III SA/Gd 181/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia 22 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 18 lutego 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął wniosek "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o majątku i dochodach wynikało, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...]. Wartość środków trwałych spółki według bilansu za ostatni rok wynosi [...]. W 2014 r. spółka osiągnęła stratę netto na poziomie [...] zł. Na rachunku bankowym spółki (na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy) nie było jakichkolwiek środków. W świetle zawartej w rubryce nr 10 formularza PPPr informacji spółka posiada wymagalne zobowiązania z tytułu kar pieniężnych w wysokości [...]. Ponadto zobligowana jest do uiszczenia wpisów od skarg na decyzje wymierzające ww. kary w łącznej kwocie [...]. Uzasadniając złożony wniosek spółka wskazała, że nie posiada środków pieniężnych, które mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie kosztów prowadzonego postępowania. Spółka nie posiada nadto środków trwałych, które mogłaby spieniężyć w tym celu. Jedynym środkiem trwałym są automaty do gier, które w przeważającej mierze zostały zatrzymane przez urzędy celne w toku prowadzonych przez nie postępowań. W istocie więc spółka została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i zarobkowana. Spółka nie posiada nadto zdolności kredytowej. Z kolei jedyny wspólnik wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. Z oświadczenia wynikało ponadto, że spółka pozostaje w stosunku prawnym z fachowym pełnomocnikiem świadczącym na jej rzecz pomoc prawną. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 1 marca 2016 r., spółka została wezwana do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisu zeznania podatkowego CIT - 8 złożonego przez spółkę za ostatni rok podatkowy (jeżeli zostało złożone); b) deklaracji VAT-7 składanych przez spółkę za miesiące październik 2015 r. – luty 2016 r.; c) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego przez spółkę dochodu (poniesionej straty) z okresu 1 stycznia – 29 lutego 2016 r.; d) zestawienia środków trwałych i wyposażenia; e) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez spółkę rachunków bankowych (w tym wyciągów z kont i lokat dewizowych oraz rachunków lokat terminowych) obrazujących historię (wszystkie wypłaty i wpłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku gdyby rachunki bankowe zostały zajęte należało przedstawić dokumenty potwierdzające ten fakt (zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty); w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków należało przedstawić stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; f) dokumentów potwierdzających aktualny (to jest na dzień 1 marca 2016 r.) stan zadłużenia spółki wobec Skarbu Państwa, ZUS, banków oraz stan wymagalnych zobowiązań spółki wobec kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów; g) oświadczenia, czy w związku z deklarowaną trudną sytuacją finansową spółki został ustalony obowiązek dokonania dopłat przez jej wspólnika; h) oświadczenia czy w stosunku do spółki złożony został wniosek o ogłoszenie upadłości, lub czy zostało wszczęte postępowanie naprawcze; i) oświadczenia czy spółka aktualnie zatrudnia pracowników i czy prowadzi inną działalność gospodarczą, poza związaną z grami hazardowymi; j) wykazu płatności dokonanych przez spółkę za zakupione towary i świadczone na rzecz spółki usługi w okresie ostatnich sześciu miesięcy (z wyszczególnieniem rodzaju transakcji i kwoty dokonanej płatności). W dniu 8 marca 2016 r. spółka wysłała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku: - deklarację CIT – 8 za rok 2014 (obrazującą osiągnięcie przychodów w kwocie [...] zł i dochodów w kwocie [...]); - kwartalne deklaracje VAT – 7K za rok 2015; - wystawione przez organy administracji celnej protokoły zajęć automatów do gier; - informację z dnia 30 listopada 2015 r. o saldzie rachunku bankowego prowadzonego dla spółki; - oświadczenie podpisane przez prezesa zarządu spółki potwierdzające: - brak aktywnego rachunku bankowego; - brak udzielonej spółce pomocy publicznej; - brak ustalenia obowiązku dokonania dopłat przez wspólników; - fakt, iż w stosunku do spółki nie został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości oraz, że względem spółki nie zostało wszczęte postępowanie naprawcze; - fakt, że poza działalnością związaną z grami spółka nie prowadzi żadnej innej działalności gospodarczej; - fakt, że spółka nie zatrudnia pracowników; - fakt, że lokal stanowiący siedzibę spółki stanowi przedmiot umowy najmu. W tym stanie uznano, co następuje. W świetle art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) prawo pomocy w zakresie częściowym (poprzez zwolnienie od kosztów sądowych) obejmować może zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Z kolei w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ww. aktu normatywnego osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje wprost, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić, gdy strona wykaże, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stwierdzić przy tym należy, iż dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa danego podmiotu na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja tegoż podmiotu we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Kompleksowa analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala bowiem ocenić czy trudności podmiotu wnioskującego o prawo pomocy mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. w tej materii: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08 oraz z dnia 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 66/99; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowym podkreśla się ponadto, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i jej aktualnych możliwości płatniczych (por. w tej materii m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 października 2008 r.; sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że koszty sądowe w przedmiotowej sprawie kształtują: - wpis od skargi wynoszący 3 % wartości przedmiotu zaskarżenia (vide: § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); - ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł (vide: § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi); - ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wynoszący 100 zł (vide: § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi); - ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (vide: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Mając na uwadze ww. regulację normatywną jak i okoliczności faktyczne związane z sytuacją spółki uznano, że skarżąca nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy mieć na uwadze, że według oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy strony skarżącej, która jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, jej kapitał zakładowy wynosi [...], zaś wartość środków trwałych to [...]. W roku 2015 r., co wynika z deklaracji VAT-7K, Spółka dokonywała dostawy towarów na kwoty odpowiednio: [...],[...],[...]oraz [...]. Z dokumentów przedłożonych prze spółkę wynika, że działalność spółki nie została zawieszona i brak jest wykazania, aby spółka zamierzała tę działalność zawiesić, bądź został w stosunku do niej złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, czy też wszczęte postępowanie naprawcze. Brak jest też informacji, że spółka rzeczywiście utraciła płynność finansową. Dostrzec należy natomiast, że pomimo twierdzenia, że część środków trwałych miała zostać zajęta w toku postępowań egzekucyjnych, kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08 Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Nakładom na działalność gospodarczą nie można bowiem przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Stwierdzić również należy, że nawet jeśli przyjąć, iż prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach ograniczone zostało w związku z ich zajęciem przez właściwe organy, to brak jest dowodów wskazujących, że te urządzenia stanowią jedyny i cały majątek spółki i że nie dysponuje ona innymi jego składnikami. Ponadto należy wskazać, że w świetle obowiązującej regulacji normatywnej podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia strony (vide: art. 252 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dodatkowe dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że jeśli wnioskodawca chce skorzystać z prawa pomocy winien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Brak przedstawienia przez stronę żądanych przez referendarza sądowego danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź też mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji referendarz sądowy jest uprawniony do sformułowania oceny na podstawie posiadanych danych. Taka sytuacja wystąpiła w przedmiotowej sprawie, gdyż skarżąca spółka nie załączyła wyciągu z rachunku bankowego pomimo wezwania referendarza w tym zakresie, który zobowiązał spółkę do przedłożenia wyciągów bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, czyli od grudnia 2015 r. do końca lutego 2016 r. W aktach sprawy znajduje się jedynie wyciąg z rachunku bankowego stwierdzający ujemny stan konta na dzień 30 listopada 2015 r., w wysokości (-) 597,37 zł oraz oświadczenie spółki o zamknięciu prowadzonego dla niej rachunku bankowego z końcem lutego. Pomimo stosownego wezwania spółka nie przedłożyła również zestawienia środków trwałych i wyposażenia oraz wykazu płatności dokonanych przez spółkę za zakupione towary i świadczone na rzecz spółki usługi w okresie ostatnich sześciu miesięcy (z wyszczególnieniem rodzaju transakcji i kwoty dokonanej płatności). W świetle przedstawionych przez spółkę dokumentów źródłowych brak jest więc podstaw do przyjęcia, że spółka jako nadal działający podmiot gospodarczy nie jest w stanie zgromadzić dostatecznych środków na realizację obowiązku poniesienia kosztów sądowych, który to obowiązek na obecnym etapie postępowania sprowadza się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 3 % wartości przedmiotu zaskarżenia. Niezależnie od powyższych kwestii należy wskazać, że podmiotem zwracającym się o udzielenie preferencji w postaci zwolnienia od kosztów sądowych jest spółka handlowa – spółka kapitałowa. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) przewiduje rozwiązania, za pomocą których podmiot ten, jeśli nie jest w stanie uzyskać z zewnątrz niezbędnych do działalności środków finansowych, może skorzystać z instytucji dopłat wspólników na rzecz spółki czy też z instytucji podwyższenia kapitału zakładowego. Możliwość taką potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 lutego 2014 r. (sygn. akt II FZ 146/14; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazując, że dopłaty mogą być wnoszone m.in na pokrycie kosztów sądowych w prowadzonych przez dany podmiot postępowaniach. Z kolei okoliczność, że podmiot będący jedynym wspólnikiem spółki wykluczył możliwość jej dokapitalizowania nie uzasadnia udzielenia spółce bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie wszczętego przez nią postępowania sądowego ze środków Skarbu Państwa. Skarżąca spółka jako podmiot powołany w celu prowadzenia działalności gospodarczej powinna w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych. Jeżeli zatem spółka nie wykazała niemożliwości zgromadzenia środków finansowych we własnym zakresie, choćby w wyniku dopłat, to z uwagi na treść art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało wniosek strony o przyznanie prawa pomocy oddalić. W reasumpcji, referendarz sądowy przyjmując za podstawę art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym przez spółkę zakresie, o czym orzeczono jak w sentencji postanowienia.