III SA/Gd 151/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. i S. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 29 grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy aktualizacji zapisów w ewidencji gruntów i budynków postanawia: odmówić wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Skarżący J. i S. K. w sporządzonych na formularzach urzędowych PPF wnioskach zwrócili się po raz kolejny w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy. Domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego oświadczyli – zbieżnie z treścią pierwotnie złożonych wniosków z dnia 1 marca 2017 r. - że są emerytami, pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, osiągają miesięcznie łączny dochód w wysokości 3485,75 zł oraz ponoszą koszty mediów, leczenia, ubezpieczenia, podatku od nieruchomości i opłaty dzierżawy, telefonów oraz okresowych remontów mieszkaniowych. Do wniosków załączyli kopie dokumentów wskazujących na wysokość aktualnie ponoszonych stałych wydatków, w tym z tytułu podatku od nieruchomości (180 zł w skali roku), ubezpieczenia (120 zł za trzy miesiące), opłaty za telewizję (160 zł), opłaty za energię elektryczną (200 zł za dwa miesiące), opłaty za odprowadzanie ścieków (50 zł), opłaty za gaz (227,84 zł za dwa miesiące), inne (32 zł), jak również decyzję wymierzającą podatek od nieruchomości na 2007 rok w wysokości 89 zł. Oświadczyli, że są właścicielami segmentu w zabudowie szeregowej o pow. 152 m2, ogródka przydomowego o pow. 189 m2, a nadto są dzierżawcami gruntu o powierzchni 176 m2. Wnioskodawcy są również współwłaścicielami pojazdu samochodowego marki Ford Focus z 2006 r. o wartości 10.000 zł. Wnioskodawcy wezwani do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów, obrazujących ich sytuację majątkową i możliwości płatnicze, nadesłali wyciągi z rachunku bankowego, potwierdzające zadeklarowaną wysokość dochodów z tytułu świadczeń emerytalnych, a ponadto kopię zeznania podatkowego za 2016 rok. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym, w tym przez zwolnienie od kosztów sądowych, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie dochodów pozbawionych, które nawet przy najdalej posuniętych oszczędnościach nie są w stanie wygospodarować środków pieniężnych, by chociaż w części partycypować w kosztach związanych z postępowaniem sądowym. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób samotnych, bez majątku, bezrobotnych bez prawa do zasiłku czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt. OZ 862/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Jeśli oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia wnioskodawców zawarte w formularzach PPF budziły wątpliwości i były niewystarczające do rozpoznania wniosku. Odpowiedź wnioskodawców na wezwanie referendarza sądowego pozwoliła natomiast na stwierdzenie, że sytuacja majątkowa wnioskodawców pozwala im na partycypowanie w kosztach sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do kwoty 100 zł opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem oraz kwoty 100 zł wpisu sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej, jak również poniesienie kosztów ustanowienia radcy prawnego z wyboru. Jednocześnie należy podkreślić, że postanowienie w sprawie prawa pomocy należy do postanowień niekończących postępowania w sprawie. W związku z tym należy w niniejszej sprawie zbadać, czy stosownie do art. 165 p.p.s.a. nastąpiła, od czasu wydania prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 kwietnia 2017 r., utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, zmiana okoliczności sprawy, która mogłaby spowodować jego uchylenie lub zmianę. Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie prezentowany jest pogląd, że przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131). W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 125/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Referendarz sądowy stwierdza, że wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazali, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec nich instytucji prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak również nie wykazali, aby ich sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy znacznemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznawaniu pierwotnego wniosku. Brak jest bowiem nadal podstaw, aby zaliczyć wnioskodawców do osób bez majątku oraz takich, które są całkowicie pozbawione możliwości zdobycia środków do życia. Wnioskodawcy zadeklarowali fakt uzyskiwania dochodu z tytułu świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3485 zł, nie posiadają innych osób na swym utrzymaniu, a nadto są współwłaścicielami domu (segment w zabudowie szeregowej o powierzchni 152 m2, działki gruntu stanowiącej ogród przydomowy o powierzchni 189 m2, przydomowej oranżerii o wartości 25.000 zł, jak i samochodu osobowego o wartości 10.000 zł. Majątek nieruchomy oraz ruchomy może stanowić źródło uzyskania środków finansowych niezbędnych na pokrycie kosztów zainicjowanego przez wnioskodawców postępowania. Jednocześnie wnioskodawcy zadeklarowali posiadanie w dzierżawie gruntu o powierzchni 176 m2 oraz ponoszenie kosztów czynszu dzierżawnego. Udokumentowane zaś przez wnioskodawców stałe miesięczne wydatki kształtują się nadal na poziomie 600-700 zł. Po pokryciu ww. wydatków wnioskodawcom pozostaje do dyspozycji kwota ok. 2700 zł, z której to kwoty, w ocenie referendarza sądowego, są oni w stanie pokryć jednocześnie inne ewentualne koszty utrzymania siebie i rodziny, jak również wyżej wyszczególnione koszty sądowe należne na obecnym etapie postępowania oraz koszty ustanowienia zawodowego pełnomocnika z wyboru. Nie zachodzą bowiem podstawy faktyczne ani też prawne uzasadniające zmianę stanowiska Sądu, który już raz utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania wnioskodawcom prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Dodać przy tym należy, że deklarowana obecnie trudna sytuacja majątkowa nie stała na przeszkodzie w uiszczeniu przez skarżących w dniu 6 maja 2017 r. wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.