowodowały. Nie sposób więc stwierdzić, że ustawodawca dokonał jakiegokolwiek zróżnicowania tych pojęć na gruncie wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzając odmienne przesłanki ich rozumienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. akt I OSK 1292/06, Baza orzeczeń Lex Nr 357455). Również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06 zwrócił uwagę, że przytoczone wyżej przepisy w trzech wersjach nie różnią się w zakresie treści normatywnej. W istocie bowiem doszło jedynie do przeredagowania przepisu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślić należy jednoznaczne stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, że realizacja wyroku TK z dnia z dnia 18 maja 2005 r. była jedynie pozorna, a polegała na wprowadzeniu do ustawy o świadczeniach rodzinnych przepisu odmiennie brzmiącego, ale implikującego analogiczne normy prawne, jak jego niekonstytucyjna wersja pierwotna (por. cz. III pkt 4.4 uzasadnienia wyroku TK z dnia 23 czerwca 2008 r.). Podkreślając tożsamość normatywną art. 3 pkt 17 (w obu brzmieniach) i art. 3 pkt 17a ustawy, Sąd przyjął, że wyrok Trybunału z dnia z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. Sygn. akt II SA/Gd 527/08 akt P 18/06 z dniem jego ogłoszenia uchylił domniemanie zgodności z Konstytucją art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niniejszy wyrok TK ma charakter wyroku zakresowego, w którym niezgodność z Konstytucją została stwierdzona w zakresie, w jakim badany przepis pomija określoną treść normatywną. Brak jest utrwalonego jednolitego poglądu co do skutków orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu w zakresie, w jakim pomija on określone treści, a więc czy rodzi on skutki rozporządzające (rozszerzające zakres stosowania przepisu na sfery pominięte) czy jedynie skutki zobowiązujące (nakładające na ustawodawcę obowiązek wydania brakującej regulacji prawnej). (por. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Monika Florczak – Wątor, Poznań 2006, str. 152-157). Odwołując się do orzecznictwa TK, przypisującego w konkretnych sprawach wyrokom o niekonstytucyjności pominięcia prawodawczego skutku rozporządzającego (vide: m.in. wyrok TK z dnia 24.04.2002, sygn. akt P 5/01; wyrok TK z dnia 24.10.2001 r. sygn. akt SK 22/01 oraz wyrok NSA z 21.03. 2002 r., sygn. akt IV SA/140/02; wyrok TK z dnia 8.09. 2005 r., sygn. akt P 17/04), Sąd orzekający w niniejszej sprawie wskazuje w szczególności na stanowisko wyrażone w wyroku TK z dnia 23 października 2007 r., (cz. III pkt 6.1 uzasadnienia wyroku TK z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07, OTK-A 9/07/106), w którym Trybunał orzekając o niekonstytucyjności art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stwierdza: "Uznanie niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu w zakresie oznaczonym w sentencji wynika z ram wyznaczonych przez pytanie sądu. Niepodobna jednak nie dostrzegać, że także inne sytuacje, w których znajduje zastosowanie zdekonstytucjonalizowany przepis, są dotknięte podobną właściwością. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego powoduje zatem nierówność w ramach populacji, wobec której znajduje zastosowanie przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. To jest przedmiotem sygnalizacji skierowanej do Sejmu RP, ponieważ ten organ jest władny przywrócić konstytucyjność całości normowania. Nie jest natomiast wykluczone – zważywszy na utratę domniemania konstytucyjności przez art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych na skutek wydania niniejszego orzeczenia, że sądy orzekając w sprawach innych zasiłków dokonają stosownej wykładni tego przepisu, wykorzystując art. 8 Konstytucji." W niniejszej sprawie jedyną przesłanką odmowy przyznania na rzecz skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka była zatem niekonstytucyjna wykładnia art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach Sygn. akt II SA/Gd 527/08 rodzinnych, jaką dokonały organy obu instancji. Podkreślić należy, że na sądach spoczywa obowiązek wykładni prokonstytucyjnej ustaw (art. 8 ust. 1, art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji). W tym kontekście wykładnia art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w szczególności nie może łamać zasad alimentacji dziecka obowiązujących według kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którymi regułą jest, że alimentacja obciąża rodziców. W związkach faktycznych, konkubent nie ma obowiązków alimentacji dzieci konkubiny. Oznacza to, że również wychowywanie przez pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, a będącą w związku faktycznym, dzieci własnych obok dzieci wspólnych z konkubentem (konkubiną), nie wyłącza statusu osoby samotnie wychowującej dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 2 października 1997 r., sygn. akt II SA/Rz 94/07). Przytoczoną wyżej definicję art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem rozważać w kontekście sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje się osoba wychowująca dziecko. Na gruncie niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie miało wyjaśnienie, niezbędne dla przyznania świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego, czy nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców z przyczyn określonych w punktach 1 i 2 przepisu art. 11a ust. 1, w brzmieniu obowiązującym w dacie zaskarżonej decyzji. Z treści wskazanego przepisu wynika, że osoba samotnie wychowująca dziecko, odpowiadająca kryterium dochodowemu i innym warunkom określonym w ustawie o świadczeniach rodzinnych, otrzymuje świadczenie z tytułu samotnego wychowywania dziecka będące dodatkiem do zasiłku rodzinnego, o ile osoba uprawniona (dziecko) nie uzyskało świadczenia alimentacyjnego (z określonych w ustawie przyczyn). Powyższe oznacza, że wyłącza się osobie uprawnionej prawo do przedmiotowego dodatku, gdy dziecko otrzymuje świadczenie alimentacyjne. Definicja osoby "samotnie wychowującej dziecko" zawarta w art. 3 pkt 17a (a wcześniej art. 3 pkt 17), jak już wyżej zaznaczono, była przedmiotem kontroli pod względem zgodności z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny w przytoczonych wyżej wyrokach w odniesieniu do ustaw: zarówno ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732). Zatem w sytuacji rozstrzygnięcia wyrokiem TK z dnia 23 sierpnia 2008 r. o niekonstytucyjności art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie Sygn. akt II SA/Gd 527/08 prawa do zaliczki alimentacyjnej, nastąpiła również utrata domniemania jego konstytucyjności w odniesieniu do świadczeń rodzinnych. W ocenie Sądu, nie sposób przyjąć innego kryterium oceny zgodności z Konstytucją w odniesieniu do tego samego przepisu, lecz na tle art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych, chociażby dla zachowania spójności systemu przyznawania świadczeń o charakterze pomocy społecznej (rodzinnych) i funkcjonujących obok, w stanie prawnym z daty podjęcia zaskarżonej decyzji, świadczeń zastępujących świadczenia alimentacyjne. Ta sama definicja, do której odwołują się dwie wymienione wyżej ustawy, nie powinna być zdaniem Sądu wykładana różnie, na tle opisanych różnych uprawnień. Z tych też względów, wobec naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy przez oba rozstrzygające sprawę organy administracji, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28.09.2006 r. i decyzja Wójta z dnia 11 sierpnia 2006 r. podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 8 Konstytucji RP, w częściach rozstrzygających odmowę przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka, wyczerpujących żądanie skargi. Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji rozważy wniosek skarżącej ustalając okoliczności niezbędne dla jego rozpatrzenia na podstawie przepisu art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozważania te należy poczynić w kontekście sytuacji faktycznej, w jakiej znajduje się osoba wychowująca dziecko, w szczególności czy wychowuje dziecko bez jego ojca. Zatem organ poczyni ustalenia w w/w kierunku, niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy.