III SA/Gd 16/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik - Grzanka po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na zarządzenie Wójta Gminy z dnia 2 grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwołania zebrania wiejskiego w celu odwołania sołtysa i rady sołeckiej oraz przeprowadzenia nowych wyborów postanawia odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w dniu 6 marca 2013 r. W. P. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie rodzinnym, wynikało, że ww. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W świetle złożonego oświadczenia o majątku i dochodach ww. jest właścicielką ½ domu oraz samochodu osobowego. Źródłem dochodów wnioskodawczyni jest emerytura w kwocie 1185,80 zł miesięcznie oraz należności w kwocie 333 zł brutto miesięcznie opodatkowane w formie karty podatkowej. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni dołączyła: faktury za energię elektryczną, faktury za gaz zbiornikowy płynny, fakturę za dzierżawę i konserwację zbiornika, faktury za usługi telekomunikacyjne (telefon i Internet), fakturę za usługi komunalne, faktury za usługi wodno – kanalizacyjne, umowę kontyngentową wraz harmonogramem spłat rat w wysokości 198,95 zł miesięcznie, decyzję ustalającą podatek od nieruchomości za 2013 r. w kwocie 215 zł, decyzję w sprawie ustalenia wysokości stawki karty podatkowej na rok 2012, decyzję o waloryzacji emerytury, zeznanie podatkowe PIT 40A, zeznanie podatkowe PIT-37 za rok 2012 stwierdzające nadpłatę w kwocie 886 zł, harmonogram spłat kredytu ratalnego udzielonego przez A S.A. z ratami w wysokości 11,03 zł, pismo skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. w przedmiocie zawieszenia działalności w zakresie wynajmu pokoi oraz zaświadczenia wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. w przedmiocie okresów prowadzenia działalności w zakresie wynajmu pokoi. Celem potwierdzenia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy a odnoszących się do sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 13 marca 2013 r. wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia: a) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; b) oświadczenia w przedmiocie marki, roku produkcji oraz aktualnej wartości rynkowej wskazanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy samochodu osobowego. W dniu 5 kwietnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły: - pismo wnioskodawczyni datowane na dzień 5 kwietnia 2013 r., w którym wnioskodawczyni wskazała, że: a) zgromadzone na rachunku bankowym środki w kwocie 4.598,20 zł są przeznaczone na wykonanie instalacji gazowej oraz zakup kotła gazowego; kwota 4.500 zł wypłacona w ostatnim okresie została wydatkowana na zaliczkę na poczet wykonania ww. instalacji a przewidywany koszt całej instalacji to kwota 12.000 zł, w związku z tym na brakującą część wnioskodawczyni zobligowana jest zaciągnąć kredyt; b) jest właścicielem samochodu osobowego [...] rocznik 2004 r. o wartości rynkowej 20 tyś. zł; - kserokopia dowodu rejestracyjnego ww. pojazdu; - wyciąg z rachunku bankowego należącego do wnioskodawczyni za okres 1 stycznia – 29 marca 2013 r. z saldem 4.598,20 zł na dzień 21 marca 2013 r. Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy wskazując, że ww. nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki warunkujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 25 kwietnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął sprzeciw od ww. postanowienia, w którym wnioskodawczyni wskazała, że emerytura oraz dochód z prowadzonej przez kilka miesięcy w roku dodatkowej działalności gospodarczej polegającej na wynajmie pokoi wystarcza zaledwie na pokrycie kosztów utrzymania domu. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, że wykonanie przyłącza gazowego oraz montaż instalacji gazowej w trybie pilnym oznacza zaspokojenie fundamentalnych potrzeb życiowych. Do sprzeciwu wnioskodawczyni dołączyła fakturę VAT za ww. usługi opiewającą na kwotę 10.310 zł. Zarządzeniem z dnia 25 kwietnia 2013 r. wnioskodawczyni została ponadto zobowiązana do wykazania jaki dochód uzyskała z wynajmu pokoi gościnnych w roku 2012. W dniu 3 czerwca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęło zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., w świetle którego wnioskodawczyni za rok 2012 złożyła zeznanie PIT – 37 (obrazujące kwotę dochodów z emerytury). W pisemnym oświadczeniu wnioskodawczyni wskazała z kolei, że organ wydający zaświadczenie nie odniósł się do treści złożonego wniosku, gdyż karta podatkowa jako sposób rozliczenia dochodów powoduje, że organ skarbowy nie posiada dokumentów obrazujących te dochody. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie wydane przez referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Dla oceny zasadności złożonego przez skarżącą wniosku w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu podstawowego znaczenia nabierają postanowienia art. 245 i 246 ww. ustawy określające przesłanki przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 przedmiotowego aktu normatywnego prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym; prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego; prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje jedynie ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i jej aktualnych możliwości płatniczych (por. m.in. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 października 2008 r.; sygn. akt I SA/Po 825/08; System Informacji Prawnej LEX nr 507292). Wobec uiszczenia przez skarżącą wpisu od skargi w wysokości 300 zł koszty sądowe w przedmiotowej sprawie kształtują: - ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 150 zł (vide: § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); - ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (vide: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192); - wynagrodzenie radcy prawnego. Wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika jest ustalane co do zasady swobodnie pomiędzy stronami – mocodawcą i pełnomocnikiem. Wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawczyni musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 490). W realiach niniejszej sprawy stawka minimalna wynagrodzenia wynosi 240 zł. Łącznie ww. koszty postępowania wynoszą zatem orientacyjnie 490 zł. Pomimo tego, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, zakres przyznanego prawa pomocy powinien być kształtowany obiektywnymi potrzebami strony podyktowanymi względami racjonalnego prowadzenia swojej sprawy. Stąd też przedmiotowe przepisy stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 ww. ustawy zasady, zgodnie z którą poza wyjątkami określonymi w przepisie szczególnym, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na wnioskodawcy ciąży zaś obowiązek wykazania, iż jego trudna sytuacja materialna uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Postanowienie w przedmiocie prawa pomocy powinno być wydane po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji finansowej strony, która złożyła wniosek o jego przyznanie. Należy ponadto wskazać, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy. Przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jest bowiem możliwe jedynie wtedy gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich to bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Sąd po ponownym zbadaniu akt sprawy (w tym oświadczenia wnioskodawczyni o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożonych do akt sprawy dokumentów źródłowych) doszedł do przekonania, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zestawienie ww. kwot ze stanem majątkowym wnioskodawczyni nie uzasadnia bowiem uznania, że ww. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Po pierwsze należy wskazać, że dochody wnioskodawczyni z tytułu świadczeń emerytalnych mają charakter dochodów stałych. Pozwala to przypuszczać, że wnioskodawczyni nie mająca nikogo na utrzymaniu winna uwzględnić możliwość poniesienia kosztów powstałych w niniejszej sprawie, czyniąc oszczędności choćby z bieżących dochodów, bądź też zabezpieczając odpowiednią sumę z posiadanych w momencie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy oszczędności. Zauważyć należy, iż w momencie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy saldo rachunku bankowego należącego do wnioskodawczyni i zasilanego w głównej mierze wpłatami własnymi wynosiło 10.369,29 zł. Po drugie, wnioskodawczyni jako osoba generująca dochody z wynajmu pokoi gościnnych winna była wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, jaka jest realna wysokość tych dochodów. Z dokumentów załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów nadesłanych w następstwie ww. zarządzeń z dnia 13 marca i 25 kwietnia 2013 r. ww. okoliczności nie wynikają. Podana we wniosku o przyznanie prawa pomocy kwota dochodu wynoszącego 333,00 zł brutto miesięcznie (z adnotacją – karta podatkowa) nie została przez wnioskodawczynię poparta jakąkolwiek dokumentacją, co z oczywistych względów utrudnia Sądowi dokonanie jej weryfikacji. Co równie ważne, wysokość tej kwoty w zestawieniu ze źródłem, dzięki któremu jest uzyskiwana budzi uzasadnioną wątpliwość w świetle zasad doświadczenia życiowego. Wnioskodawczyni miała zaś możliwość dokładnego wykazania realnej wysokości tych dochodów na przykład w zestawieniu miesięcznym odnoszącym się do miesięcy, w których dochody te są osiągane. Przedmiotowe kwestie nie zostały przez wnioskodawczynię wyjaśnione, a podawane w tej materii informacje Sąd poczytuje jako selektywne. Przedmiotowego zapatrywania nie zmienia w żaden sposób przedłożone zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., gdyż jego treść w żaden sposób nie odnosi się do realnej wysokości uzyskiwanych dochodów. Ponadto poniesienie wydatków związanych z wykonaniem przyłącza gazowego nie może stanowić podstawy do automatycznego przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawczynię zakresie. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie hierarchizuje się bowiem poniesionych przez stronę wydatków (nawet tych koniecznych) lecz zestawia się rozmiar kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy i jej aktualne możliwości płatnicze. Przedmiotowe zestawienie z oczywistych względów nie daje podstaw do uznania, że wnioskodawczyni dysponująca określonym majątkiem (udział w nieruchomości, samochód osobowy znacznej wartości, środki na rachunku bankowym) jak i osiągająca określone dochody (emerytura, wynajem pokoi) nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Za uznaniem, że wnioskodawczyni nie spełnia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przemawia również fakt, iż w postępowaniu w sprawie o sygnaturze III SA/Gd 262/12 wnioskodawczyni na etapie postępowania kasacyjnego korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Fakt reprezentowania wnioskodawczyni przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, przemilczany w sprzeciwie od postanowienia referendarza, w ocenie Sądu w oczywisty sposób kontrastuje z prezentowaną w niniejszej sprawie złą kondycją finansową strony. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest warunkiem koniecznym dla skutecznego rozpoznania złożonej przez wnioskodawczynię skargi. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji nie jest bowiem obwarowane przymusem adwokacko – radcowskim. Ponadto sąd pierwszej instancji ocenia zaskarżony akt (w tym wypadku zarządzenie wójta) biorąc pod uwagę wszelkie ewentualne uchybienia, a nie tylko te wskazywane przez skarżącego czy jego pełnomocnika (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Prawidłowość stanowiska, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego potwierdza z kolei w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny (vide: postanowienia z dnia 19 maja 2011 r. i z dnia 26 października 2011 r. - sygn. akt II GZ 245/11 i II FZ 509/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z akt niniejszej sprawy wnioskodawczyni jest w stanie ponieść wymagane koszty sądowe jak i samodzielnie dochodzić swoich praw. W reasumpcji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, o czym orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.