II SAB/Gd 3/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2016 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. Ż. od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 marca 2016 r., sygn. akt II SAB/Gd 3/16 w sprawie ze skargi R. Ż. na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej w J. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia zmienić postanowienie Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 marca 2016 r., sygn. akt II SAB/Gd 3/16 i przyznać R. Ż.prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. R. Ż. wniósł sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 marca 2016 r., którym odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy ustalił, że w dniu 7 stycznia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął formularz wniosku R. Ż. o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem z rodzicami oraz bratem i bratanicą. Wnioskodawca podał, że rodzina utrzymuje się z dochodów rodziców uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia oraz jego zasiłku dla bezrobotnych w łącznej wysokości 2.455,87 zł miesięcznie. Podał, że rodzice są właścicielami mieszkania o pow. 42 m2, w którym rodzina zamieszkuje. Mieszkanie jest zadłużone na kwotę około 5 tys. zł. Podał też, że od 13 grudnia 2014 r. pozostaje osobą bezrobotną i otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 572,87 zł netto. W tym czasie otrzymał pracę na zastępstwo na trzy miesiące z wynagrodzeniem 1.780 zł brutto. Od dnia 21 sierpnia 2015 r. ponownie zarejestrował się jako osoba bezrobotna i otrzymał zasiłek. Zasiłek nie pokrywa koniecznych opłat i kosztów. Wnioskodawca zobowiązany jest do opłacania stałych kosztów za: mieszkanie 120 zł, prąd 45 zł, środki czystości 55 zł, leki 85 zł, telefon 30 zł, kredyt na wymianę okien 110 zł. W trakcie zatrudnienia wnioskodawca zaciągnął także drugi kredyt na potrzeby konsumpcyjne rodziny, obecnie ma zaległości w jego spłacie. Na wyżywienie pozostaje mu obecnie kwota 137 zł. Wnioskodawca jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przebywającą pod stałą opieką lekarską i wymagającą stałego przyjmowania leków, a nie stać go na samodzielne pokrywanie kosztów zakupu lekarstw. Skarżący szczegółowo opisał problemy zdrowotne wyjaśniając, że rodzice pomagają mu w zakupie żywności i leków, jednak nie może liczyć na nic więcej. Oświadczył, że nie posiada żadnych dóbr, które mógłby spieniężyć na opłacenie kosztów postępowania ani nie ma od kogo pożyczyć pieniędzy na ten cel. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Podał też wysokość stałych wydatków ponoszonych przez rodziców, wskazując również na wydatki szkolne bratanicy. W związku z wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy zobowiązano go do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Wystosowane do wnioskodawcy wezwania dotyczyły przedstawienia wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę, jego rodziców i brata rachunków i lokat bankowych – w tym konta i lokat dewizowych – z ostatnich trzech miesięcy z uwzględnieniem aktualnego salda tychże rachunków, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu, udokumentowania wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania, zobowiązań kredytowych własnych i rodziców, udokumentowania opłat za media – stosownymi rachunkami; kopii zeznania podatkowego złożonego przez wnioskodawcę i jego rodziców do urzędu skarbowego w 2015 r.; dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych wynagrodzeń za pracę rodziców i potwierdzenia pozostawania osobą bezrobotną przez wnioskodawcę i jego brata oraz potwierdzenie o otrzymywaniu zasiłku dla bezrobotnych przez wnioskodawcę; rachunki za zakup leków z ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej o wysokości pomocy udzielonej dla rodziny wnioskodawcy w 2015 r. oraz o świadczeniach pobieranych na chwilę obecną; złożenia wyjaśnień czyją córką jest W. oraz przedłożenia orzeczenia sądu na mocy którego przebywa ona w domu dziadków, czy na małoletnią świadczone są alimenty oraz czy w związku z jej pobytem rodzina otrzymuje jakiekolwiek wsparcie z instytucji państwowych albo samorządowych, czy dziadkowie zostali ustanowienie dla małoletniej rodziną zastępczą; złożenia wyjaśnień w jakim celu wnioskodawca występuje do organów administracji publicznej z wnioskami o udostępnienie informacji publicznej, czy działa na zlecenie czy wyłącznie we własnym imieniu, czy przynosi mu to korzyści materialne, w tutejszym Sądzie jest w chwili obecnej zarejestrowanych siedem skarg na bezczynność z inicjatywy skarżącego; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego, jego rodziców i brata pojazdów mechanicznych. W odpowiedzi wnioskodawca przedstawił zaświadczenie o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej i prawie do zasiłku do dnia 23 marca 2016 r., zaświadczenie o wysokości wynagrodzeń otrzymywanych przez rodziców, PIT rodziców i własny za 2014 rok, wyciąg z własnego rachunku bankowego w Banku, oświadczenie brata R., że nie posiada konta bankowego, lokaty, jest bezrobotny, ale nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, gdyż został skreślony z listy bezrobotnych oraz nie składał w 2015 r. zeznania podatkowego, oświadczenie rodziców, że nie posiadają kont bankowych ani lokat, zaświadczenie o wysokości czynszu za mieszkanie z lipca 2014 r., załącznik do umów kredytowych w Banku z miesięcznymi ratami 75,20 zł, 99,20 i 35,42 zł; potwierdzenie płatności raty kredytowej w wysokości 349,51 zł przez matkę wnioskodawcy; oświadczenie matki o kosztach dojazdu do pracy w wysokości 150 zł miesięcznie, wydruk z konta elektronicznego o wysokości opłaty za telewizję na poziomie 36,40 zł. Oświadczył również, że nie posiada rachunków za leki, gdyż nigdy ich nie gromadził, jego rodzina nie korzysta z pomocy opieki społecznej, W. jest córką brata R., który mieszka za granicą, a jej matka ją porzuciła, nie są na nią otrzymywane żadne alimenty ani świadczenia; składane wnioski o informacje publiczną wynikały z działania wnioskodawcy w Stowarzyszeniu [...] jako wolontariusza w zakresie prac i projektów statutowych dotyczących realizowania zadań publicznych przez instytucje samorządowe w całym kraju. Oświadczył wnioskodawca, że nie otrzymywał za to wynagrodzenia niemniej składając wnioski o dostęp do informacji publicznej chciał zrealizować swoje konstytucyjne prawa. Jak ustalił referendarz sądowy, wezwanie z 26 stycznia 2016 r. dotyczące zaświadczenia z PCPR w E. o wysokości pomocy uzyskanej przez rodziców wnioskodawcy tytułem pozostawania rodziną zastępczą dla małoletniej W. bądź zaświadczenia, ze rodzina z takiej pomocy nie korzysta; zaświadczenia od pracodawców rodziców wnioskodawcy o wypłacaniu wynagrodzenia w formie gotówkowej i od kiedy; umowę o wolontariacie zawartą ze Stowarzyszeniem oraz zaświadczenie ze Stowarzyszenia, że działania wnioskodawcy nie są opłacane i prowadzone są na zlecenie Stowarzyszenia pozostało w niniejszej sprawie bez odpowiedzi. Stwierdził referendarz, że sprawie sygn. akt II SAB/Gd 5/16 wnioskodawca przedstawił wyciągi z własnego konta bankowego w Banku, oświadczenie pracodawcy matki o wypłacaniu wynagrodzenia w formie gotówkowej oraz zaświadczenie Stowarzyszenia [...] o współpracy z wnioskodawcą w zakresie prawa administracyjnego, ochrony środowiska oraz projektowania i konsultacji pism. Oceniając wniosek złożony przez R. Ż. uznał referendarz sądowy, że nie zasługuje na pozytywne rozpoznanie. Podkreślono, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przywołano orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym akcentuje się zasadność zastosowania tej instytucji w przypadkach osób pozostających w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, zaś pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11, LEX nr 1103043), osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i majątku (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11, LEX nr 1104128). Podkreślono też, że w pierwszej kolejności wnioskodawca powinien sam podjąć próbę zgromadzenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 826/11, LEX nr 1104143). Zakwestionował referendarz, aby Stowarzyszenie zleciło wnioskodawcy wystąpienie do instytucji samorządowych z konkretnymi wnioskami o udostępnienie informacji publicznej i w sytuacji konieczności wniesienia skarg do sądu administracyjnego nie zabezpieczyło wnioskodawcy środków na opłacenie tych skarg. Przedstawione w innej sprawie II SAB/Gd 5/16 zaświadczenie o współpracy nie realizuje nałożonego zobowiązania. Przyjęto, że brak aktywności wnioskodawcy i brak realizacji nałożonego zobowiązania spowodował, że okoliczności dotyczące wysokości dochodów wnioskodawcy nie zostały wyjaśnione. Zwrócił uwagę referendarz, że zobowiązano wnioskodawcę do przedstawienie zeznania rocznego złożonego w 2015 r. przez niego i jego rodziców, czego zaniechał. Przedstawił natomiast zeznania za rok 2014, gdzie w pozycji jego dochodów figuruje dochód z tytułu innych źródeł, przez co mniej wiarygodne jawi się oświadczenie wnioskodawcy o braku wynagrodzenia za pracę świadczoną na rzecz Stowarzyszenia. Wyjaśnił referendarz, że Konstytucja RP nie przyznaje bezpłatnego dostępu do sądu w sprawach o udostępnienie informacji publicznej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest odpłatne, natomiast odmowa zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie może być uznana jako ograniczenie wnioskodawcy dostępu do sądu, gdyż sprawa nie dotyczy w żaden sposób jego indywidualnej sytuacji, a dotyczy działalności statutowej Stowarzyszenia, które zleciło wnioskodawcy pozyskanie informacji publicznej od instytucji samorządowych. Referendarz uznał, że istnieją wątpliwości co do środków finansowych jakimi dysponuje wnioskodawca, gdyż nie nadesłał on również wyciągów z posiadanego konta bankowego w Banku, które powiązane jest z zaciągniętymi przez niego pożyczkami, a na przedstawionym wyciągu ze Banku nie zostały wykazane żadne operacje. Brak jest też zaświadczenia od pracodawcy ojca wnioskodawcy o wypłacaniu wynagrodzenia w formie gotówkowej, a referendarz miał wątpliwości co do prawdziwości oświadczenia ojca wnioskodawcy o braku posiadania rachunku bankowego. Również według referendarza kwestia dochodów rodziny wnioskodawcy nie została wyjaśniona pod kątem świadczeń na bratanicę. Niewiarygodne jest oświadczenie o braku orzeczenia sądu opiekuńczego co do opieki nad małoletnią. Jednocześnie podkreślono, że wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Przywołano treść przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., przewidujących możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a. zaznaczając, że wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przywołano następnie treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zaznaczając, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Uznał referendarz sądowy zestawiając brzmienia art. 252 § 1 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym można jedynie wówczas, gdy strona dokładnie wykaże, w jakiej znajduje się sytuacji materialnej. Ocenił, że skarżący nieudzielając szeregu informacji i nieprzedstawiając szeregu dokumentów uniemożliwił ocenę tego, czy poniesienie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił referendarz sądowy przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia R. Ż. wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym opłaty od skargi. Zarzucił skarżący naruszenie swobodnej oceny dowodów, niepełne rozpatrzenie materiału dowodowego, nieuzasadnione wnioski dotyczące stanu zdrowia wnioskodawcy. Wskazał, że rzetelnie przedstawił swój stan majątkowy, rodzinny i zdrowotny, uzasadniający zwolnienie od kosztów sądowych. Na żądanie dostarczył wszelkie wymienione w zobowiązaniu dokumenty. Wyjaśnił, że nie dostarczył umowy ze Stowarzyszeniem, gdyż takiej nie zawierał. Zeznania roczne za 2015 r. nie zostały złożone, gdyż takich nikt z rodziny jeszcze nie posiadał. Do sprzeciwu dołączono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 10 marca 2016 r. oraz PIT 11A, z którego wynikają "inne dochody" z zeznania rocznego i nie są to dochody uzyskiwane od Stowarzyszenia. Rozpoznając sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Wobec wejścia w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658), zwanej dalej ustawą zmieniającą, oraz wobec tego, że skarga w niniejszej sprawie wniesiona została w dniu 15 grudnia 2015 r., to jest po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, zastosowanie w niej znajdzie przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej . Zatem zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W rozpoznawanej sprawie sąd wojewódzki uznał, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego podlegało zmianie. W niniejszej sprawie wniosek R. Ż. o przyznanie prawa pomocy obejmował zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem dotyczył sytuacji określonej w art. 245 § 3 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje bowiem zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na wnioskodawcy. Wbrew ocenie dokonanej w zaskarżonym postanowieniu wnioskodawca zarówno treścią oświadczenia jak i szeregiem złożonych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, mimo, że na obecnym etapie postępowania przed sądem administracyjnym koszty te ograniczone są do wysokości opłaty sądowej od skargi w kwocie 100 zł. Zdaniem sądu decydujące znaczenia dla przyjęcia takiego stanowiska ma przede wszystkim sytuacja osobista i majątkowa wnioskodawcy, ta zaś wbrew ocenie referendarza nie budzi wątpliwości ani co do jego stanu zdrowia, ani co do uzyskiwanych przez wnioskodawcę dochodów w związku z uzyskiwanym zasiłkiem dla bezrobotnych. Wyjaśniona też została kwestia "innych dochodów" w zeznaniu rocznym za rok 2014, poprzez dowód dołączony do sprzeciwu (PIT 11A). Rację ma skarżący, że zobowiązanie do przedstawienia zeznań podatkowych złożonych do urzędu skarbowego w 2015 r. nie mogło być zrealizowane inaczej, jak poprzez dołączenie zeznań rocznych za rok 2014, skoro termin rozliczenia się z urzędem podatkowym przypada na dzień 30 kwietnia, w roku bieżącym minął w dniu 2 maja, natomiast zarządzenie referendarza z dnia 11 stycznia 2016 r. doręczono wnioskodawcy w dniu 15 stycznia 2016 r. Sąd nie widzi podstaw do kwestionowania oświadczeń dotyczących stanu rodzinnego i kosztów utrzymania rodziny wykazanych obszernie w toku postępowania na wezwanie referendarza. Zobowiązanie do złożenia kolejnych, dodatkowych dowodów oznaczonych w zarządzeniu z dnia 26 stycznia 2016 r. sąd ocenia jako zbędne i prowadzące do niepotrzebnego nękania wnioskodawcy. W konsekwencji sąd wojewódzki uznał, że R. Ż. wykazał zaistnienie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wobec czego na podstawie art. 260 § 1 tej ustawy zmienił postanowienie referendarza sądowego i przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.