II SA/Gd 547/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 listopada 2025 r. sprawy ze skargi T. R. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 23 czerwca 2025 r., znak sprawy 010070/680/3210540/2024, postępowanie 46342811 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżone postanowienie. T. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z 23 czerwca 2025 r. w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie świadczenia wychowawczego. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 13 czerwca 2024 r. uchylił przyznane skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko, jako powód wskazując jego wyjazd z Polski w okresie świadczeniowym trwającym od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r., na okres powyżej 30 dni. Skarżąca w odwołaniu sporządzonym 19 sierpnia 2024 r. wskazała, że jej córka wyjechała na Ukrainę 24 kwietnia 2024 r., a wróciła 10 maja 2024 r., nie rozumie więc, dlaczego nie otrzymuje świadczenia "800+" Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając odwołanie skarżącej, postanowieniem z 23 czerwca 2025 r. stwierdził uchybienie terminu do jego wniesienia. Organ wyjaśnił, że zgodnie z zapisami w systemie informatycznym ZUS decyzja z 13 czerwca 2024 r. została skarżącej skutecznie doręczona tego samego dnia, w formie elektronicznej na profilu skarżącej, na platformie PUE-ZUS. W pouczeniu do decyzji skarżąca została poinformowana, że przysługuje jej prawo do wniesienia odwołania do Prezesa ZUS, które należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji – a zatem do 27 czerwca 2024 r. włącznie. Prezes ZUS wskazał następnie, że skarżąca odwołanie wniosła do ZUS w formie elektronicznej w dniu 19 sierpnia 2024 r., czyli z naruszeniem ustawowego terminu, a zatem nieskutecznie. Nie wniosła ona również wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. T. R. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z 23 czerwca 2025 r. wyjaśniła, że jej córka, S.R., przebywała na Ukrainie przez 16 dni, o czym świadczy pieczątka w paszporcie potwierdzająca, że przebywała w Polsce od 10 maja 2024 r. W Polsce natomiast dziecko było nieobecne od 24 kwietnia 2024. Skarżąca wyjaśniła następnie, że w dniu 17 czerwca 2024 r. zwróciła się do ZUS z prośbą o pomoc w rozwiązaniu problemu. Pracownica ZUS odpowiedziała, że do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające, że dziecko posiada status UKR oraz że został on odebrany błędnie. Dokumenty te zostały dołączone przez pracownicę ZUS, która uznała też, że należy napisać ogólne pismo, które sama sporządziła oraz poinformowała skarżącą, że wszystkie dokumenty zostały już złożone i pozostaje czekać na rozstrzygnięcie. Skarżąca potem była jeszcze trzykrotnie w ZUS z pytaniem, dlaczego nie ma żadnej decyzji w sprawie jej wniosku i za każdym razem słyszała, że musi czekać. Kiedy ponownie udała się do ZUS w dniu 19 sierpnia 2024 r., pracownica doradziła jej napisanie odwołania do Prezesa ZUS, co skarżąca uczyniła. W związku z tym skarżąca uznała, że podjęła wszystkie niezbędne kroki terminowo i odmowa przyznania świadczenia jest bezpodstawna. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wskazano, że w związku z decyzją z dnia 13 czerwca 2024 r. T. R. w dniu 17 czerwca 2024 r. dołączyła do sprawy odnośnie S. zawiadomienie o sprawdzeniu danych i ewentualnym usunięciu niezgodności w rejestrze PESEL z 17 czerwca 2024 r. Odwołanie natomiast złożyła dopiero w dniu 19 sierpnia 2024 r. wskazując w nim, że córka z Polski do Ukrainy wyjechała tylko na 16 dni. Organ stwierdził, że w teczce skarżącej nie ma dokumentów potwierdzających, że przed złożeniem odwołania była 3 razy w ZUS z pytaniem o brak wypłaty. W teczce elektronicznej znajdują się formularze postępowania wyjaśniającego z późniejszych wystąpień skarżącej, tj. 7 października 2024 r., 17 kwietnia 2025 r., 29 maja 2025 r. i 23 czerwca 2025 r. Zdaniem organu skarżąca nie wykazała, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) – zwanej dalej k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Stosownie natomiast do treści art. 127 § 1 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie (art. 129 § 1 i 2 k.p.a.). Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie stwierdzenia tej okoliczności organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 134 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 13 czerwca 2024 r. o uchyleniu świadczenia wychowawczego została skarżącej doręczona w tym samym dniu, w związku z czym termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 27 czerwca 2024 r. Przed upływem tego terminu, tj. w dniu 17 czerwca 2024 r., skarżąca złożyła pismo ogólne, wskazując jego rodzaj jako "inne pismo", a jako tytuł wskazując "dosłanie brakujących załączników". Załącznikiem do pisma było "zawiadomienie o sprawdzeniu danych i ewentualnym usunięciu niezgodności w rejestrze". W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazuje, że powyższe pismo złożone zostało w związku z decyzją z dnia 13 czerwca 2024 r. i zawierało załącznik w postaci zawiadomienia o sprawdzeniu danych i ewentualnym usunięciu niezgodności w rejestrze PESEL z dnia 17 czerwca 2024 r., nie wyjaśnia jednak, w jaki sposób pismo to zostało potraktowane. Organ dostrzegł zatem, że skarżąca w terminie otwartym na wniesienia odwołania złożyła pismo, którego wprawdzie nie zatytułowała odwołaniem, ale do którego załączyła dokument – dowód – negujący podstawę faktyczną decyzji organu pierwszej instancji, mimo to jednak nie podjął żadnych czynności mających na celu wyjaśnienie rzeczywistej woli strony. Zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa sądowoadministracyjnego o charakterze pisma decyduje jego treść, a nie tytuł, nazwa lub intencje organu, do którego zostało skierowane. Każde pismo, niezależnie od tego, jakie znaczenie zostanie mu nadane przez adresata, powinno być zatem rozpoznane zgodnie z intencją strony zawartą w treści pisma. To z kolei oznacza, że bez względu na to, jak pismo zostanie zatytułowane, obowiązkiem organu, do którego jest kierowane, pozostaje ustalenie, czego się domaga się strona i nadanie pismu biegu, stosowanie do treści, a nie jego nazwy. Z kolei w sytuacji, gdy ustalenie intencji strony nie jest możliwe w oparciu o treść wniesionego pisma, obowiązkiem organu jest wezwanie strony do jego sprecyzowania (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2018 r., II FSK 2105/18; postanowienia NSA z 15 marca 2012 r., I OSK 445/12; z 23 września 2019 r., II FZ 547/19; wyrok WSA w Rzeszowie z 8 marca 2018 r., I SA/Rz 72/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego ciążący na organie administracyjnym obejmuje również ustalenie przez ten organ treści rzeczywistego żądania strony, w szczególności, gdy pojawią się wątpliwości co do rzeczywistych żądań strony pod adresem organu. Zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Ponadto organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Z treści pism skarżącej wynika, że pomimo formułowania pism w języku polskim skarżąca niewątpliwe posiada pewne ograniczenia w zdolności komunikacji w obcym dla niej języku, nie posługuje się też biegle językiem prawniczym, stąd też organ mając na uwadze treść art. 8 i art. 9 k.p.a. tym bardziej nie powinien ograniczać się wyłącznie do tytułu pisma, ale powinien większą wagę przyłożyć do jego rzeczywistej treści zwłaszcza w świetle adekwatności żądania do etapu postępowania. W wyroku z 2 października 2015 r., II OSK 286/14, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że "wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek organów administracji czuwania nad słusznym interesem strony przejawia się także w tym, że nawet w sytuacji, gdy sformułowane przez stronę żądanie podjęcia przez organ określonego działania wyrażone zostało w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości co do jej intencji, organ powinien dostosować podejmowane przez siebie czynności do etapu toczącego się postępowania administracyjnego i dopuszczalnych w danym momencie środków prawnych, nawet jeżeli miałoby to prowadzić do odmiennej kwalifikacji prawnej pisma wniesionego przez stronę. Konsekwencją obowiązującej w postępowaniu administracyjnym zasady dyspozytywności stron, zgodnie z którą to one decydują o tym, jaki rodzaj pisma wnoszą do organu administracji publicznej, nie może być ponoszenie przez strony ujemnych skutków prawnych związanych z błędnie zakwalifikowanymi środkami zaskarżenia, niedopuszczalnymi w określonym stadium postępowania". Podsumowując, Sąd orzekając w niniejszej sprawie uznał, że organ odwoławczy błędnie zignorował pismo skarżącej z dnia 17 czerwca 2024 r., z tego tylko powodu, że nie zostało ono zatytułowane odwołaniem, mimo że ewidentnie złożone zostało w związku z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych otrzymaną przez skarżącą w dniu 13 czerwca 2024 r. (co organ odwoławczy wprost przyznaje w odpowiedzi na skargę) i zawierało w załączeniu dokument dotyczący okoliczności faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia, co powinno było skłonić organ do podjęcia czynności wyjaśniających rzeczywistą wolę strony. Organ tym samym naruszył art. 134 k.p.a. oraz art. 8 i art. 9 k.p.a. Prawidłowo procedując organ odwoławczy powinien był zwrócić się do strony celem bezspornego ustalenia charakteru wniesionego w dniu 17 czerwca 2024 r. pisma tj. do wskazania, czy pismo to stanowi odwołanie od decyzji z dnia 13 września 2024 r. czy też inny rodzaj żądania, jeśli tak, to jaki. Do tego też sprowadzają się wskazania co do dalszego postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Sprawa została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym bez przeprowadzenia rozprawy i udziału stron, stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym Sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).