II SA/Gd 613/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 30 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 28 maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania skarżącej A Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w T. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że działalność spółki obejmuje sprzedaż paliw płynnych i konieczne jest dokonanie kompleksowego remontu stacji pali w B. polegającego na wymianie zbiorników paliwowych z obecnych na nowe, przebudowie i modernizacji sklepu stacji paliw w związku z wydaną decyzją przez organ nadzoru budowlanego. Stacja paliw w B. jest wyłączona z działalności, za rok 2012 Spółka ma stratę. Wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5 000 zł, wartość środków trwałych 475 242,60 zł. Na rachunku bankowym spółka, wedle oświadczenia, nie posiada środków. Zarządzeniem z 5 września 2013 r. referendarz sądowy wezwał spółkę do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów, m.in. nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych dokumentujących operacje dokonywane na nich w ciągu ostatnich czterech miesięcy, nadesłanie ewidencji środków trwałych oraz wskazania jakie nieruchomości posiada spółka, nadesłanie odpisu lub kserokopii sprawozdania finansowego za 2011 i 2012 rok (tj. wprowadzenia do sprawozdania finansowego, bilansu, rachunku zysków i strat, ewentualnie zestawienia zmian w kapitale (funduszu) własnym, rachunku przepływów pieniężnych, oraz dodatkowych informacji i objaśnień) a także dokumentów obrazujących sytuację finansową sporządzonych na podstawie danych finansowych za 6 miesięcy 2013 r., wskazania ilu pracowników zatrudnia skarżąca wraz z podaniem wysokości wynagrodzenia za okres ostatnich trzech miesięcy; wskazania czy wobec spółki toczy się postępowanie egzekucyjne, czy Spółka ma zaległości w płatnościach; wskazania czy spółka prowadzi działalność, czy osiąga dochody, czy przedmiotowa stacja benzynowa funkcjonuje; przedłożenia kopii wszystkich zeznań podatkowych złożonych w bieżącym roku. W odpowiedzi na wezwanie spółka oświadczyła, że nie jest w stanie przedstawić wymaganej dokumentacji z uwagi na fakt wyłączenia z eksploatacji stacji paliw w R. w 2010 r. i stacji paliw w B. w październiku 2012 r. i utraty przedmiotowych dokumentów w wyniku kradzieży w 2011 r. i spaleniu pawilonu w R.. Sytuacje komplikuje trwająca od marca 2013 r. kontrola Urzędu Skarbowego w K., która ma się zakończyć w październiku 2013 r. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 września 2013 r., na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówił skarżącej przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. [...] Sp. z o.o. w T. wniosła sprzeciw, wskazując, że niewłaściwie oceniono jej sytuację finansową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie Referendarza sądowego z dnia 27 września 2013 r. traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a) lub częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. W niniejszej sprawie spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powołany przepis nie pozostawia zatem wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, zaś niewypełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Na wstępie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 ustawy zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Wyjaśnić należy, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in., że nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy skarżąca spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie 5 000 zł oraz środki trwałe o wartości 475 242,60 zł. Ponadto prowadziła aktywnie działalność gospodarczą do roku 2012. W ocenie sądu bez znaczenia dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania skarżącej prawa pomocy był końcowy wynik finansowy za 2012 r., tj. strata na poziomie 279 182,67 zł. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto też, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Oceniając przesłanki przyznania prawa pomocy skarżącej spółce, należy odnieść się przede wszystkim do całego posiadanego przez nią majątku. Ponadto z twierdzeń skarżącej spółki można wywnioskować, iż dysponuje środkami finansowymi jeżeli zamierza dokonać kompleksowego remontu stacji paliw w B. oraz przebudowy i modernizacji sklepu stacji. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że planowany przez stronę sposób przeznaczenia zgromadzonych środków nie może poprzedzać zobowiązania wobec Skarbu Państwa z tytułu wniesienia sprawy do sądu. Ponieważ spółka uchyliła się od złożenia dodatkowych dokumentów, które miały zobrazować jej sytuację finansową, a jej wyjaśnienia w tym względzie nie są uwiarygodnione, złożone oświadczenie nie jest wystarczające dla przyznania spółce prawa pomocy nawet w zakresie częściowym. Sąd uznał zatem, że wniosek skarżącej Spółki o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając na względzie powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 259 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek oddalił.