III SA/Gd 168/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Janina Guść, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia 22 stycznia 2019 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia 3 grudnia 2018 r., wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1382 ze zm.), dalej zwanej "ustawą", Prezydent Miasta orzekł o wymeldowaniu A. N. z pobytu stałego w S. przy ul. M. [...]. Organ I instancji stwierdził, że A. N. opuścił przedmiotowy lokal i nie dokonał wymeldowania. Od 2004 r. do dnia 28 października 2019 r. odbywa karę pozbawienia wolności. Po osadzeniu strony w zakładzie karnym w lokalu przebywał tylko jego brat J. N., któremu z uwagi na powstałe zadłużenia wypowiedziano w dniu 17 lutego 2017 r. umowę najmu, a następnie z powodu nie wywiązywania się z zobowiązań w dniu 20 czerwca 2017 r. wezwano do opuszczenia lokalu. Do chwili śmierci w dniu 24 lipca 2018 r. brat strony zajmował lokal bez tytułu prawnego. A. N. nie wstąpił w najem lokalu, albowiem nie zostały spełnione przesłanki spłaty zadłużenia oraz zamieszkiwania w lokalu przez okres 5 lat do dnia śmierci najemcy. W dniu 11 września 2018 r. lokal komisyjnie przejęto, opróżniono i przeznaczono do remontu. Obecnie został on wskazany kolejnej osobie do zasiedlenia. Wojewoda decyzją z dnia 22 stycznia 2019 r., po rozpatrzeniu odwołania A. N., utrzymał w mocy powyższą decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, skoro sporny lokal od 2004 r. nie stanowi już centrum życiowego skarżącego, obowiązkiem organów jest dokonanie wymeldowania zgodnie z ustalonym stanem faktycznym. Jak wyjaśnił Wojewoda orzeczona kara pozbawienia wolności powoduje, że opuszczenie lokalu przez skarżącego ma charakter trwały. Odbywanie kary pozbawienia wolności wiąże się z opuszczeniem miejsca pobytu stałego i potwierdza zaistnienie przesłanek z art. 35 ustawy. W związku z tym organ odwoławczy uznał, że skarżący definitywnie opuścił sporny lokal. Mieszkanie zostało opróżnione, wyremontowane i przeznaczone do objęcia w użytkowanie przez kolejnego najemcę, a administrator lokalu odmawia skarżącemu tytułu prawnego do lokalu. Obiektywne okoliczności sprawy czynią więc ewentualny zamiar skarżącego powrotu do mieszkania będącego jego dotychczasowym miejscem stałego pobytu niemożliwym do spełnienia. Utrzymywanie zameldowania skarżącego w spornym lokalu sprawiałoby, że w ewidencji ludności istniałby wpis niezgodny ze stanem faktycznym. Skarżący nie przebywa obecnie w przedmiotowym lokalu, a stanu tego nie można interpretować jako okoliczność tymczasową, przejściową. Skarżący nie ma realnych perspektyw na powrót do lokalu, a odmowa wymeldowania usankcjonowałaby fikcję meldunkową. W skardze na powyższą decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. N. podkreślił, że fakt jego pobytu w Zakładzie Karnym nie oznacza, że opuszczenie spornego lokalu przez niego miało charakter trwały. Lokalu nie opuścił dobrowolnie, a nadto nie był informowany przez swego brata o istniejącym zadłużeniu z tytułu opłat za lokal. Skarżący opłacił część zaległości w opłatach za mieszkanie oraz należności z tego tytułu za miesiące sierpień i wrzesień 2018 r. Dodał, że art. 35 ustawy o ewidencji ludności nie obowiązywał w 2004 r. i nie może go dotyczyć. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności, który stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu (...) decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 4 ustawy zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Z treści przywołanych przepisów wynika, że obowiązek wymeldowania powstaje w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania, a działanie takie związane jest z koniecznością utrzymania aktualnych wpisów w ewidencji ludności. Warto w tym miejscu przywołać stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w kwestii charakteru i celu obowiązku meldunkowego oraz ewidencji ludności, zaprezentowane w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (publ. OTK- A 2002/3/34): "Niezależnie od zmian sposobu jego realizacji obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest bowiem zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Należy podkreślić, iż ewidencja ludności polegająca na rejestracji danych o miejscu pobytu (adresie) osób służy także ochronie interesów samych zainteresowanych (np. dzięki zameldowaniu można odnaleźć osobę w przypadku dziedziczenia przez nią majątku) oraz ochronie praw osób trzecich (np. wierzycieli w przypadku "przeprowadzki" dłużnika). Oznacza to, że obowiązek meldunkowy uznać należy w świetle Konstytucji za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku publicznego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki". Ponadto w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu". Mając na uwadze treść art. 28 ust. 4 ustawy oraz zaprezentowane stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić trzeba, że celem instytucji wymeldowania jak i zameldowania jest przede wszystkim zagwarantowanie, że dane uwidocznione w ewidencji są aktualne i zgodne z rzeczywistością. Kwestia dobrowolności opuszczenia lokalu – w kontekście wymeldowania w oparciu o przepisy ustawy o ewidencji ludności - została wypracowana m.in. przez orzecznictwo sądowoadministracyjne. Nie może ona jednak doprowadzać do tego, że ewidencja ta będzie - nawet przez wiele lat – niezgodna ze stanem faktycznym. W stosunku do skarżącego przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, która weszła w życie z dniem 1 marca 2015 r. ( art. 80 ustawy), znajdują zastosowanie. Artykuł 69 ustawy określa regułę międzyczasową w zakresie właściwych przepisów do rozstrzygania spraw w toku, a więc tych, które nie zostały zakończone do chwili wejścia w życie ustawy z 2010 r., a więc do 1 marca 2015 r. W przepisie tym przyjęto zasadę, że postępowania w sprawach zameldowania, uchylenia czynności materialno-technicznej oraz wymeldowania, a także udostępnienia danych ze zbioru PESEL i gminnych zbiorów meldunkowych są prowadzone na podstawie nowych przepisów. Ustawodawca przyjmuje zasadę bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że sprawy wszczęte, tak jak przedmiotowa sprawa, po wejściu w życie ustawy o ewidencji ludności, podlegają rozpatrzeniu na podstawie jej przepisów, zaś data opuszczenia lokalu przez osobę w nim zameldowaną nie ma znaczenia przy rozstrzyganiu sprawy. Jak wynika z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego , którego skarżący nie zdołał skutecznie podważyć, lokal przy ul. M. [...] w S., stanowiący własność Gminy Miasta, skarżący opuścił w 2004 r. w związku z koniecznością odbycia kary pozbawienia wolności. Głównymi najemcami lokalu byli J. i J. N. Do dnia osadzenia skarżącego w zakładzie karnym w lokalu zamieszkiwał J. N. (brat skarżącego) wraz ze skarżącym, który był jedynie uprawniony do zamieszkiwania w tym lokalu. Po opuszczeniu lokalu przez skarżącego J. N. przebywał w lokalu sam. W związku z powstaniem zadłużenia z tytułu opłat za lokal J. N. wypowiedziano umowę najmu, zaś na skutek nierealizowania zobowiązania do spłaty zadłużenia w ratach, wezwano go do opuszczenia lokalu. Do chwili śmierci w dniu 24 lipca 2018 r. J. N. zajmował lokal bez tytułu prawnego. W dniu 11 września 2018 r. przejęto omawiany lokal, opróżniono i przeznaczono do remontu i zasiedlenia przez inną osobę. Podsumowując - nie ulega wątpliwości, że w okolicznościach faktycznych sprawy skarżący nie zamieszkuje w lokalu przy ul. M. [...] w S. Odnosząc się do argumentów o braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu na wskutek pozbawienia wolności i przebywania w zakładzie karnym należy podzielić stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że w przypadku, gdy opuszczenie lokalu było następstwem zawinionych działań osoby, której dotyczy postępowanie, bez znaczenia jest, czy było ono dobrowolne. Przepisy o zameldowaniu służą bowiem celom ewidencyjnym i mają na celu potwierdzenie rzeczywistego pobytu w lokalu, a nie utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam rzeczywiście nie przebywa i przez wiele lat nie będzie mogła tam przebywać (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2013 r., II OSK 1976/11). Jeżeli zatem nawet osoba pozbawiona wolności jest potencjalnie zainteresowana powrotem do lokalu, w którym wcześniej przebywała, to nie może mieć to znaczenia prawnego dla obowiązku wymeldowania jej przez odpowiedni organ w celu doprowadzenia do zgodności z prowadzoną ewidencją. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 565/17 "istota przymusu państwowego polega na tym, że jest on stosowany w przypadku oporu, a więc w przypadku gdy brak jest zgody na opuszczenie miejsca pobytu". Skoro zatem nastąpiło opuszczenie lokalu na skutek działania organów władzy publicznej, w tym przymusu państwowego, zaś wieloletnia kara pozbawienia wolności wyczerpuje znamiona trwałości, nie można twierdzić o niewłaściwym zastosowaniu art. 35 ustawy. W toku odbywania kary pozbawienia wolności przez osobę podlegającą wymeldowaniu mogą zmienić się okoliczności prawne i faktyczne dotyczące lokalu mieszkalnego, wskazujące na zasadność zastosowania wobec takiej osoby art. 35 ustawy. W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy okoliczności takie stanowiły: wypowiedzenie dotychczasowemu najemcy – J. N. (bratu skarżącego) umowy najmu, nakazanie jego opuszczenia, zamieszkiwanie ww. w lokalu bez tytułu prawnego, a wreszcie śmierć brata skarżącego oraz przejęcie, opróżnienie, przeznaczenie do remontu i wskazanie lokalu kolejnej osobie do zasiedlenia. Przyjęty za podstawę faktyczną objętych skargą decyzji administracyjnych, wydanych w 2018 i 2019 r., okres nieprzebywania skarżącego w spornym lokalu datuje się od 2004 r. i ma związek z izolacją skarżącego w zakładzie karnym, która trwała również w dacie wyrokowania w niniejszej sprawie. Bezsporne również pozostaje, że lokal został opróżniony całkowicie z rzeczy skarżącego, zaś wstąpienie skarżącego w stosunek najmu po zmarłym bracie nie jest możliwe, skoro ten przed śmiercią zajmował lokal bez tytułu prawnego wobec wypowiedzenia umowy najmu i nakazania opróżnienia lokalu. Nie budzi zatem wątpliwości, że powrót skarżącego do przedmiotowego lokalu nie jest możliwy, co organy również miały obowiązek uwzględnić przy podejmowaniu zaskarżonych rozstrzygnięć. Stwierdzić też należy, że pokrycie przez skarżącego po śmierci brata części zaległości kosztów utrzymania lokalu – za dwa miesiące - pozostaje bez znaczenia w realiach niniejszej sprawy. W konsekwencji powyższych rozważań Sąd przyjął, że odmowa wymeldowania skarżącego z przedmiotowego lokalu, w którym skarżący nie przebywa i do którego nie ma możliwości powrotu po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności stwarzałaby jedynie tzw. fikcję meldunkową. Sprzeciwiałoby się to ewidencyjnemu i rejestracyjnemu charakterowi zameldowania. Jak już wskazano zameldowanie ma charakter jedynie ewidencyjny, potwierdzający istniejący stan rzeczy i jest oderwane od tytułu prawnego do lokalu. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako bezzasadną, oddalił.