II SA/Gd 928/13

II SA/Gd 928/13 POSTANOWIENIE Dnia 22 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 września 2013 r. sygn. akt [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: odmówić E. J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 10 stycznia 2014 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z oświadczenia zawartego w urzędowym formularzu PPF, wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Mąż prowadzi działalność gospodarczą, osiągając miesięcznie dochód w wysokości 7000 zł, a wnioskodawczyni otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 900 zł miesięcznie. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzą dom o powierzchni 432 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 0,4 ha, samochody osobowe: [...] wyprodukowany w 2000 r. oraz [...], wyprodukowany w roku 2003. Skarżąca wskazała, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem córki studiującej poza miejscem zamieszkania w kwocie 2000 zł miesięcznie. Utrzymanie domu kosztuje kolejne 2000 zł miesięcznie. Wskazała ponadto, że z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów źródłowych, potwierdzających wysokość osiąganych dochodów, przysługujących wnioskodawczyni bądź jej mężowi dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, stan kont bankowych oraz wysokość ponoszonych wydatków związanych z kosztami utrzymania domu. Wobec braku odpowiedzi na wezwanie, referendarz sądowy postanowieniem z 13 marca 2014 r. odmówił wnioskodawcy udzielenia prawa pomocy. E. J. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc zarzut, iż w sprawie nie uwzględniono, że ma z mężem ustanowioną rozdzielność majątkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 marca 2014 r. utraciło moc i wniosek skarżącej podlegał rozpoznaniu na nowo. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie podmiotom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, w odniesieniu do osób fizycznych przyznanie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie tylko wobec tych osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że ciężar wykazania (uprawdopodobnienia) okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie jej tego prawa (R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 794 i podane tam orzeczenia sądów). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd, z jednej strony bierze pod uwagę aktualną sytuację materialną wnioskodawcy, a z drugiej wysokość kosztów postępowania jakie wnioskodawca zobowiązany jest ponieść. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym. Ustalony w sprawie wpis sądowy wynosi 100 zł. Zatem rzeczą skarżącej było wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Na skarżącej spoczywał ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca dochody uzyskiwane wraz z mężem oszacowała na około 7900 zł miesięcznie natomiast wydatki związane z utrzymaniem studiującej córki oraz utrzymaniem domu na około 4000 zł. Informacje podane we wniosku pozwalają na stwierdzenie, że sytuacja majątkowa umożliwia skarżącej poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Wnioskodawczyni nie udowodniła, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. złożone przez skarżącą nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też wnioskodawczyni została zobowiązana do jego uzupełnienia. W zarządzeniu, w którym wezwano skarżącą do uzupełnienia oświadczenia z dnia 22 stycznia 2014 r. wskazano precyzyjnie, jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Z uwagi na fakt, iż wnioskodawczyni na wezwanie nie odpowiedziała, w istocie niewyjaśnioną pozostała jej sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze. Jak wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie ma miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Oznacza to, że sąd rozpoznający wniosek nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy domniemywać. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawcy w powyższym zakresie należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się natomiast do kwestii rozdzielności majątkowej między skarżącą i jej mężem wskazać należy, że sam fakt istnienia takiego ustroju majątkowego między małżonkami nie uzasadnia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie bez znaczenia pozostaje bowiem, że z wniosku o udzielenie prawa pomocy wynika, że skarżącą prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca nie wykazała przy tym, że wskazane we wniosku koszty utrzymania domu i łożenia na edukację córki obciążają jedynie jej indywidualny majątek. Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w sytuacji rozdzielności majątkowej wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59, ze zm.). Rozdzielność majątkowa nie zwalnia zatem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 marca 2014 r. sygn. akt I FZ 54/14; orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.