II SA/Gd 548/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2009r. na rozprawie sprawy ze skargi C. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 maja 2009 r. nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego C. J. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrokiem z dnia 19 marca 2008r. sygn. akt II SA/Gd 768/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 lipca 2007r. i decyzję ją poprzedzającą, którymi odmówiono zmiany decyzji z dnia 17 lutego 1993r. o przyznaniu C. J. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że ostateczną decyzją z dnia 17 lutego 1993r. przyznano C. J. uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w podziemnej organizacji niepodległościowej w okresie od marca 1946r. do grudnia 1946r. oraz z tytułu uwięzienia za walkę o niepodległość i suwerenność Polski w okresie od grudnia 1946r. do kwietnia 1947r. W dniu 19 września 2006r. do organu administracji wpłynęło pismo C. J. o poszerzenie mu uprawnień kombatanckich z tytułu służby w Armii Krajowej w czasie Powstania Warszawskiego. Odmawiając uwzględnienia tego wniosku w trybie art. 155 Kpa – wnioskodawca wskazał ten tryb zmiany decyzji - organ administracji wyjaśnił, że przepis ten umożliwia zmianę decyzji ostatecznej w przypadku łącznego spełnienia dwóch warunków, którymi w tym przypadku są istnienie ostatecznej decyzji o nabyciu uprawnień kombatanckich oraz interes społeczny lub słuszny interes strony w żądaniu zmiany tej decyzji. Oceniając wniosek kombatanta organ I instancji uznał, że brak jest określonych w art. 155 Kpa przesłanek do zmiany dotychczasowej decyzji o przyznaniu uprawnień kombatanckich. Organ wyjaśnił również, że w świetle art. 21 ustawy o kombatantach organ administracji orzeka na podstawie udokumentowanego wniosku oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. C. J. w ocenie organu administracji nie złożył takiej rekomendacji oraz nie udokumentował w sposób wystarczający faktu przynależności do Szarych Szeregów, gdyż wskazani przez niego świadkowie nie potwierdzili faktu, iż był on zaprzysiężonym członkiem AK, a jedynie współpracował z tą formacją podziemną. Warunkiem przyznania uprawnień kombatanckich mogłoby być wyłącznie pełnienie służby w ruchu oporu, tj. uczestniczenie w działaniach określonej formacji, w jej strukturach i systematyczny udział w działaniach skierowanych przeciwko okupantowi. Udzielanie pomocy takim organizacjom nie jest działalnością kombatancką w rozumieniu przepisów ustawy. Sąd we wskazanym wyżej wyroku uznał wniesioną skargę za uzasadnioną w części w jakiej zarzucała naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd w zaleceniach dla organów wskazał, że w dalszym postępowaniu w tej sprawie organy administracji będą zobowiązane do ponownego przesłuchania świadków oraz w miarę potrzeby wnioskodawcy w trybie art. 86 Kpa celem skonfrontowania tych dowodów i ich oceny na tle całokształtu okoliczności sprawy. Świadkowie winni szczegółowo opisać znaną im działalność wnioskodawcy, ze wskazaniem czy prowadzona była ona w ramach określonej formacji wojskowej lub podziemnej oraz czy miała charakter zorganizowanej walki z okupantem. Skarżący winien również uzupełnić swój wniosek poprzez złożenie brakującej rekomendacji właściwego stowarzyszenia kombatanckiego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 20 maja 2009r. odmówił przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że skarżący podnosi, iż w czasie II wojny światowej mieszkał w Warszawie w domu przy ul. S. 87 i uczęszczał do szkoły podstawowej nr 103. W roku 1944 r. wraz z mieszkańcami bursy miał spontanicznie dołączyć do grupy butelkarzy, której działalność miała polegać na obrzucaniu butelkami z benzyną czołgów niemieckiego okupanta. Działalność strony miała odbywać się w oddziale Armii Krajowej - pluton podchorążego Śmiałka. Po upadku Powstania Warszawskiego zainteresowany miał trafić do obozu przejściowego w Pruszkowie. Podczas wnioskowanej działalności kombatanckiej zainteresowany miał nosić pseudonim "Melon". Na wnioskowane przez siebie okoliczności zainteresowany przedłożył oświadczenia dwóch świadków: J. P. (Szerszeń"), W. W. ("Szczerba"), rekomendację właściwego stowarzyszenia, fragment publikacji A. Czarskiego - Butelkarze z bursy. Świadkowie powołani przez stronę posiadają uprawnienia kombatanckie z tytułu przynależności do Armii Krajowej oraz późniejszego przebywania w obozach jenieckich. Z oświadczeń pisemnych świadków nie wynika, aby wnioskodawca był członkiem organizacji niepodległościowej. Świadkowie jednoznacznie wskazują, iż znali C. J., gdyż mieszkał w tym samym budynku w którym mieściła się bursa szkolna, a ich znajomość miała jedynie walor towarzyski. Świadkowie nie wspominają o wspólnym uczęszczaniu na szkolenia, czy jak obecnie akcentuje strona przynależności do oddziału Szarych Szeregów Zawiszaków. Co prawda świadkowie wskazują na spontaniczne przyłączenie się zainteresowanego, w dniu 2 sierpnia do drużyny butelkarzy, jednakże zdaniem Kierownika Urzędu, gdyby nawet taka działalność miała miejsce, to nie odbywała się w ramach organizacji niepodległościowej. W pisemnych oświadczeniach świadków brak jakichkolwiek informacji o przynależności zainteresowanego do oddziałów partyzanckich. W przesłuchaniu przeprowadzonym w dniu 25.05.2007r. świadkowie potwierdzili treść swych wcześniejszych oświadczeń pisemnych i nie potwierdzili przynależności wnioskodawcy do jakiejkolwiek organizacji konspiracyjnej. Organ wskazał, że wnioskodawca nigdy wcześniej nie wspominał, że przechodził jakiekolwiek przeszkolenie wojskowe mieszkając w domu na ul. S., podkreślał jedynie wielokrotnie swój spontaniczny udział w powstałej drużynie butelkarzy. Jednakże okoliczność ta, nie związana z przynależnością do żadnego konkretnego ugrupowania konspiracyjnego nie stanowi przesłanki nabycia uprawnień kombatanckich. Powołani przez C. J. świadkowie nie posiadają wiedzy o działalności wnioskodawcy w ugrupowaniu konspiracyjnym. Kierownik Urzędu stwierdził, że rozpatrując niniejszą sprawę dokonał analizy całości dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie z uwzględnieniem obecnych żądań strony. Na marginesie podkreślił, że zainteresowany ubiegając się o przyznanie uprawnień kombatanckich w 1992 r. (zarówno w życiorysie, jaki i deklaracji członkowskiej) nie wskazywał na okoliczność udziału w Powstaniu Warszawskim. Powyższą okoliczność strona podniosła dopiero w 2004 r. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Przesłanką decydującą o tytule do przyznania uprawnień kombatanckich jest "służba", nie zaś jakakolwiek "współpraca". Natomiast z pojęciem "służby" nierozerwalnie wiążą się takie krępujące ją elementy jak: fakt zaprzysiężenia, przynależność organizacyjna, podporządkowanie służbowe (zob. wyrok WSA z dnia 24.02.2005r. sygn. akt II SA/Lu 811/05). Natomiast akta sprawy nie wskazują na powyższe. W ocenie organu przedstawiony przez stronę materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do uznania, iż wchodziła ona w skład organizacji podziemnej, strona mogła co najwyżej wykonywać na rzecz organizacji dorywcze czynności pomocnicze. W szczególności organ podkreślił, iż opis działalności strony nie potwierdza elementarnych zasad konspiracji. Współpraca z organizacją podziemną zgodnie z przepisami Ustawy o kombatantach, jak również zgodnie z orzecznictwem sądowym: wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2002r. (sygn. akt V SA 796/ 94), wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2002r. (sygn. akt V SA 2157/ 01) nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu jeżeli nawet nie kwestionuje iż strona mogła w jakiś sposób przekazywać informacje to stoi na stanowisku że ten o rodzaju aktywność nie może być utożsamiana z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w rozumieniu przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek wniosku C. J. Kierownik Urzędu utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 20 maja 2009r. w całości podtrzymując wyrażone w niej stanowisko. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku C. J. zarzucając naruszenie prawa przez brak realizacji wytycznych i przekroczenie terminu rozpoznania sprawy po wyroku Sądu. W ocenie skarżącego wskazani przez niego świadkowie podali w swych zeznaniach, że służył w Armii Krajowej w czasie Powstania Warszawskiego. Skarżący zaprzeczył aby mieszkał w Bursie i tam przechodził przeszkolenie. Wskazał, iż przeszkolenie przechodził w 1943r. w Szarych Szeregach. Podczas powstania w 1944r. codziennie na zbiórce dowódcy udzielali instruktażu bojowego i przydzielali służbę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że stanowisko swoje przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 maja 2009 r. zostały wydane w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 marca 2008r., sygn. akt II SA/Gd 768/07. Zgodnie z treścią art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (zob. A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 345). W orzecznictwie jednoznacznie stwierdza się także, że związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualny (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r., sygn. akt III RN 130/97, OSP 1999, z. 3, poz. 101 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 1999 r., sygn. akt I SA 2019/98, ONSA 2000, nr 3, poz. 129). Ocena prawna i wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 marca 2008r. sygn. akt II SA/Gd 768/07 mają zatem istotne znaczenie. W niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności uzasadniających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w tym wyroku. Stwierdzić zatem należy, że ocena w nim wyrażona była i jest nadal wiążąca. W konsekwencji nie straciły także na swojej aktualności zalecenia Sądu co do dalszego postępowania. Wobec takiego stanu rzeczy zaskarżone decyzje należało ocenić przy uwzględnieniu treści powyższego wyroku. W uzasadnieniu wyroku z dnia z dnia 19 marca 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny nakazał organowi administracji aby w toku dalszego postępowania, które będzie się toczyć po tym wyroku, ponownie przesłuchał świadków oraz w miarę potrzeby wnioskodawcę w trybie art. 86 Kpa celem skonfrontowania tych dowodów i ich oceny na tle całokształtu okoliczności sprawy. W uzasadnieniu wyroku podkreślono, iż świadkowie winni szczegółowo opisać znaną im działalność wnioskodawcy, ze wskazaniem czy prowadzona była ona w ramach określonej formacji wojskowej lub podziemnej oraz czy miała charakter zorganizowanej walki z okupantem. Skarżący winien również uzupełnić swój wniosek poprzez złożenie brakującej rekomendacji właściwego stowarzyszenia kombatanckiego. Obowiązkiem ponownie orzekającego organu było zatem staranne zrealizowanie tych zaleceń. Tymczasem ponownie rozpatrując niniejszą sprawę organ nie podjął właściwych działań, ani też nie przeprowadził postępowania dowodowego w zaleconym zakresie, ograniczając się do dowodu z przesłuchania dwóch świadków bez jednoczesnej konfrontacji tych zeznań z twierdzeniami skarżącego, mimo że to właśnie zakwestionował Sąd w przedmiotowym wyroku. Organ nie przeprowadził w ogóle dowodu przesłuchania skarżącego w charakterze strony w trybie art. 86 Kpa. W tej sytuacji uznać należy, że organ nie zrealizował wytycznych Sądu dotyczących sposobu przeprowadzenia dalszego postępowania administracyjnego w sprawie. Organ prowadzący postępowanie administracyjne, zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji, obowiązany jest przestrzegać zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 Kpa. Oznacza to, że powinien on podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zgodnie bowiem z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 Kpa). Organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kpa). Ponadto stosownie do art. 80 Kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów (art. 81 Kpa). Nadto z art. 86 Kpa wynika, że jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu. Z przedstawionych wyżej przepisów postępowania wynika, że obowiązek dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla danej sprawy okoliczności faktycznych spoczywa na organie administracji. Prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego będzie możliwe tylko wówczas, gdy zostaną wszechstronnie wyjaśnione wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a stronie zostanie zapewniony czynny udział w każdej fazie postępowania. Niezastosowanie się przez organ administracji publicznej do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku, narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe (wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 1803/06, publ. LEX nr 304101). Naruszenie zatem przez organy administracyjne powołanego wyżej art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadnia możliwość zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje jej uchylenie przez sąd. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem sądu administracyjnego (por. T. Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 1996, str. 153-158). Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił obie wydane w niniejszej sprawie decyzje. Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania przyjmując stosownie do treści art. 205 § 2 tej ustawy, że na koszty te składa się uiszczony przez skarżącego wpis sądowy. Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który przy podejmowaniu rozstrzygnięcia winien uwzględnić powyższe uwagi, a przede wszystkim wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wydanym w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 marca 2008r. sygn. akt II SA/Gd 768/07.