I FZ 54/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Po 748/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 17 maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień, czerwiec oraz wrzesień 2007 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień, czerwiec i wrzesień 2007 r. wraz z odsetkami. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Po 748/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek R. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadnicze znaczenie mają informacje uzyskane od strony na temat jej statusu materialnego. Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o sytuacji strony. Sąd wyjaśnił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której zastosowano instytucję określoną w art. 255 P.p.s.a., bowiem R. T. (dalej jako "skarżący") w odpowiedzi na wezwanie Sądu, przedłożył jedynie umowę o pracę, zeznania roczne podatkowe za 2011 i 2012 r. oraz kserokopię umowy wyłączającej w jego małżeństwie wspólność majątkową. Jednocześnie oświadczył, że – wobec wyłączenia w jego małżeństwie wspólności majątkowej – nie wie nic o stanie posiadania żony. Zdaniem Sądu obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się również do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w art. 13 i art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., nr 9, poz. 59 ze zm., dalej jako "kro"). Rozdzielność majątkowa nie zwalnia zatem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy bowiem tylko majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków i co do zasady odnosi się do kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Zdaniem Sądu wskazując na ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, który spoczywa na stronie składającej wniosek, oraz fakt zaniechania przez skarżącego przedłożenia stosownych dokumentów, należy stwierdzić, że materiał dowodowy jest niewystarczający do sprawdzenia, czy wystąpiły przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł skarżący, w którym wskazał, że w kolejnych pismach i dokumentach przedstawił dowodnie że nie ma żadnych środków z których mógłby opłacić wpis od wniesionej skargi. Wyjaśnił, że nie ma możliwości zmuszania swojej żony do informowania go o jej dochodach i majątku. W efekcie Sąd nieprawidłowo, zdaniem skarżącego, stwierdził, że zaniechał on dostarczenia dokumentów do których nie ma on żadnego dostępu. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i udzielenie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, że na podstawie art. 255 P.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny może wezwać do przedłożenia dokumentów dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Przepis ten wyznacza więc granicę podmiotową swojego zastosowania – nie może być podstawą do wezwania o przedłożenie dokumentów źródłowych niezwiązanych z osobą wnioskującą o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 23 września 2010 r., II FZ 474/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Jednocześnie art. 255 P.p.s.a. nadaje sądom administracyjnym rozpoznającym wnioski o przyznanie prawa pomocy kompetencję do wezwania strony o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). Obowiązek powstaje jednak tylko po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 P.p.s.a. sąd administracyjny wzywa stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskujący o przyznanie prawa pomocy współtworzy gospodarstwo domowe, a uzyskanie tych dokumentów zależy od współpracy tychże osób, odmowa udostępnienia ww. dokumentów wnioskodawcy, prowadząca do ich nieprzedłożenia sądowi, nie może automatycznie przesądzać o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. Taka okoliczność podlega ocenie przez sąd administracyjny pod kątem należytej staranności wnioskodawcy w pozyskaniu tych dokumentów od osób, z którymi współtworzy gospodarstwo domowe. Wysiłki wnioskodawcy w przypadku braku pozytywnego efektu powinny być przedstawione sądowi i uprawdopodobnione w odpowiedzi na wezwanie, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. Dopiero brak stosownych wyjaśnień wnioskodawcy lub brak przekonującego uprawdopodobnienia w tym zakresie może być ocenione jako wątpliwość prowadząca do konkluzji, że strona nie wykazała w myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. zasadności przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 218/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl "CBOSA"). Analogicznie zatem zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższy pogląd właściwy jest w niniejszej sprawie. Skarżący w piśmie z dnia 18 listopada 2013 r. wskazuje, że między nim a jego żoną z dniem 9 marca 2006 r. została ustanowiona rozdzielność majątkowa, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, a rozliczeń podatkowych małżonkowie dokonują osobno. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 grudnia 2013 r. skarżący podnosi natomiast, że nie korzysta ze wsparcia żony ani też takiego wsparcia nie udziela. Nie oznacza to jednak, że nie ma kontaktu z żoną i że jest z nią w konflikcie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tak złożone wyjaśnienia nie są wystarczające by stwierdzić, że skarżący dochował należytej staranności w pozyskaniu stosownych dokumentów od małżonki, a w szczególności nie uprawdopodobnił, że jego stosunki z żoną obiektywnie mu to uniemożliwiają. Skarżący sam bowiem przyznał, że nie jest skonfliktowany z żoną, utrzymuje z nią kontakt, a ona odbiera jego korespondencję. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie wyjaśnił w sposób pełny normy prawnej zawartej w art. 255 P.p.s.a., aczkolwiek prawidłowo ocenił brak należytego wywiązania się przez skarżącego z obowiązku, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. Za słuszne uznać należy rozważania Sądu I instancji, że obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się również do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 kro. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia zatem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazując na ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, który spoczywa na stronie składającej wniosek, oraz fakt zaniechania przez skarżącego przedłożenia stosownych dokumentów, należy stwierdzić, że zasadnie uznał Sąd I instancji, iż materiał dowodowy jest niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. W rezultacie należy uznać postanowienie Sądu I instancji o odmowie udzielenia prawa pomoc za prawidłowe. Słusznie bowiem przyjął Sąd I instancji, że strona skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.