III SA/Gd 202/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia 22 października 2014 r., nr [...] Prezydent Miasta G., działając w oparciu o przepisy art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 39 ust. 1 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. przyznał B. G. zasiłek celowy na pokrycie zakupu części leków od dnia 1 listopada 2014 r. do 30 listopada 2014 r. w kwocie 80 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że wnioskodawca kwalifikuje się do udzielenia pomocy społecznej w tej formie. Wysokość przyznanego świadczenia ograniczona jest niewystarczającą ilością środków finansowych na rok 2014, kwota środków to średnio 438 zł na jedno środowisko rocznie. Pismem z dnia 21 listopada 2014 r. B. G. wniósł odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że 80 zł nie wystarczy na zakup leków, których koszt wyniósł ponad 300 zł. Poprzednio udzielona pomoc na ten cel została wydatkowana na rehabilitację. Decyzją z dnia 8 grudnia 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ odwoławczy przywołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza ustawowego kryterium (542 zł, a od 01 października 2015 r. - 634 zł), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Organ przyjął, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, że wnioskodawca, będący osobą niepełnosprawną, której dochód stanowi jedynie zasiłek stały w kwocie 529 zł, spełnia przesłanki przyznania pomocy pieniężnej z pomocy społecznej. Dalej organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 39 ust. 1 ww. ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Zasiłek ten jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Sam fakt spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości przez nią oczekiwanej. Organ kieruje się zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy oraz uwzględnia potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje także prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc, zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organ pomocy społecznej rozważa przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej biorąc pod uwagę możliwości finansowe ośrodka oraz sytuację osobistą wnioskodawcy, badając także kryteria związane z możliwością zaspokajania danej potrzeby samodzielnie przez wnioskodawcę lub przy pomocy innych osób lub środków. Pełne pokrycie kosztów utrzymania wnioskodawcy, w tym koszty zakupu leków i rehabilitacji jest niemożliwe, gdyż organ dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi. Zadaniem gminy jest niesienie pomocy, a nie utrzymywanie jej mieszkańców. Ponadto w roku 2014 r. wnioskodawca otrzymał w miesiącu: marcu, kwietniu, czerwcu i wrześniu pomoc finansową na cele bytowe w łącznej kwocie 650 zł. Pomoc udzielona skarżącemu była wyższa od średniej kwoty zasiłku celowego przyznawanych osobom pozostającym również w ubóstwie. W dniu 25 lutego 2016 r. B. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem. Skarżący wywodził, że przyznana mu pomoc na zakup leków jest niewystarczająca. Skarżący ponosi duże opłaty na zakup leków, zaś niektóre z nich nie są refundowane stąd ich cena jest wysoka. Skarżący je kupuje pomagają one bowiem w jego leczeniu. Wskazał nadto, że sam musiał pokrywać koszty leczenia rehabilitacyjnego. Powołał się na przepisy Konstytucji i inne przepisy, które przyznają mu prawo do opieki zdrowotnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718), dalej zwanej "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie mogła zostać uwzględniona albowiem zaskarżona decyzja organu odwoławczego jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". W myśl art. 39 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przedmiotowa regulacja oznacza, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę zwrotu: "(...) może być przyznany (...)". Natomiast z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 3 ustawy wynika, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek czy też nie w pełnym zakresie, zostanie automatycznie uwzględniony przez organ pomocy społecznej, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy. Należy w pełni podzielić pogląd wyrażony w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 19 czerwca 2007 r. (sygn. akt I OSK 1464/06, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl), iż z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Ponadto, organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy społecznej w Polsce dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega ponadto wątpliwości, iż organ pomocy społecznej nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń jedynie w wysokości oczekiwanej przez te osoby. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku organy orzekające w niniejszej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i uwzględniły wskazane wyżej kryteria dotyczące możliwości przyznania pomocy finansowej w tej formie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że organy prawidłowo ustaliły kryterium dochodowe wnioskodawcy, a następnie precyzyjnie przedstawiły zarówno możliwości finansowe organu (m.in. ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie czasu dysponuje organ), jak również sytuację osób ubiegających się o przyznanie ww. świadczeń. W sposób jak najbardziej uzasadniony wzięto także pod uwagę zakres wszystkich świadczeń przyznanych wnioskodawcy z pomocy społecznej w danym okresie. Jak wynika z akt sprawy skarżący wcześniej wielokrotnie korzystał ze wsparcia z pomocy społecznej, tj. otrzymuje zasiłek stały w kwocie 529 zł miesięcznie, nadto w 2014r. otrzymał pomoc finansową na cele bytowe w okresie od marca do września w łącznej wysokości 655 zł ( dwa razy po 100 zł na zakup żywności, 70 zł na zakup odzieży i 80 zł na zakup obuwia, 50 zł na zakup leków i 55 zł na zakup środków czystości, 100 zł na leczenie i 100 zł na przejazd do szpitala w L.). Organy wykazały również, że z uwagi na ograniczone możliwości finansowe ośrodka i konieczność rozdzielenia rozważnie i sprawiedliwie środków przeznaczonych na zasiłki celowe pomiędzy wszystkich potrzebujących, nie było możliwe udzielenie skarżącemu pomocy w większym zakresie. Organ odwoławczy słusznie zauważył, że skarżący nie jest pozbawiony pomocy ze strony gminy, może też ubiegać się o nią w kolejnych miesiącach. W związku z powyższym uznać należy, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego w wysokości 80 zł zostało należycie umotywowane a organy nie naruszyły granicy uznania administracyjnego przyznając zasiłek celowy w oparciu o regulację zawartą w art. 39 ustawy. Odnosząc się z kolei do podnoszonych przez skarżącego zarzutów należy zauważyć, że samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego w wysokości, która byłaby dla niej zadowalająca. Uznanie administracyjne obejmuje w swym zakresie ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję co do jej wysokości. Ponadto udzielanie świadczeń z pomocy społecznej nie polega na ich przyznawaniu jedynie w wysokości oczekiwanej przez beneficjentów (czy też w wysokości "wyrównującej" różnicę pomiędzy posiadanym przez daną osobę/rodzinę dochodem a ustanowionym dla niej kryterium dochodowym). Z przedstawionego przez organ odwoławczy zestawienia wynika wprost, że kwota pomocy przyznana skarżącemu w okresie od stycznia do września 2014 r. przewyższała średnią kwotę zasiłku celowego przyznawanego w 2014 r. przez ośrodek osobom pozostającym w ubóstwie. W świetle powyższych zapatrywań nie można organom orzekającym w sprawie postawić zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a o przyznaniu świadczenia w wysokości 80 zł decydowała obiektywna ocena sytuacji życiowej skarżącego, jak również możliwości finansowe konkretnego ośrodka pomocy społecznej. Jeżeli zaś organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego w wyższej kwocie, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1825/05, LEX nr 194040 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2008r., sygn. akt VIII SA/Wa 387/08; publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie powyższe okoliczności, jak i wskazaną regulację normatywną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił wniesioną skargę.