II SA/Gd 684/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia: odmówić B. C. przyznania prawa pomocy. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 15 grudnia 2014 r. odmówiono B. C. przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wskutek zażalenia wniosek był przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uznał, ze Sąd I instancji zasadnie przyjął, że skarżąca nie dopełniła wymogu udowodnienia swojej sytuacji majątkowej. Wnioskiem z 13 lutego 2015 r. skarżąca ponownie wniosła o przyznanie jej prawa pomocy. Referendarz ustalił na podstawie złożonego wniosku, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jak napisała, "w zakresie żywności i opłat zamieszkania kredytuje rodzina do czasu uzyskania dochodu w naturze". Nie ma żadnych oszczędności, wedle oświadczenia, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, z mężem pozostaje w nieformalnej separacji. Jest współwłaścicielką mieszkania o powierzchni 62 m 2 oraz współwłaścicielką nieruchomości gruntowych, które są przedmiotem postępowania spadkowego. Poza powyższymi składnikami majątku, nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych, czy zasobów pieniężnych. Z uwagi na brak istotnych danych wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia dokumentów obrazujących sytuację finansową jej małżonka, czego nie uczyniła. Postanowieniem z 16 marca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na uchylenie się od zobrazowania sytuacji majątkowej męża skarżącej. Wnioskodawczyni wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, kwestionując ustalenia oraz ocenę jej sytuacji materialnej. Zarzuciła, że bezpodstawnie referendarz zażądał przedstawienia dochodu małżonka skarżącej w sprawie, która dotyczy nieruchomości stanowiących jej majątek odrębny. Podkreśliła, że wykazała, iż pozostaje bez dochodu, a z nieruchomości nie może korzystać ani jej zbyć, gdyż toczy się postępowanie spadkowe. Podniosła, że mąż dobrowolnie ją alimentuje poprzez ponoszenie kosztów utrzymania (zamieszkiwania, zakupów żywności, środków czystości). Załączyła oświadczenie małżonka, że pozostają w nieformalnej separacji. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 marca 2015 r. utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu została rozpoznana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do treści art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy może być przyznane, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie rozpoznaniu podlega wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wniesiony w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości spowodowanej wybudowaniem drogi. Ze złożonego we wniosku oświadczenia wynika, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Pozostaje na utrzymaniu męża, ale prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Nie ma żadnych oszczędności. Jest właścicielką mieszkania o powierzchni 62 m2 oraz współwłaścicielką dwóch nieruchomości gruntowych, które są przedmiotem postępowania spadkowego o powierzchni 1,4365 ha i 0,7761 ha.. Poza powyższymi składnikami majątku nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych, czy też zasobów pieniężnych. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, wnioskodawczyni została przez referendarza zobowiązana do przedstawienia szeregu dokumentów, w tym w szczególności: do wykazania dochodów swojego małżonka poprzez wskazanie z jakiego tytułu one pochodzą oraz jaka jest ich wysokość w skali miesiąca, do przedłożenia wyciągów z kont bankowych swoich i męża z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz przedłożenia dokumentów obrazujących wysokość miesięcznych kosztów utrzymania. Pouczono jednocześnie stronę, że nie musi wykazywać dochodów małżonka, gdy pozostaje z nim w separacji orzeczonej wyrokiem sądowym, w przeciwnym razie konsekwencją niewykonania zrządzenia będzie odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W piśmie z 9 marca 2015 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że nie ujawni dochodu męża ze względu na okoliczność, że skarga dotyczy wyłącznie jej własności, nie wchodzącej w skład majątku wspólnego. Małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, a mąż prowadzi osobne gospodarstwo ponosząc opłaty za mieszkanie własnościowe w całości, ponadto dysponuje swoim dochodem według własnego uznania. Skarżąca nie posiada kont bankowych, nie otrzymuje płatności bezpośrednich, nie posiada samochodu ani maszyn rolniczych, koszty zamieszkania i utrzymania skarżącej pokrywa jej mąż. Oceniając wniosek podkreślić należy, że zgodnie z cytowanym powyżej brzmieniem przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca została zobowiązana do udokumentowania, czyli wykazania, swojej sytuacji finansowej stosownymi dokumentami i pomimo zawarcia w zobowiązaniu pouczenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do niego, nie zastosowała się do treści wezwania. Niezastosowanie się do wezwania referendarza, skierowanego do skarżącej w trybie art. 255 P.p.s.a. powoduje, że materiał dowodowy jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń skarżącej pozostały niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie skarżącej o zasadności jej wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych za niewystarczająco wykazane powoduje niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy, a w konsekwencji uznacie wniosku za bezzasadny. Skarżąca wskazała, że zamieszkuje we własnym mieszkaniu z mężem, który ponosi koszty utrzymania mieszkania i skarżącej, która jest osobą bezrobotną. W przekonaniu Sądu taka sytuacja oznacza prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Należy dodać, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, Lex nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Małżonkowie obowiązani są wspierać się wzajemnie. W niniejszej sprawie skarżąca nie wyjaśniła podstawowych okoliczności dotyczących swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skoro nie wiadomo jakimi środkami dysponuje wspólnie prowadzone gospodarstwo domowe, niemożliwe staje się przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tych okolicznościach Sąd uznał, że wobec uchylania się skarżącej od przedstawienia rzetelnych wyjaśnień oraz żądanych dokumentów nie zrealizowała ona ciążącego na niej na mocy art. 246 § 1 P.p.s.a. obowiązku i nie wykazała zasadności przyznania prawa pomocy ani w zakresie częściowym ani (tym bardziej) w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. To strona powinna (czego w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła) przekonać Sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.