II SA/Gd 618/12

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012 r. wniosku Stowarzyszenia z siedzibą w G. o przyznanie prawa pomocy na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi w/w Stowarzyszenia oraz G. Ż., Z. W., J. T., J. T. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia 20 sierpnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego postanawia odmówić Stowarzyszeniu z siedzibą w G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. 23 listopada 2012 r. Stowarzyszenie złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w wyżej opisanej sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich, jest nieliczną organizacją i nie posiada rachunku bankowego. Na wezwanie referendarza, Stowarzyszenie wskazało, że z 2010 r. pozostał mu przychód w wysokości 1582,04 zł, w tym na znaczki pocztowe wydatkowano 34,10 zł, opłaty gospodarcze KRS wyniosły 150 zł, zaś tytułem składek członkowskich Stowarzyszenie uzyskało dochód roczny w kwocie 340 zł. Jednocześnie wskazano, że Stowarzyszenie liczyło w 2010 i 2011 roku 30 członków, zaś w 2012 roku jest ich 20. Składka członkowska wynosi obecnie 20 zł rocznie. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpatrując niniejszy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym referendarz poddał analizie dokumenty źródłowe złożone na jego wezwanie, w których Stowarzyszenie wskazało, że jedynym źródłem finansowania jego działalności są składki członkowskie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego został zaprezentowany pogląd, że prowadzenie działalności jako organizacja non profit nie jest automatyczną przesłanką do zwolnienia jej od kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie ma bowiem obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (zob. np. postanowienia: NSA z 11 lipca 2012 r. sygn. II OZ 592/12, z 1 marca 2012 r. sygn. II OZ 123/12, z 30 października 2009 r. sygn. I OZ 1011/09 dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten w niniejszej sprawie należy w całości podzielić. W świetle postanowień statutu Stowarzyszenia, jego celem jest m.in. ochrona czystości wód jeziora [...] i jezior z nim związanych, rozwijanie i propagowanie inicjatyw i postaw sprzyjających ochronie środowiska, upowszechnianie reguł ochrony środowiska, wspieranie organizacyjne i rzeczowe jednostek, które podejmują takie działania. Niewątpliwie tego rodzaju działalność wiąże się z inicjowaniem przez Stowarzyszenie sporów sądowych, czego dowodem jest niniejsza sprawa sądowoadministracyjna. Stowarzyszenie w dążeniu do realizacji swoich celów winno więc zapewnić sobie środki potrzebne na pokrycie niezbędnych kosztów sądowych. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) - majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Podobnie § 23 statutu Stowarzyszenia przewiduje, iż majątek Stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów dochodów z własnej działalności i ofiarności publicznej. Zatem strona ma możliwość uzyskania środków finansowych na prowadzenie działalności, w tym na prowadzenie procesów sądowych. Natomiast fakt, że świadomie z niej nie korzysta, tak jak w niniejszym przypadku, ustanawiając składkę roczną w wysokości 20 zł, co przy 20 członkach daje rocznie dochód w wysokości 400 zł, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem wniosków o przyznanie prawa pomocy, z czego władze Stowarzyszenia powinny sobie zdawać sprawę. Skoro Stowarzyszenie zakładane było w określonym celu, to jego forma prawna, zakres działalności, a przede wszystkim podstawy finansowania powinny zostać tak określone, by cel ten mógł być realizowany bez przerzucania ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo. Jednocześnie należy zauważyć, że może się okazać, że w określonym momencie stowarzyszeniu, które zapewniło środki finansowe na realizację swoich celów, z przyczyn od niego niezależnych, rzeczywiście zabraknie środków na poniesienie pełnych lub częściowych kosztów postępowania. Jednak okoliczności niniejszej sprawy tj. ustalenie składki rocznej w wysokości 20 zł, mała ilość członków oraz brak starań o podjęcie działalności przynoszącej dochód, który umożliwiłby prowadzenie statutowej działalności wskazują, że Stowarzyszenie dąży do tego, aby jego funkcjonowanie było finansowane z środków publicznych. Z wyżej powołanych względów orzeczono jak w sentencji niniejszego postanowienia na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.