III SA/Gd 116/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia 12 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 22 czerwca 2012 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 3 lipca 2012 r., J. J. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2012 r. odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W następstwie wniesionego sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w dniu 3 września 2012 r. również odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W następstwie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2012 r. (sygn. akt II OZ 868/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 17 grudnia 2012 r. ponownie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy wskazując, że z uwagi na postawę samego wnioskodawcy podającego Sądowi sprzeczne informacje nie jest możliwe pełne ustalenie jego sytuacji majątkowej. Zażalenie wnioskodawcy na ww. postanowienie sądu pierwszej instancji zostało następnie oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym w dniu 13 lutego 2013 r. (sygn. akt II OZ 34/13). W uzasadnieniu wydanego postanowienia Naczelny Sad Administracyjny wskazał m.in., że składanie sprzecznych oświadczeń jak i przedstawianie Sądowi pierwszej instancji nieprawdziwych informacji co do okoliczności, które mogą wskazywać na dysponowanie przez wnioskodawcę określonymi środkami finansowymi uniemożliwiają przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w żądanym zakresie. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę J. J. na decyzję Wojewody z dnia 12 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych. Wnioskiem z dnia 15 kwietnia 2013 r., uzupełnionym następnie na urzędowym formularzu PPF w dniu 2 maja 2013 r. wnioskodawca ponownie zwrócił się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach odbywający karę pozbawienia wolności J. J. nie jest zatrudniony odpłatnie i nie posiada jakichkolwiek środków finansowych, co powoduje, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Celem ustalenia, czy w okresie ostatnich dziewięciu miesięcy zaszły jakiekolwiek nowe okoliczności., które mogłyby skutkować odmienną oceną sytuacji wnioskodawcy w kontekście nowego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 31 maja 2013 r. wnioskodawca został zobligowany do przedłożenia następujących dokumentów: a) oświadczenia czy w okresie ostatnich dziewięciu miesięcy wnioskodawca inicjował jakikolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego (przed sądami powszechnymi i administracyjnymi); jeżeli tak – wnioskodawca winien podać przed jakimi sądami przedmiotowe postępowania się toczyły, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone; b) oświadczenia czy w okresie ostatnich dziewięciu miesięcy wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa (w tym Aresztowi Śledczemu w W.), osobom prawnym lub osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym); w przypadku odpowiedzi twierdzącej zobowiązać wnioskodawcę do wskazania sądów, które rozpatrywały ww. sprawy w podanym okresie, dat i sygnatur wydanych orzeczeń oraz podania informacji o treści zapadłych rozstrzygnięć z uwzględnieniem wysokości kwot zasądzonych oraz ewentualnie wypłaconych na jego rzecz; c) oświadczenia w przedmiocie dat oraz kwot środków pieniężnych przekazanych przez wnioskodawcę osobom fizycznym w ramach darowizn w okresie ostatnich trzech lat. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo (datowane na dzień 6 czerwca 2013 r.), w którym wskazał, że w okresie ostatnich dziewięciu miesięcy nie składał jakichkolwiek pozwów oraz skarg na przewlekłość postępowania sadowego. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że w ostatnich trzech latach nie otrzymał jakichkolwiek środków pieniężnych. Do nadesłanego pisma wnioskodawca załączył zaświadczenie z dnia 29 maja 2013 r. (podpisane przez Dyrektora Aresztu Śledczego w W.), zgodnie z którym posiada na koncie depozytowym jako akumulację kwotę 1.235,18 zł. Z treści przedmiotowego oświadczenia wynikało ponadto, że wnioskodawca obciążony jest zajęciami komorniczymi w łącznej kwocie 112.869,88 zł. W tym stanie należało wskazać, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie takich okoliczności należy zatem do strony wnioskującej, która powinna w treści składanego formularza PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Prawa pomocy należy odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 ww. ustawy wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Co istotne, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (jak w niniejszej sprawie), wnioskodawca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznanie kolejnego wniosku nie może jednakże polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest jednakże dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2011 r. sygn. akt II OZ 830/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że nie sposób uznać by wnioskodawca w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił nowe okoliczności odnoszące się kompleksowo do jego sytuacji majątkowej. Za okoliczność przesądzającą automatycznie o zasadności złożonego wniosku nie może być bowiem uznana zmiana stanu zadłużenia wnioskodawcy obciążonego zajęciami komorniczymi. Analiza złożonego formularza PPF oraz przedłożonych dokumentów i oświadczeń ponownie wykazała, że dane co do sytuacji materialnej wnioskodawcy są rozbieżne a sam wnioskodawca nie chce usunąć wszelkich zaistniałych w tej materii niejasności. Co warte podkreślenia, referendarz sądowy nie jest zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych z uwagi na postawę danego wnioskodawcy nie jest możliwa. Takiej oceny nie sposób dokonać w niniejszej sprawie a przyczyną takiego stanu rzeczy jest postawa samego wnioskodawcy. Pierwszą okolicznością przemawiającą za odmową przyznania prawa pomocy jest niekompletność oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach wnioskodawcy. Warto bowiem zauważyć, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zawarto jakichkolwiek danych, które w istocie mogłyby obrazować sytuację majątkową wnioskodawcy. Wszystkie rubryki formularza PPF mające zobrazować ww. okoliczności faktyczne (tj. rubryki od 6 do 11) zostały przez wnioskodawcę wypełnione sformułowaniem "brak". Jedynie z ww. zaświadczenia z dnia 29 maja 2013 r. wydanego przez Dyrektora Aresztu Śledczego w W. wynika, że wnioskodawca odbywający karę pozbawienia wolności posiada jako akumulację określoną kwotę należności pieniężnych oraz zadłużenie w ww. wysokości. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Co istotne, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy składane są pod reżimem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), o czym świadczy stosowne pouczenie zawarte w pkt 13 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawcę należycie pouczonego w zakresie obowiązków wynikających z przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego obecnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też zarządzeniem z dnia 31 maja 2013 r. r. zwrócono się do wnioskodawcy o jego uzupełnienie wskazując jakie oświadczenia należy w tej materii złożyć. Podkreślić należy, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy w postaci niedostarczenia dokumentów bądź niezłożenia wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). W odpowiedzi na powyższe zarządzenie wnioskodawca w piśmie z dnia 6 czerwca 2013 r. w sposób transparentny oświadczył, że w okresie ostatnich dziewięciu miesięcy nie składał jakichkolwiek pozwów i skarg na przewlekłość postępowania sądowego oraz nie otrzymał w okresie ostatnich trzech lat jakichkolwiek należności pieniężnych. Referendarz rozpatrujący przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy uznał, że oświadczenia wnioskodawcy składane w kolejnym postępowaniu w tym przedmiocie, w tym te dotyczące braku inicjowania określonych postępowań sądowych są z oczywistych względów niewiarygodne i jako takie – w kontekście niewyjaśnienia sytuacji materialnej wnioskodawcy - rzutować muszą na odmowę przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do powyższej konstatacji należy w pierwszej kolejności wskazać, że aktach sprawy III SA/Gd 437/11 prowadzonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku znajduje się oświadczenie wnioskodawcy datowane na dzień 4 listopada 2011 r., w świetle którego wnioskodawca jest inicjatorem ponad 6 tysięcy spraw sądowych. Referendarzowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z urzędu znany jest nadto fakt inicjowania kolejnych postępowań cywilnych zmierzających do uzyskania określonych środków pieniężnych tytułem odszkodowania. W postępowaniach tych w charakterze pozwanych występują najczęściej pełnomocnicy procesowi udzielający mu pomocy prawnej z urzędu jak i poszczególne sądy prowadzące sprawy z udziałem wnioskodawcy. Za niewiarygodnością samego wnioskodawcy przemawia nadto fakt, iż w sprawie III SA/Gd 679/12 prowadzonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku wnioskodawca trzykrotnie zainicjował przed Naczelnym Sądem Administracyjnym postępowanie w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego, składając stosowne skargi w dniach 3 stycznia, 2 kwietnia i 4 czerwca 2013 r. Z kolei w realiach rozpatrywanej sprawy takowe skargi wpłynęły w dniu 27 grudnia 2012 r. oraz 15 lutego 2013 r. (vide: k. 125 i k. 185 akt sprawy). Mając na uwadze powyższe należy zaś wskazać, że w ww. piśmie z dnia 6 czerwca 2013 r. wnioskodawca wezwany w trybie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i zobligowany do podania danych zgodnych z prawdą oświadcza, że "[...] w ostatnich 9 miesiącach nie składałem żadnych skarg na przewłokę i pozwów [...]". Powyższe okoliczności faktyczne w zestawieniu z niewiarygodnymi oświadczeniami wnioskodawcy przemawiają za uznaniem, że wnioskodawca w sposób selektywny i niepełny stara się przedstawiać swoją sytuację materialną. Tymczasem koniecznością jest żeby oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy było jak najbardziej rzetelne i kompletne (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 164/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza ewentualne należności pieniężne (zasądzone w procesach sądowych o zapłatę lub o odszkodowanie, względnie kwoty przyznane w postępowaniach dotyczących przewlekłości postępowania sądowego, które wbrew temu co twierdzi wnioskodawca były i są prowadzone) muszą rzutować na kwestię zasadności ubiegania się przez wnioskodawcę o przyznanie prawa pomocy. Ponadto w sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą pozbawioną wolności jedynie pełne, rzetelne dane dotyczące kwot zasądzonych odszkodowań pieniężnych i przyznanych świadczeń podane przez samego wnioskodawcę mogą stanowić dla referendarza podstawę do oceny, czy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu ww. postanowienia z dnia 13 lutego 2013 r. sam fakt, że wnioskodawca jest osadzony w zakładzie karnym i nie jest zatrudniony odpłatnie nie oznacza samo przez się, że nie posiada w ogóle środków finansowych. Wyżej opisana postawa wnioskodawcy determinuje przyjęcie, że w rozpatrywanej sprawie w dalszym ciągu (to jest w następstwie złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy) nie można w istocie ustalić jaki jest rzeczywisty, aktualny stan majątkowy wnioskodawcy. Wnioskodawca w mnogości inicjowanych przez siebie postępowań sądowych składa bowiem sprzeczne a przez to wykluczające się wzajemnie oświadczenia. Oświadczenia te dotyczą zaś okoliczności, które mogą wskazywać na dysponowanie określonymi środkami finansowymi. Co warte podkreślenia, użyte w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanie "[...] gdy osoba ta wykaże [...]" oznacza, że to wyłącznie na stronie wnioskującej o prawo pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona powinna zatem podejmować wszelkie czynności, które przekonałyby referendarza czy też sąd co do zasadności złożonego wniosku. Pozytywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem jedynie od tego, co zostanie przez niego wykazane. Jeżeli wnioskodawca w toku prowadzonego postępowania podaje informacje dotyczące swojej sytuacji dalece odbiegające od rzeczywistości, względnie przedstawia swoją sytuację materialną w sposób lakoniczny bądź sprzeczny akcentując wyłącznie te informacje, które mogą świadczyć o jego trudnej sytuacji (np.: przesyła zaświadczenie o stanie środków pieniężnych w formie akumulacji lub o stanie zajęć komorniczych dotyczących jego osoby wydane przez dyrektora jednostki penitencjarnej) referendarz nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2012 r.; sygn. akt II OZ 458/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto podkreślić, że uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma bowiem – czego wnioskodawca zdaje się nie dostrzegać - charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym, wyżej wskazanym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanym przypadku wnioskodawca w dalszym ciągu nie dołożył wszelkich starań, by w sposób zupełny i zgodny z rzeczywistością zobrazować swoją obecną sytuację majątkową. Biorąc zaś pod uwagę wszystkie wyżej wskazane okoliczności, brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku, bowiem wnioskodawca nie przedstawił nowych, istotnych okoliczności, które mogłyby skutkować odmienną oceną jego sytuacji materialnej w kontekście istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W reasumpcji powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.