II SA/Gd 982/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2024 r. w Gdańsku w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 14 września 2023 r., nr SKO.421.768.2023 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. P.L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją nr MOPS-4242-000269/2022 z 25 lipca 2022 r. Burmistrz Miasta Gostynina przyznał skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 marca 2022 r. do 31 maja 2026 r. Po wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji, postanowieniem z 15 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku wstrzymało jej wykonanie. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kolegium w Płocku utrzymało tak wydane postanowienie w mocy. Decyzją nr KO-15/4103/14/23 z 24 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku stwierdziło nieważność opisanej wyżej decyzji Burmistrza Miasta Gostynina z 25 lipca 2022 r. Decyzją z 26 lipca 2023 r. Dyrektor Centrum Usług Społecznych w Czersku, działając z upoważnienia Burmistrza Czerska, w punkcie 1 uznał zasiłek pielęgnacyjny wypłacony osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - z decyzji nr MOPS-4242-000269/2022 z 25 lipca 2022 r. za świadczenia nienależnie pobrane w okresie od 1-marca 2022 r. do 30 kwietnia 2023 r.; w punkcie 2 rozstrzygnięcia Burmistrz zobowiązał do zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego – wypłaconego na podstawie ww. decyzji z 25 lipca 2022 r. za okres od 1 marca 2022 r. do 30 kwietnia 2023 r. - w kwocie 3.021,76 zł. Po rozpoznaniu wniesionego odwołania, decyzją z 14 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając, że organ pierwszej instancji dokonał właściwej oceny stanu faktycznego i wykładni obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Kolegium, postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało prawidłowo i nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, ani naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy. W uzasadnieniu Kolegium w Słupsku przywołało także art. 30 ust. 2 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) wskazując, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Kolegium wyjaśniło, że art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest w swej treści jednoznaczny i przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w takich okolicznościach ma charakter związany. Ta regulacja jest odmienna od pozostałych, uregulowanych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 u.ś.r., i w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony, co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, Kolegium w Słupsku zwróciło uwagę na wydanie decyzji stwierdzającej nieważność decyzji Burmistrza Miasta Gostynina nr MOPS-4242-000269/2022 z 25 lipca 2022 r., przyznającej skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 marca 2022 r. do 31 maja 2026 r. Do momentu usunięcia ww. decyzji z obrotu prawnego, skarżącemu wypłacono na jej podstawie łącznie 3.021,76 zł. W rezultacie uwzględniając art. 30 ust. 1 u.ś.r. kwotę tą należało uznać za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązać stronę do jej zwrotu. Przy czym bez znaczenia dla powyższego pozostawała ewentualna wina skarżącego za zaistniałą sytuację lub jej brak. W skardze do Sądu, skarżący uznał rozstrzygnięcie Kolegium w Słupsku za krzywdzące, gdyż obarczono go winą za błędy urzędników. Skarżący podniósł nadto, że w decyzji nie uwzględniono konieczności zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami kwot potrącanych każdego miesiąca z wypłacanego przez MOPS w Kołobrzegu stałego zasiłku socjalnego z tytułu znacznej niepełnosprawności, a takich potrąceń dokonywano z powodu pobieranego zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem skarżącego, w gestii instytucji samorządowych leży skorygowanie błędnie podjętych decyzji, a tym samym przywrócenie stanu prawnego sprzed dnia przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Skoro bowiem skarżący nienależnie otrzymywał zasiłek pielęgnacyjny, to również nienależnie dokonywano potrąceń z wypłacanego przez MOPS w Kołobrzegu świadczenia socjalnego. Tymczasem kwota pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i kwota potrącona ze wspomnianego powyżej świadczenia socjalnego z tytułu znacznej niepełnosprawności są zbliżone. Skarżący wskazał, że w polskim prawie istnieje przepis, na podstawie którego można zobowiązać stronę do naprawienia szkody. Szkody tej nie może jednak naprawiać osoba pokrzywdzona z powodu urzędniczej niekompetencji, a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. W rezultacie skarżący wniósł o zweryfikowanie zaskarżonej decyzji Kolegium w Słupsku podkreślając, że nie odnosi się do całokształtu sprawy, a jedynie kwestii nienależnego przyznania mu zasiłku pielęgnacyjnego przez Burmistrza Gostynina ,z czym skarżący nie chce polemizować. Skarżący wskazał jednak, że wyroki sądowe jakie zapadają w sprawach dotyczących funkcjonowania Krajowego Ośrodka Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym w Gostyninie i sytuacji osób tam izolowanych świadczą, że decyzja Burmistrza Gostynina o przyznaniu mu zasiłku pielęgnacyjnego mogła być prawnie uzasadniona. W odpowiedzi na skargę Kolegium w Słupsku wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Badając rozpoznawaną sprawę z perspektywy kognicji sądów administracyjnych stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Czerska, uznającą za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 1 marca 2022 r. do 30 kwietnia 2023 r. i zobowiązującą do zwrotu tego nienależnie pobranego świadczenia w łącznej wysokości 3.021,76 zł. Materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023, poz. 390, dalej jak wcześniej - u.ś.r.). Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się - m.in. - świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego (art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.). W sprawie spór dotyczy ustalenia, czy organy zasadnie orzekły o uznaniu wypłaconego skarżącemu za poszczególne okresy zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązały go do zwrotu tychże świadczeń. Stronie przyznano zasiłek pielęgnacyjny decyzją, której następnie stwierdzono nieważność (decyzja SKO w Płocku z 24 kwietnia 2023 r.). W tym miejscu wskazać przyjdzie, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest w swej treści jednoznaczny i przewiduje oczywisty skutek - w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w takich okolicznościach ma charakter związany. Ta regulacja jest odmienna od pozostałych (zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 u.ś.r.), a więc w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony, co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia. Jeżeli zatem za stwierdzeniem nienależności pobranego świadczenia przemawia spełnienie obiektywnej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie, to przesłanki braku winy oraz świadomości, co do pobierania nienależnego świadczenia, jako przesłanki pozaustawowe, nie mogą powodować uchylenia zaskarżonych decyzji. Na podstawie art. 2 Konstytucji RP strona nie jest chroniona bezwarunkowo w sytuacji, kiedy zachodzą w pełni uzasadnione podstawy do uznania przyznanego świadczenia za nienależnie pobrane i nakazania jego zwrotu (zob. wyrok NSA z 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2851/20 i z 26 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2198/20; CBOSA). Dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. decydujące znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano decyzję, którą następnie stwierdzono nieważność decyzji o przyznaniu świadczenia, co w rozpoznawanej sprawie miało miejsce. Sąd wskazuje również, że nie budzi aktualnie wątpliwości, na gruncie obowiązującej treści u.ś.r., że organy administracji mają uprawnienie do tego, by w drodze jednej decyzji administracyjnej stwierdzić zarówno nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, jak i orzec o ich zwrocie - art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r. (por. wyrok NSA z 12 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2188/17 i przywołane tam orzecznictwo, CBOSA). Zdaniem Sądu organy prawidłowo ustaliły przy tym kwotę do zwrotu, której to okoliczności nie kwestionuje również strona skarżąca. Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają przy tym podniesione przez skarżącego zarzuty, wskazujące na brak winy w tym, że wypłacano mu świadczenie, które następnie uznano za nienależne. Skarżący wskazuje, że w żaden sposób nie wprowadził organów w błąd, ani też nie chce być obarczany błędami urzędników. Zaistniała sytuacja niewątpliwie w żaden sposób nie została spowodowana przez skarżącego. Okoliczność ta jednak nie ma znaczenia w świetle znajdującej zastosowanie w niniejszej sprawie przesłanki, stanowiącej podstawę zwrotu świadczenia. Jak już to wskazano powyżej, przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest w swej treści jednoznaczny i przewiduje automatyczny skutek w razie zajścia opisanej w nim przesłanki, tj. stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie. Ta regulacja jest odmienna od pozostałych (zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 u.ś.r.). Stąd też na gruncie niniejszej sprawy, bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje w szczególności argumentacja odnośnie do braku winy strony skarżącej, podanie przez nią wszelkich informacji we wniosku, czy też obecna trudna sytuacja życiowa strony. Skarżący może ubiegać się, ze względu na trudną sytuację życiową, o umorzenie lub rozłożenie na raty kwoty, którą zobowiązany został zwrócić. Jest to odrębna sprawa administracyjna, którą skarżący może zainicjować swoim wnioskiem, przy czym pozostaje ona poza zakresem przedmiotowym obecnie rozpoznawanej skargi. Konkludując, zdaniem Sądu w składzie orzekającym, wydane w sprawie decyzje odpowiadają prawu i brak było podstaw do ich uchylenia. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Gdańsku, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, które powodowałoby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na wniosek złożony przez organ w odpowiedzi na skargę, przy braku sprzeciwu strony skarżącej (art. 119 pkt 2 ww. ustawy).