II SPP/Gd 82/19

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 19 września 2019 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. T. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: 1. przyznać skarżącej prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wnioskiem z 26 lipca 2019 r. skarżąca I. T. zwróciła się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nadmienić przy tym należy, że ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z ww., przy czym nie dotyczy to pełnomocnika ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy (art. 246 § 3 p.p.s.a.). Na podstawie oświadczenia złożonego przez skarżącą w nadesłanym formularzu o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów załączonych do wniosku ustalono, że jedynym źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest dochód z tytułu współprowadzenia spółki cywilnej, który został oszacowany na kwotę 3254 zł miesięcznie z jednoczesnym wskazaniem, że z powodu zatorów płatniczych w bieżącym roku dochód ten jeszcze się nie zmaterializował. Do swoich stałych miesięcznych wydatków skarżąca zaliczyła: 800 zł wyżywienie, 240 zł energia elektryczna, 160 zł woda i ścieki, 350 zł złotych ogrzewanie, 100 zł wywóz śmieci, 150 zł środki czystości i higieny osobistej, 350 zł leki i koszty leczenia, 350 zł środki komunikacji miejskiej, 300 zł zakup ubrań i rzeczy osobistych, 340 zł spłata zaległości z tytułu zaległości w opłacie za energię elektryczną, 100 zł abonament telefoniczny. Na wezwanie referendarza do wykazania zasadności złożonego wniosku skarżąca przedstawiła część wskazanych w zarządzeniu dokumentów. Z dokumentów tych wynika, że skarżąca jest współwłaścicielką domu w R. o pow. 373,63 m2, na działce o pow. 580 m2 znajduje się także budynek wykorzystywany na prowadzenie działalności gospodarczej o pow. 21 m2. Przedstawione rachunki za media dotyczą całości budynku. Rachunków dokumentujących koszty zakupu leków, leczenia, kosztów przejazdów komunikacją miejską oraz koszt abonamentu telefonicznego wnioskodawczyni nie przedstawiła. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego nie wynikają dochody jakie osiąga wnioskodawczyni, gdyż wpływają na niego środki z rachunku spółki cywilnej, którą prowadzi skarżąca, a z analizy przelewów wynika, że skarżąca z tego rachunku opłaca, niektóre własne zobowiązania, a także należności wspólnika, np. przelew z 5 sierpnia 2019 r. na rzecz UPC Polska sp. z o.o.. Wpis sądowy w niniejszej sprawie stanowi kwotę 500 zł i referendarz sądowy przyjął, że przedstawione dokumenty ukazują, że wnioskodawczyni na chwilę obecną taką kwotą nie dysponuje. W ocenie referendarza niezasadne byłoby w tej sytuacji oczekiwanie, by na obecnym etapie postępowania skarżąca samodzielnie uiściła wpis od skargi w wymaganej wysokości. Wysokość wymaganego wpisu jest bowiem w tym przypadku nieproporcjonalnie wysoka w stosunku do bieżących możliwości finansowych skarżącej, stąd poniesienie tego rodzaju wydatku prowadzić może do uszczerbku jej utrzymania koniecznego. Stwierdzenie powyższego stanowi zaś przesłankę przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W tożsamy sposób nie mogło jednak zostać ocenione zawarte we wniosku o prawo pomocy żądanie dotyczące zwolnienia od pozostałych, przyszłych, kosztów sądowych oraz ustanowienia skarżącej pełnomocnika z urzędu, bowiem innego rodzaju okoliczności faktyczne, objęte oświadczeniem złożonym we wniosku o prawo pomocy i podpisanym pod rygorem odpowiedzialności karnej przez skarżącą, wskazują na to, że I. T. nie może być uznana za osobę niebędącą w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Ocenę powyższą referendarz powziął w odniesieniu do złożonego przez skarżącą oświadczenia, w świetle którego skarżąca jest współwłaścicielem majątku o znacznej wartości, tj. nieruchomości o pow. 373 m2 na działce o pow. 580 m2. We wniosku o przyznanie prawa pomocy pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczyła wnioskodawczyni nieprawdę podając, że zajmuje w tym budynku mieszkanie na zasadzie użyczenia, a sama nieruchomość należy do innych osób. Nieruchomość ta jest współwłasnością wnioskodawczyni. Na działce znajduje się także budynek przeznaczony na prowadzenie działalności gospodarczej i w taki sposób wykorzystywany. Tego rodzaju majątek nie może być, co do zasady, wyłączony z objęcia go domniemaniem, że może on stanowić źródło dodatkowego dochodu strony (sprzedaż, dzierżawa, możliwość obciążenia nieruchomości jako zabezpieczenie umowy pożyczki lub kredytu), umożliwiającego pozyskanie środków na koszty procesu. Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. W świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, posiadanie majątku w postaci nieruchomości wyklucza, co do zasady możliwość, przyznania prawa pomocy. Stanowisko to opiera się na stwierdzeniu, że strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku znacznej wartości (np. nieruchomościami) jest z reguły w stanie bez pomocy budżetu państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. I OZ 732/16). Mając na uwadze etap postępowania, na którym sprawa wszczęta skargą I. T. aktualnie się znajduje (etap bezpośrednio po wniesieniu skargi do Sądu I instancji) wskazać trzeba, że udział profesjonalnego pełnomocnika procesowego w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie jest wymagany, gdyż w postępowaniu przed tym sądem nie obowiązuje tzw. przymus adwokacko-radcowski, a Sąd ten rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze, czyniąc to jednakże w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Ponadto, co do zasady, Sąd I instancji nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego (art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a.), przy czym wskazać trzeba, że orzeczeniem na niekorzyść skarżącego w rozumieniu art. 134 § 2 p.p.s.a. będzie każde orzeczenie, które pogarsza sytuację skarżącego w stosunku do tej, jaką miał przed wniesieniem skargi (wyrok NSA z 23 lutego 2018 r., II OSK 1398/16). Zaznaczyć też trzeba, że udział profesjonalnego pełnomocnika procesowego w postępowaniu, w którym złożono rozpoznawany wniosek o prawo pomocy, a które dotyczy decyzji wydanej w związku z planowanym procesem inwestycyjnym, sprowadzałby się do podejmowania czynności mających na celu podważenie oceny organów o istnieniu przesłanek do określenia warunków zabudowy. Zawężone ramy materialnoprawne tego postępowania niewątpliwie przekładają się nakład niezbędnej pracy pełnomocnika, co z kolei ma wpływ na wynagrodzenie pełnomocnika, którego wysokość z tych względów nie powinna stanowić dla skarżącej obciążenia finansowego, którego skarżąca nie mogłaby ponieść przy wykorzystaniu majątku własnego, jeśli udział pełnomocnika takiego skarżąca uważa za niezbędny. Należy jednocześnie zauważyć, że zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i przed Sądem I instancji, skarżąca czynności procesowe podejmuje w sposób skuteczny i rzeczowy, wskazujący na znajomość sprawy. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji postanowienia.