III SA/Gd 222/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Janina Guść, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2019 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 8 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia 7 grudnia 2018 r. Prezydent Miasta przyznał M. J. zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do ogrzewania elektrycznego w miesiącu grudniu 2018 r. w kwocie 250 zł jednorazowo. Organ I instancji, wskazując na treść art. 39 ust. 1 i 2, art. 3 ust. 1-4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.) – dalej: ustawa, stwierdził, że na dochód skarżącej składają się: dodatek mieszkaniowy w wysokości 164,78 zł, dodatek energetyczny w wysokości 11,35 zł, emerytura w wysokości 7,76 zł i zasiłek stały w wysokości 517,11 zł, łącznie 701 zł, przy kryterium dochodowym 701 zł. Organ stwierdził, że świadczenia z pomocy społecznej mają charakter uzupełniający i wspomagający, w związku z czym przyznana pomoc finansowa jest jedynie uzupełnieniem i nie zaspokaja wszystkich potrzeb w pełnym zakresie i pełnej wysokości, bowiem środki, którymi dysponuje Ośrodek, są ograniczone. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wyjaśniła, że przyznany zasiłek celowy jest niewiele wyższy od przyznanego decyzją wydaną w listopadzie 2018 r. , a jej potrzeby są znacznie większe. Dodała, że nie wyrażała zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z synem. Decyzją z dnia 8 stycznia 2019 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 2, art. 3 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest bierna zawodowo z uwagi na wiek emerytalny, jest osobą długotrwale chorą, której dochód wynosi 701 zł, na który składa się zasiłek stały, emerytura, dodatki mieszkaniowy i energetyczny. Skarżąca spełniała kryterium dochodowe, a z uwagi na brak dochodów i długotrwałą chorobę otrzymała pomoc finansową. Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza jednak automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego w wysokości zgodnej z jej żądaniem. W ocenie Kolegium organ I instancji wypełnił obowiązek wszechstronnego zbadania okoliczności sprawy i ich rozważenia, nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego. Organ dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącej dostosowując jednocześnie wielkość udzielonej pomocy do posiadanych środków finansowych oraz liczby osób i rodzin pozostających w kręgu zainteresowania Ośrodka. Z informacji podanych przez organ I instancji wynika sposób wydatkowania środków przez MOPR. W grudniu 2018 r. zasiłki celowe przyznano 111 rodzinom, a średnia wysokość zasiłku wynosiła 218,95 zł. W ocenie Kolegium przyznanie skarżącej zasiłku celowego w wysokości 250 zł nie narusza postanowień ustawy o pomocy społecznej i odpowiada celom przewidzianym w ustawie, a także wynika z aktualnych możliwości Ośrodka. Wobec twierdzeń skarżącej, że przyznana kwota jest niewystarczająca, Kolegium wyjaśniło, że pomoc społeczna ma na celu przede wszystkim wsparcie podopiecznych, a nie zaspokojenie wszystkich zgłaszanych przez nich potrzeb i oczekiwań. Skarżąca na przestrzeni kilkunastu lat uzyskuje wszechstronną pomoc, m.in. w postaci zasiłków okresowych, zasiłków celowych na niezbędne wszelakie potrzeby, zasiłku stałego, a także w zakresie dożywiania. Oprócz pomocy przyznanej kwestionowanymi decyzjami, odrębnymi decyzjami przyznano skarżącej zasiłek celowy na dofinansowanie energii elektrycznej, leków i środki higieniczne (decyzja z 21 listopada 2018 r. ), świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności ( decyzje z 21 listopada 2018 r. i z grudnia 2018 r.).Nie jest zatem pozbawiona wsparcia finansowego ze strony Ośrodka. Skarżąca nie może jednak oczekiwać, że każda prośba o pomoc zostanie spełniona, gdyż organ dysponuje ograniczonymi środkami i musi wspierać wiele rodzin, a w konsekwencji zmuszony jest tak rozdzielać środki, by jak największa liczba osób mogła otrzymać wsparcie ze środków społecznych. Kolegium dodało, że skarżąca oczekuje wszechstronnej i comiesięcznej pomocy finansowej ze strony Ośrodka, który według niej ma przejąć cały ciężar jej utrzymania oraz zaspokojenia wszystkich niezbędnych potrzeb, eliminując i kwestionując całkowicie pomoc jej rodziny – syna. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z synem skarżącej było zasadne, albowiem organ ma obowiązek zbadać faktyczną sytuację majątkową strony i jej rodziny. Strona jest obowiązana do udzielenia organowi informacji o wszystkich istotnych okolicznościach składających się na jej sytuację materialną. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję M. J. wskazała, że na okoliczność jej dochodów pracownik socjalny sam zdobywał wiedzę, pomijając jej osobę, a po zdobyciu adresu jej starszego syna "przeprowadzał postępowanie w sprawie alimentacji matki" . Z pomocy korzystała w latach 1993 r. – 2005 r. jako matka samotnie wychowująca dzieci, a od 2005 r. korzysta z niej jako osoba samodzielnie gospodarująca. Skarżąca zakwestionowała okoliczność braku jej współpracy z administracją budynku. Wskazała na zły stan techniczny jej lokalu mieszkalnego (brak ogrzewania, wilgoć, zamarzanie wody w kranach, cofka z komina) i podniosła, że rozstrzygnięcie organów dotyczące dofinansowania do ogrzewania elektrycznego wymaga korekty, albowiem czas zimy to nie tylko miesiąc grudzień. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotowa sprawa dotyczyła wniosku skarżącej złożonego w dniu 4 grudnia 2018 r., a dotyczącego przyznania pomocy finansowej na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb - dofinansowania do ogrzewania elektrycznego. Zasiłek celowy - zgodnie z art. 36 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.) – dalej jako: "ustawa" jest jednym ze świadczeń z pomocy społecznej, które - w myśl art. 39 ust. 1 ustawy - może być przyznane w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł. Organy ustaliły, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, czyli w listopadzie 2018 r., dochód skarżącej nie przekroczył kryterium dochodowego. Okoliczność spełnienia kryterium dochodowego nie oznacza, że w każdym przypadku świadczenia te muszą być udzielone. Zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę w art. 39 ustawy zwrotu: "może być przyznany", zamiast określenia: "przyznaje się". Natomiast z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 3 ustawy wynika, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, tj. czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza natomiast zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji. Kontrola sprowadza się w tym przypadku do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz, czy w ramach swego uznania, nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 1054/16, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy, potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z przywołanego przepisu, możliwość udzielenia świadczeń z pomocy społecznej nie zależy tylko od potrzeb osób ubiegających się o pomoc, ale także od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Ośrodek taki musi objąć pomocą wszystkich, spełniających warunki do jej otrzymania, wobec czego przy udzielaniu pomocy musi brać pod uwagę swoje możliwości finansowe. Środki, którymi ośrodek pomocy społecznej dysponuje, muszą służyć wielu rodzinom i osobom samotnie gospodarującym. Tak więc nawet w sytuacji, gdy dana osoba nie jest w stanie we własnym zakresie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej, udzielenie jej pomocy zależy od możliwości pomocy społecznej. Oceniając sytuację materialną danej osoby, organ może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2696/14; z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2261/15; z dnia 20 października 2016 r., sygn. akt I OSK 404/15, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Ponadto obowiązkiem osób korzystających z pomocy społecznej jest współdziałanie w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy), a brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia - art. 11 ust. 2 ustawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Po 871/17, LEX nr 2412505). W ocenie Sądu kontrolowana decyzja została należycie uzasadniona, a organy nie naruszyły granicy uznania administracyjnego przyznając skarżącej zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do ogrzewania elektrycznego w grudniu 2018 r. w kwocie 250 zł jednorazowo. Organom orzekającym w sprawie nie można postawić zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Zgromadziły one istotne dla sprawy dowody i prawidłowo je oceniły, mając na uwadze całokształt zebranego w sprawie materiału. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a o przyznaniu zasiłku w ww. kwocie decydowała obiektywna ocena sytuacji życiowej skarżącej, jak również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4 grudnia 2018 r. zostało ustalone, że w lokalu zamieszkiwanym przez skarżącą funkcjonuje jedynie ogrzewanie elektryczne, co niewątpliwie oznacza konieczność ponoszenia kosztów ogrzania lokalu w okresie zimowym. W tej sytuacji materiał dowodowy dawał podstawy do stwierdzenia, że przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie ogrzewania elektrycznego jest uzasadnione i tym samym realizuje cel w postaci zaspokojenia niezbędnych potrzeb skarżącej. Z informacji zawartych w piśmie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia 18 grudnia 2018 r. wynika, że w grudniu 2018 r. zasiłki celowe przyznano 111 rodzinom, zaś średnia wysokość zasiłku celowego wynosiła 218,95 zł. Skarżąca na mocy decyzji wydawanych w 2018 r. otrzymała pomoc w postaci świadczeń na zakup posiłku lub żywności, pomoc w formie posiłku , pomoc w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup kuchenki elektrycznej, a w listopadzie 2018 r. pomoc w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do energii elektrycznej, leków i środków higienicznych w kwocie 150 zł. Skarżącej przyznany został nadto dodatek mieszkaniowy i dodatek energetyczny, wypłacany jest jej również zasiłek stały. Skarżąca systematycznie zatem składa wnioski o pomoc i wielokrotnie pomoc tę otrzymuje, a jej niezbędne potrzeby, jak wyżywienie, ogrzewanie mieszkania, leki i środki higieniczne zaspokajane są – przynajmniej częściowo - ze środków finansowych pozostawionych do dyspozycji Ośrodka oraz udzielanych skarżącej w wysokości zbliżonej do średniej wysokości świadczeń realizowanych w tym zakresie. Całokształt powyższych okoliczności przemawiał w ocenie Sądu za prawidłowością podjętego przez organy rozstrzygnięcia, przyznającego skarżącej zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do ogrzewania elektrycznego w kwocie zbliżonej do średniej wysokości zasiłków celowych realizowanych przez Ośrodek w grudniu 2018 r. Niewątpliwie rację ma skarżąca, że konieczność zapewnienia ogrzewania lokalu w okresie zimowym dotyczy nie tylko grudnia, jednakże zasadność przyznania świadczenia w postaci dofinansowania do ogrzewania elektrycznego na kolejne miesiące zimowe powinna być rozpatrzona przez organ pomocy społecznej, o ile skarżąca złożyła w tym przedmiocie stosowny wniosek. Podkreślić należy, że osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek – albo nie w pełnym zakresie - zostanie uwzględniony przez organ pomocy społecznej, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy. Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.