II SO/Gd 3/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z wniosku o wymierzenie grzywny Burmistrzowi Miasta z powodu nieprzekazania skargi dotyczącej bezczynności organu w sprawie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. L. B. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz niepełnosprawną córką. Źródłem utrzymania małżonków są świadczenia z pomocy społecznej w kwocie 997 zł oraz renta męża wnioskodawczyni w wysokości 817 zł oraz dochód z działalności gospodarczej 1213 zł wedle oświadczenia. Posiadają mieszkanie o pow. 65,10 m2, działkę o pow. 1017 m2 oraz samochód chrysler rok prod. 1995. Rozpatrując przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawczyni pismem z dnia 10 czerwca 2014 r., zobowiązano ją do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Na mocy art. 255 P.p.s.a. w sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Czynności określone w tym przepisie podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania, gdyż jak już wyżej wskazano, to w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Skarżąca nadesłała karty leczenia szpitalnego córki i męża. Córka choruje na cukrzycę. Z kopii nakazów podatkowych wynika, że wnioskodawczyni posiada w K. dom mieszkalny o pow. 99 m2, budynek gospodarczy oraz grunty o pow. 96 m2. Natomiast w N. budynek o pow. 20 m2 i działkę mieszkaniową 1017 m2. Przedstawione zostały rachunki: zakup węgla na kwotę 4206 z 2 października 2013 r., rachunek za telefon komórkowy na kwotę 70 zł, wymiar składek na KRUS miesięcznie 126 zł za małżonka, rachunek za telefon 86 zł, wezwanie do zapłaty za energie elektryczną w kwocie 386,97 zł, wezwanie do zapłaty od PWiK na kwotę 324,07 zł, rachunek za odpady komunalne w kwocie 122 zł. Przedłożone zostały także decyzja o przyznaniu wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 800 zł, a od 1 stycznia 2014 r. do 31 marca 2015 r. 1200 zł; decyzja przyznająca zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności dziecka poniżej 16 roku zycia w kwocie 153 zł miesięcznie. Z zeznania podatkowego męża skarżącej wynika, że w 2013 r. osiągnął dochód z tytułu emerytury – renty w kwocie 11 570 zł oraz z tytułu działalności wykonywanej osobiście 5551 zł. Kserokopie biletów miesięcznych córki na kwotę 148.10 zł. Analiza wyciągu z rachunku bankowego prowadzi do wniosku, że wypłaty z niego dokonywane są rzadko. Mianowicie od 1 kwietnia do 27 maja 2014 r. wpłynęła kwota 4098 zł. Brak operacji na rachunku wskazuje, że rodzina wnioskodawczyni nie potrzebowała środków, które wskazuje jako jedynie źródło dochodu, do bieżącego funkcjonowania. Pozwala to postawić tezę, że posiada zatem dochody, których nie wykazuje. W ocenie referendarza sytuacja wnioskodawczyni nie jest jednoznaczna, trudno byłoby przyjąć, że rodzina pozostaje w niedostatku. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od podkreślenia, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna. By stwierdzić jej istnienie, trzeba więc poznać sytuację wnioskodawcy. Niezbędne jest przy tym zaakcentowanie, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania. Domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega bowiem uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się zasadność zastosowania omawianej instytucji w przypadkach osób pozostających w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, zaś pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11, LEX nr 1103043), osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i majątku (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11, LEX nr 1104128). Zarazem podkreśla się, że w pierwszej kolejności wnioskodawca powinien jednakże sam podjąć próbę zgromadzenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 826/11, LEX nr 1104143). Skarżąca twierdzi, że z posiadanych dochodów nie jest w stanie uiścić opłaty od wniesionego zażalenia. Nie zasługuje ta argumentacja na wiarę, gdyż z przedstawionych wydatków i dochodów nie wynika bilans ujemny. Analiza wyciągu z rachunku bankowego dodatkowo to potwierdza. Pozostaje więc nie wyjaśniona kwestia wysokości i źródła dochodów rodziny skarżącej. Podkreślić też wymaga, że opłata od zażalenia w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Skarżąca powinna taki wydatek potraktować na równi z rachunkami za energię czy telefon. Nie znajduje uzasadnienia domaganie się zwolnienia od kosztów w sytuacji, gdy z zobrazowanej sytuacji wynika, że skarżąca nie cierpi niedostatku, a jedynie dowolnie wybiera hierarchię ważności opłat, które uiszcza. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.