II SA/Gd 694/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Janina Guść Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2016 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. J. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 14 października 2015 r., nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 7 września 2015 r., nr [...]; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego M. J. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. M. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 14 października 2015 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. Zaskarżona decyzja wydana została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: W dniu 14 lutego 2014 r. do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wpłynął wniosek M. J. o przyznanie statusu kombatanta z tytułu pobytu, jesienią 1940 r., w areszcie Gestapo w K. a następnie w obozie przesiedleńczym w Ł. przy ul. Ł., skąd został przetransportowany do obozu koncentracyjnego w O. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia 7 września 2015 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a, b i c oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2014 r., poz. 1206), odmówił wnioskującemu przyznania uprawnień kombatanckich. Uzasadniając wydaną decyzji organ wyjaśnił, że pomimo wszystkich represji, jakie spotykały zainteresowanego w czasie II wojny światowej nie można stwierdzić, że udowodniona została jakakolwiek okoliczność pozwalająca przyznać mu uprawnienia kombatanckie. Wśród wielu dokumentów złożonych przez wnioskującego najwięcej dotyczyło bowiem losów jego ojca – J. J., który był uczestnikiem konspiracji a za swoją służbę ojczyźnie zapłacił najwyższą cenę. W toku postępowania organowi również nie udało się uzyskać żadnego dokumentu potwierdzającego okoliczność przebywania matki wnioskującego wraz z wnioskującym w więzieniu w K., w obozie w Ł. na ul. Ł. czy też w transporcie do obozu koncentracyjnego w O.. Informacji takich organ nie uzyskał ani z Archiwum Państwowego ani z Państwowego Muzeum Auschwitz – Birkenau. Organ stwierdził jednocześnie, że w jego ocenie, wątpliwy jest pobyt wnioskującego w obozie przesiedleńczym w Ł., jeżeli wcześniej jego matka miała przebywać, jak twierdzi wnioskujący, w więzieniu gestapo w K. Organ wyjaśnił, że obozy przesiedleńcze były miejscem dla osób wysiedlanych do pracy przymusowej, ewentualnie takich, które opuściły swoje domy ze względu na zajęcie ich przez nasiedlanych na terytorium okupowanej Polski Niemców. W obozach przesiedleńczych nie umieszczano osób mających zostać następnie wywiezione do obozów koncentracyjnych a trafiały one potem do Generalnego Gubernatorstwa. W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. J. podniósł, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, iż jechał on razem ze swoją matką w transporcie do O., z którego w S. został uratowany a przejazd do obozu zagłady był następstwem aresztowania w K. przez Gestapo jego matki za prowadzoną przez nią działalność konspiracyjną. Okoliczności te, w jego ocenie, wynikają przede wszystkim ze złożonego przez niego w charakterze świadka zeznania, gdyż przebieg zdarzeń znał on z relacji zmarłej w 1989 r. matki a także z dokumentu pochodzącego z Ambasady Republiki Czechosłowackiej z dnia 16 maja 1970 r. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 7 września 2015 r., stwierdzając, że przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe nie potwierdziło podnoszonych przez stronę okoliczności. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W jego ocenie decyzja ta wydana została bowiem z naruszeniem art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że nie jest on w kręgu osób uprawnionych, które podlegały represjom wojennym, pomimo przebywania z przyczyn narodowościowych w hitlerowskich więzieniach lub w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych i pozostawał tam w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Skarżący uważa ponadto, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania: art. 77 § 1 kpa – poprzez nierozważenie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności pominięcie treści dokumentu z dnia 16 maja 1970 r. pochodzącego z Ambasady Republiki Czechosłowackiej; art. 80 kpa – poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez: przyjęcie, że skarżący uprawdopodobnił okoliczności objęte dyspozycją poszczególnych przepisów, podczas gdy dał również dowód w postaci zeznań świadka a także poprzez przyjęcie, że organ orzeka na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji, podczas gdy trudno wymagać rekomendacji stowarzyszenia, gdy nigdy nie zgłaszano tych faktów takiemu gronu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji. W piśmie procesowym z dnia 23 marca 2016 r. skarżący wskazał, że orzekający organ nie uwzględnił w ogóle dowodów, jakie skarżący mu przedłożył i nie dał wiary jego zeznaniom. Podkreślił, że badając niniejszą sprawę, organ nie powinien opierać się na informacji uzyskanej z Państwowego Muzeum Auschwitz – Birkenau, gdyż, jak wynika z informacji uzyskanej przez niego w piśmie z dnia 23 września 2015 r. z Międzynarodowego Biura Poszukiwań z Bad Arolsen, w zasobach tego Muzeum są tylko dane tych osób, które znajdowały się w transporcie do tego obozu i faktycznie tam dotarły. Skarżący nigdy zaś nie twierdził, że w obozie tym przebywał. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Skarżący domaga się przyznania mu uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2014 r., poz. 1206), wskazując, że jesienią 1940 r. wraz z matką przebywał w więzieniu Gestapo w K., skąd trafili do obozu przesiedleńczego w Ł. a następnie przetransportowani zostali do O., dokąd jednak nie dotarli, gdyż udało im się zbiec. Art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy wyjaśnia, że represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; Art. 21 ust. 1 tej ustawy wskazuje z kolei, że uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2. Z kolei, art. 22 ust. 1 ustawy wyjaśnia, że o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Rekomendacji udziela się bez względu na to, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia zgłosi zamiar wstąpienia do stowarzyszenia. Z przywołanej regulacji wynika, że okoliczności, na które powołuje się wnioskujący o przyznanie uprawnień kombatanckich powinny zostać potwierdzone w rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji a także powinny zostać udokumentowane przez samego wnioskującego. Przy czym udokumentowanie przez stronę wniosku, o jakim mowa w art. 22 ust. 1 ustawy, nie może być utożsamiane z pojęciem "udowodnienia" (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 601/10, LEX nr 754000). Regulacja art. 22 ust. 1 ustawy nie zwalnia jednak organu administracji od współdziałania w ustaleniu prawdy obiektywnej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2005 r., sygn. akt II OSK 117/05, LEX nr 188689). Również w tych sprawach na organie administracji spoczywa obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa) a także obowiązek rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa). Organ powinien na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa), przy czym powinien pamiętać, że co do zasady jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 i 2 kpa). Właściwa więc ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym jego zebraniem oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności występujących w sprawie. Organ rozpatrując zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie może więc pominąć żadnego z przeprowadzonych dowodów i zobowiązany jest rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności, ustosunkowując się do istotnych różnic między nimi. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć nie tylko uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, ale także uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Dlatego też w sprawach, w których przedmiotem jest ustalenie uprawnień kombatanckich, organ orzekający, dążąc do ustalenia prawdy obiektywnej, powinien uwzględnić niejako z urzędu, że z uwagi na upływ czasu, przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie podlegania represjom jest utrudnione (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2090/11, orzeczenia.nsa.gov.pl) a rekomendacja stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji ma niezmiernie ważne znaczenie, bowiem jej brak uniemożliwia wydanie orzeczenia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2001 r., sygn. akt V SA 222/01, orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego może wszak określonym dowodom odmówić wiarygodności, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny (zob. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 350). Dokonana przez organ ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego winna zaś znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym, stosownie do treści art. 107 kpa, jej integralną część a którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać bowiem wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 kpa). W niniejszej sprawie, trudno przyznać walor wszechstronności i obiektywizmu ustaleniom i ocenie dokonanej przez orzekający organ. Przede wszystkim organ wydał decyzję bez uzyskania rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Nieprzedstawienie przez skarżącego takiej rekomendacji nie zwalniało organu z obowiązku zwrócenia się do stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności o zajęcie stanowiska w drodze wydania lub odmowy wydania rekomendacji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2001 r., sygn. akt V SA 222/01, LEX nr 56603). Ponadto, organ nie odniósł się i nie dokonał w uzasadnianiach wydanych decyzji oceny znajdującego się w aktach sprawy pisma z Ambasady Republiki Czechosłowackiej datowanego na dzień 16 maja 1970 r., w którym napisano, że: "dokumentu (tj. dokumentu potwierdzającego uwięzienie w obozie koncentracyjnym) takiego przedłożyć jednak nie może, ponieważ została uwolniona (tj. H. J.) z transportu do O. przez J. V.". Organ nie odniósł się także do zeznań złożonych przez skarżącego podczas przesłuchania w dniu 11 marca 2014 r., w tym do dołączonego do protokołu opisu wydarzeń z pamiętnika M. J. i pisma V. C. z dnia 4 sierpnia 1969 r. Przedstawione w tych dowodach informacje, pomimo tego, że nie stanowią bezpośredniego przekazu zaistniałych zdarzeń, powinny zostać poddane szczegółowej ocenie orzekającego organu, tym bardziej, że wskazują na potrzebę dokonania odmiennej, niż w wydanych decyzjach, oceny wystąpienia w sprawie przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Pismo z Ambasady Republiki Czechosłowackiej świadczyć może o tym, że skarżący rzeczywiście znalazł się wraz z matką w transporcie do obozu koncentracyjnego w O. Okoliczność ta z kolei może potwierdzać zdarzenia poprzedzające (pobyt w więzieniu gestapo w K.) przedstawione przez skarżącego i odtworzone przez niego na podstawie opowieści jego matki. Organ powinien zatem ocenić, czy twierdzenia skarżącego układają się w pewną logiczną całość losów jego i jego matki ustaloną wprawdzie w pewien niejako "poszlakowy" sposób, niemniej jednak nie niemożliwy do zaistnienia. Nieuwzględnienie wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie a tym samych uproszczona ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego, stanowi o naruszeniu przepisów i zasad ogólnych postępowania, w szczególności art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł zaś w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 powołanej ustawy.