II SAB/Gd 2/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. Ż. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej w K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania R. Ż. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 7 stycznia 2016 r. (data stempla biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął formularz wniosku R. Ż. o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem z rodzicami oraz bratem i bratanicą. Wnioskodawca podał, że rodzina utrzymuje się z dochodów rodziców uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia oraz jego zasiłku dla bezrobotnych w łącznej wysokości 2455,87 zł miesięcznie. Podał, że rodzice są właścicielami mieszkania o pow. 42 m2, w którym rodzina zamieszkuje. Mieszkanie jest zadłużone na kwotę około 5 tys. zł. Wskazał, iż od 13 grudnia 2014 r. pozostaje osobą bezrobotną i otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 572,87 zł netto. W międzyczasie otrzymał pracę na zastępstwo na trzy miesiące z wynagrodzeniem 1780 zł brutto. Od 21 sierpnia 2015 r. ponownie zarejestrował się jako osoba bezrobotna i otrzymał zasiłek. Zasiłek nie pokrywa koniecznych opłat i kosztów. Wnioskodawca zobowiązany jest do opłacania w każdym miesiącu: mieszkanie 120 zł, prąd 45 zł, środki czystości 55 zł, leki 85 zł, telefon 30 zł, kredyt na wymianę okien 110 zł. W trakcie zatrudnienia wnioskodawca zaciągnął także drugi kredyt na potrzeby konsumpcyjne rodziny, gdzie obecnie ma zaległości w jego spłacie. Na wyżywienie pozostaje mu obecnie kwota 137 zł. Wnioskodawca jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przebywającą pod stałą opieką lekarską i wymagającą stałego przyjmowania leków, a nie stać go na samodzielne pokrywanie kosztów zakupu lekarstw. Skarżący szczegółowo opisał swoje problemy zdrowotne. Wskazał, iż rodzice pomagają mu w zakupie żywności i leków, jednak nie może liczyć na nic więcej. Oświadczył wnioskodawca, że nie posiada żadnych dóbr, które mógłby spieniężyć na opłacenie kosztów postępowania ani nie ma od kogo pożyczyć pieniędzy na ten cel. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Ponadto skarżący wskazał wydatki ponoszone przez rodziców (mieszkanie, prąd, gaz, TV, telefony, dojazdy do pracy, podatek, rata kredytu w wysokości 350 zł) i dodał, że ojciec ponosi również wydatki szkolne bratanicy i kupuje do domu środki czystości. Za pozostałe pieniądze rodzice kupują wyżywienie dla całej rodziny. Rozpoznając złożony wniosek zważono, co następuje : Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy pismem z 11 stycznia 2016 r. i kolejnym z 8 lutego 2016 r., zobowiązano go do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Wystosowane do wnioskodawcy wezwania dotyczyły przedstawienia wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę, jego rodziców i brata rachunków i lokat bankowych – w tym konta i lokat dewizowych – z ostatnich trzech miesięcy z uwzględnieniem aktualnego salda tychże rachunków, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu, udokumentowania wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania, zobowiązań kredytowych własnych i rodziców, udokumentowania opłat za media – stosownymi rachunkami; kopii zeznania podatkowego złożonego przez wnioskodawcę i jego rodziców do urzędu skarbowego w 2015 r.; dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych wynagrodzeń za pracę rodziców i potwierdzenia pozostawania osobą bezrobotną przez wnioskodawcę i jego brata oraz potwierdzenie o otrzymywaniu zasiłku dla bezrobotnych przez wnioskodawcę; rachunki za zakup leków z ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej o wysokości pomocy udzielonej dla rodziny wnioskodawcy w 2015 r. oraz o świadczeniach pobieranych na chwilę obecną; złożenia wyjaśnień czyją córką jest Weronika oraz przedłożenia orzeczenia Sądu na mocy którego przebywa ona w domu dziadków, czy na małoletnią świadczone są alimenty oraz czy w związku z jej pobytem rodzina otrzymuje jakiekolwiek wsparcie z instytucji państwowych albo samorządowych, czy dziadkowie zostali ustanowienie dla małoletniej rodziną zastępczą; złożenia wyjaśnień w jakim celu wnioskodawca występuje do organów administracji publicznej z wnioskami o udostępnienie informacji publicznej, czy działa na zlecenie czy wyłącznie we własnym imieniu, czy przynosi mu to korzyści materialne, w tutejszym Sądzie jest w chwili obecnej zarejestrowanych siedem skarg na bezczynność z inicjatywy skarżącego; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego, jego rodziców i brata pojazdów mechanicznych. W odpowiedzi wnioskodawca przedstawił zaświadczenie o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej i prawie do zasiłku do dnia 23 marca 2016 r., zaświadczenie o wysokości wynagrodzeń otrzymywanych przez rodziców, PIT rodziców i własny za 2014 rok, wyciąg z własnego rachunku bankowego w Banku Smart, oświadczenie brata Radosława, że nie posiada konta bankowego, lokaty, jest bezrobotny, ale nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, gdyż został skreślony z listy bezrobotnych oraz nie składał w 2015 r. zeznania podatkowego, oświadczenie rodziców, że nie posiadają kont bankowych ani lokat, zaświadczenie o wysokości czynszu za mieszkanie z lipca 2014 r., załącznik do umów kredytowych w mBanku z miesięcznymi ratami 75,20 zł, 99,20 i 35,42 zł; potwierdzenie płatności raty kredytowej w wysokości 349,51 zł przez matkę wnioskodawcy; oświadczenie matki o kosztach dojazdu do pracy w wysokości 150 zł miesięcznie, wydruk z konta elektronicznego o wysokości opłaty za telewizję na poziomie 36,40 zł. Oświadczył również, że nie posiada rachunków za leki, gdyż nigdy ich nie gromadził, jego rodzina nie korzysta z pomocy opieki społecznej, Weronika jest córką brata Roberta, który mieszka za granicą, a jej matka ją porzuciła, nie są na nią otrzymywane żadne alimenty ani świadczenia; składane wnioski o informacje publiczną wynikały z działania wnioskodawcy w A. jako wolontariusza w zakresie prac i projektów statutowych dotyczących realizowania zadań publicznych przez instytucje samorządowe w całym kraju. Oświadczył wnioskodawca, że nie otrzymywał za to wynagrodzenia nie mniej składając wnioski o dostęp do informacji publicznej chciał zrealizować swoje konstytucyjne prawa. Wezwanie z dnia 8 lutego 2016 r. (dotyczące zaświadczenia z PCPR w E. o wysokości pomocy uzyskanej przez rodziców wnioskodawcy tytułem pozostawania rodziną zastępczą dla małoletniej Weroniki bądź zaświadczenia, ze rodzina z takiej pomocy nie korzysta; zaświadczenia od pracodawców rodziców wnioskodawcy o wypłacaniu wynagrodzenia w formie gotówkowej i od kiedy; umowę o wolontariacie zawartą ze Stowarzyszeniem oraz zaświadczenie ze Stowarzyszenia, ze działania wnioskodawcy nie są opłacane i prowadzone są na zlecenie Stowarzyszenia) pozostało w niniejszej sprawie bez odpowiedzi, natomiast w sprawie II SAB/Gd 5/16 wnioskodawca przedstawił wyciągi z własnego konta bankowego w Smart Banku, oświadczenie pracodawcy matki o wypłacaniu wynagrodzenia w formie gotówkowej oraz zaświadczenie o współpracy z wnioskodawcą w zakresie prawa administracyjnego, ochrony środowiska oraz projektowania i konsultacji pism. W ocenie referendarza złożony przez R. Ż. wniosek nie zasługuje na pozytywne rozpoznanie. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna. By stwierdzić jej istnienie, trzeba więc poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania. Domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się zasadność zastosowania omawianej instytucji w przypadkach osób pozostających w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, zaś pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11, LEX nr 1103043), osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i majątku (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11, LEX nr 1104128). Zarazem podkreśla się, że w pierwszej kolejności wnioskodawca powinien jednakże sam podjąć próbę zgromadzenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 826/11, LEX nr 1104143). Skarżący twierdzi, że nie posiada źródeł dochodu poza otrzymywanym zasiłkiem dla bezrobotnych. Natomiast dostępu do informacji publicznej w siedmiu sprawach zawisłych z jego skarg na bezczynność domagał się w ramach współpracy ze A. gdzie działał jako wolontariusz, nie otrzymując wynagrodzenia. Oświadczenie to nie zostało poparte żadnym dokumentem wnioskodawcy i o ile można przyjąć, że współpraca ta mogła opierać się o wolontariat o tyle wysoce wątpliwe pozostaje, aby Stowarzyszenie zleciło wnioskodawcy wystąpienie do instytucji samorządowych z konkretnymi wnioskami o udostępnienie informacji publicznej i w sytuacji konieczności wniesienia skarg do sądu administracyjnego nie zabezpieczyło wnioskodawcy środków na opłacenie tych skarg. Zgodnie z treścią wezwania z 8 lutego 2016 r. wnioskodawca zobowiązany został do przedstawienia umowy ze Stowarzyszeniem, na podstawie której realizował współpracę oraz zaświadczenie ze Stowarzyszenia, że działania wnioskodawcy nie są opłacane i prowadzone na zlecenie Stowarzyszenia. Przedstawione natomiast w innej sprawie II SAB/Gd 5/16 zaświadczenie o współpracy nie realizuje nałożonego zobowiązania. Przyjąć zatem należy, że to brak aktywności wnioskodawcy i brak realizacji nałożonego zobowiązania spowodował, że okoliczności dotyczące wysokości dochodów wnioskodawcy nie zostały wyjaśnione. Poza tym zobowiązano także wnioskodawcę do przedstawienie zeznania rocznego złożonego w 2015 r. przez niego i jego rodziców, czego zaniechał. Przedstawił natomiast zeznania za rok 2014, gdzie w pozycji jego dochodów figuruje dochód z tytułu innych źródeł, tym mniej wiarygodne jawi się oświadczenie wnioskodawcy o braku wynagrodzenia za pracę świadczoną na rzecz Stowarzyszenia. Wskazał wnioskodawca, że domagając się udostępnienia informacji publicznej pośrednio, oprócz realizacji zlecenia Stowarzyszenia, chciał także zrealizować swoje konstytucyjne prawa. Tylko mieć na uwadze powinien mieć wnioskodawca, że Konstytucja RP nie przyznaje bezpłatnego dostępu do sądu w sprawach o udostępnienie informacji publicznej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest odpłatne. Natomiast odmowa zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie może być uznana jako ograniczenie wnioskodawcy dostępu do sądu, gdyż sprawa nie dotyczy w żaden sposób jego indywidualnej sytuacji, a dotyczy działalności statutowej Stowarzyszenia, które zleciło wnioskodawcy pozyskanie informacji publicznej od instytucji samorządowych. Powyższe wątpliwości co do środków finansowych jakimi dysponuje wnioskodawca potęguje fakt, że – pomimo wyraźnego wezwania – nie nadesłał on również wyciągów z posiadanego konta bankowego w MBanku, które powiązane jest z zaciągniętymi przez niego pożyczkami. Natomiast na przedstawionym wyciągu ze Smart Banku nie zostały wykazane żadne operacje. Brak jest także zaświadczenia od pracodawcy ojca wnioskodawcy o wypłacaniu wynagrodzenia w formie gotówkowej. Natomiast wysoce rzadkie jest, aby w dobie rozwoju instrumentów bankowości elektronicznej (ojciec wnioskodawcy posiada elektroniczny dostęp do konta na platformie telewizji cyfrowej, więc nie jest mu obce korzystanie z kanałów elektronicznego rozliczania) wynagrodzenie ze stosunku pracy płacone było gotówką. Stąd referendarz miał wątpliwości co do prawdziwości oświadczenia ojca wnioskodawcy o braku posiadania rachunku bankowego. Wątpliwości te pozostały z uwagi na brak dokumentacji w tym zakresie. Ponadto kwestia dochodów rodziny wnioskodawcy nie została wyjaśniona pod kątem świadczeń na bratanicę. Nie przedstawił wnioskodawca żądanego w tym zakresie zaświadczenia z PCPR w E. o nieotrzymywaniu świadczeń, co pozostaje wysoce niewiarygodne, gdyż dziewczynka jest w wieku szkolnym (10 lat) i już z samej racji należytej reprezentacji jej przed organami szkolnymi wynika konieczność uregulowania jej sytuacji prawnej. Niewiarygodne jest więc oświadczenie o braku orzeczenia sadu opiekuńczego co do opieki nad małoletnią. Podkreślić też wymaga, że wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Z zestawienia brzmienia art. 252 § 1 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym można jedynie wówczas, gdy strona dokładnie wykaże, w jakiej znajduje się sytuacji materialnej. W przedmiotowej sprawie skarżący nie udzielając szeregu informacji i nie przedstawiając szeregu dokumentów oraz realizując wezwanie w sposób wysoce wybiórczy uniemożliwił ocenę tego, czy poniesienie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Tym samym nie można stwierdzić, aby wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy był zasadny. Zarazem wymaga podkreślenia, że decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji ma właśnie postawa wnioskodawcy, który swą sytuację przedstawił w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Co więcej, uczynił to pomimo świadomości mankamentów swej prezentacji, na które zwrócono mu uwagę w wezwaniach do uzupełnienia danych rozpatrywanego wniosku. Tym bardziej, że dwukrotnie wystosowano do niego wezwanie o dodatkowe dokumenty i oświadczenia, co powinno zostać odczytane jako brak wystarczającej argumentacji do pozytywnego rozpoznania wniosku i stworzenie wnioskodawcy możliwości wykazania zasadności swoich twierdzeń. Wobec powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia odmawiając przyznania prawa pomocy.