III SA/Gd 270/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Gorski Sędzia NSA Anna Orłowska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2011 r. sprawy ze skargi L. U. na decyzję Wojewody z dnia 18 kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 7 marca 2011 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 7 marca 2011 r. Wójt Gminy na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 104 k.p.a. orzekł o wymeldowaniu L. U. z miejsca pobytu stałego w B. 13, gmina K. W uzasadnieniu organ podał, że L. U. zeznał, iż do opuszczenia lokalu został zmuszony i nie ma do niego dostępu - żona wymieniła zamek w drzwiach. Każdy pobyt w miejscu zameldowania kończy się awanturą. Opuszczenie zameldowania ma charakter czasowy i związane jest z postępowaniem rozwodowym. W nieruchomości w B. znajdują się jego rzeczy i jest ona jego współwłasnością, której nie zamierza zbyć ani zaprzestać korzystania z niej. M. U. zeznała, że mąż opuścił miejsce zameldowania dobrowolnie - poznał inną kobietę i z nią mieszka w K. Zamek w drzwiach wymieniła, bo stary się zepsuł; nie utrudnia mężowi wejścia do domu- może zawsze do niego wejść po uzgodnieniu terminu wizyty. Małżonkowie uzgodnili, że do czasu podziału majątku rzeczy wspólne pozostaną w domu w B. Córki państwa U.- A. U. i K. U. oświadczyły, że ojciec wyprowadził się dobrowolnie i że nie ma utrudnionego wejścia do domu. Organ stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż L. U. nie zamieszkuje w miejscu zameldowania na pobyt stały, przedmiotową nieruchomość opuścił w czerwcu 2010 r. zabierając swoje rzeczy osobiste. Nie został do tego zmuszony przez żonę i dzieci – sam uznał, że w złej atmosferze, jaka zaczęła panować w rodzinie nie może żyć i postanowił się wyprowadzić. Wynajmuje mieszkanie w K. Żona nie uniemożliwia mu dostępu do domu, mimo wymiany zamków, wymaga tylko uzgodnienia z nią wizyty. L. U. został pouczony o możliwości złożenia pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania, a brak podjęcia stosownych środków prawnych z jego strony świadczy o dobrowolnym opuszczeniu lokalu. Lokalu w B. nie można traktować jako centrum życiowego L. U. , a opuszczenie lokalu ma charakter trwały. W tej sytuacji zostały spełnione ustawowe przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. L. U. odwołał się od powyższej decyzji zarzucając niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego, zaniechanie przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, przykładanie nadmiernej uwagi do oświadczeń córek, nie przebywających w domu. Podkreślił, że wola uniknięcia konfliktów w czasie procesu rozwodowego nie oznacza woli zmiany centrum spraw życiowych. Wojewoda decyzją z dnia 18 kwietnia 2011 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na okoliczność nie zamieszkiwania odwołującego w miejscu pobytu stałego. Został on pouczony o możliwości wystąpienia do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania, jednak z możliwości takiej nie skorzystał. Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uznaje się także sytuację, w której osoba zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługującej jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Lokal w B. [...] nie jest centrum życiowym L. U., a zameldowanie ma jedynie charakter ewidencyjny, rejestracyjny i powinien odzwierciedlać istniejący stan faktyczny. W skardze na decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku L. U. , wnosząc o jej uchylenie, zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, naruszenie przepisów procesowych poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 77 w zw. z art. 75 § 1 oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 75 § 1 i art. 89 § 1 k.p.a. polegające na braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia wszystkich dowodów w sprawie. W uzasadnieniu wskazał, że opuszczenie lokalu miało charakter czasowy, bez chęci zmiany centrum życiowego. Podał, że z orzecznictwa wynika, że dla spełnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego musi zaistnieć wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu i zamiar stałego związania się z nowym miejscem. Tymczasem do opuszczenia lokalu zmusiła go żona. Organy zignorowały fakt pozostawienia przez niego w B. swoich rzeczy. Jego małżeństwo z M. U. nie zostało jeszcze rozwiązane, a jego prawo do korzystania z lokalu znajduje umocowanie w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Organ nie może opierać decyzji o to, czy strona skorzysta z prawa wytoczenia powództwa cywilnego, bowiem jest to jej prawo , a nie obowiązek. Zarzucił, że córki stron nie mieszkają w przedmiotowym lokalu , wobec czego ich oświadczenia nie mają wartości dowodowej. W sytuacji sprzeczności stanowisk stron i w celu ich wyjaśnienia powinna być przeprowadzona rozprawa administracyjna. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie w dniu 8 września 2011 r. skarżący podał, że rok temu złożył do sądu powszechnego wniosek o uregulowanie sposobu korzystania z mieszkania, jednak nie został on dotychczas rozpatrzony. Kwestię tę potwierdziła M. U. Uczestniczka postępowania M. U. wniosła o oddalenie skargi, popierając stanowisko organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( t.j. Dz. U. z 2006 r., 139, Nr 993 ze zm.), organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Dla zaistnienia przesłanek do wymeldowania z miejsca pobytu stałego konieczne jest ustalenie, że osoba opuściła miejsce stałego pobytu w sposób dobrowolny i trwały. Przesłanka dobrowolności, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, spełniona jest wówczas, gdy nieprzebywanie w lokalu jest wynikiem woli tej osoby. Ustalenie zamiaru ma szczególne znaczenie dla oceny, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Opuszczenie lokalu musi mieć też charakter trwały. Skarżący nie kwestionował, że nie przebywa w przedmiotowej nieruchomości w B., twierdził jednak, że do opuszczenia miejsca zamieszkania został zmuszony, a ponadto zostały wymienione zamki w drzwiach. Wskazywał też, że czynił próby pozyskania kluczy do mieszkania. M. U. twierdziła z kolei, że skarżący opuścił miejsce zamieszkania dobrowolnie, lecz ma on do niego dostęp, choć po uzgodnieniu z nią terminu wizyty. Z zeznań stron wynika ponadto, że toczy się sprawa rozwodowa, a z uwagi na konflikt między małżonkami wizyty skarżącego w miejscu zameldowania pociągają interwencje policji. W sytuacji gdy organ dysponował sprzecznymi twierdzeniami skarżącego i jego żony odnośnie okoliczności opuszczenia przedmiotowej nieruchomości, jego obowiązkiem było podjęcie kroków zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. W takim przypadku najlepszą formą postępowania wyjaśniającego jest rozprawa administracyjna. Art. 89 § 2 k.p.a. stanowi, że organ powinien przeprowadzić rozprawę wówczas, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron, a więc wówczas, gdy w sprawie biorą udział co najmniej dwie strony o sprzecznych interesach, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Jednak rozprawa taka nie została przeprowadzona. Rację - co do zasady- mają organy , że w przypadku przymusowego wyzucia osoby z posiadania lokalu brak wystąpienia przez taką osobę z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania uważany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym za dobrowolne opuszczenie lokalu. Jednak nie w każdej sytuacji faktycznej brak takiego wystąpienia z pozwem musi niejako "automatycznie" pociągać za sobą uznanie opuszczenie lokalu za dobrowolne. Organy w niniejszej sprawie w sposób zbyt schematyczny uznały zaistnienie przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącego wobec braku wystąpienia przez niego z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania. Podkreślić należy, że ze skutecznym pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania wystąpić można w ciągu roku od chwili naruszenia posiadania, a okres ten w niniejszej sprawie nie upłynął jeszcze ani w dniu wydawania decyzji przez organ pierwszej instancji, ani w dniu wydawania decyzji przez organ odwoławczy. Tak więc choćby z tego względu brak wystąpienia z pozwem o ochronę naruszonego posiadania nie mógł przemawiać za przyjęciem dobrowolności opuszczenia przez skarżącego przedmiotowego lokalu. Nie zostały ponadto wyjaśnione okoliczności związane z próbami pozyskania przez skarżącego kluczy do nieruchomości. Organy nie wyjaśniły też, czy skarżący czynił jakieś inne starania, mogące świadczyć o tym, że opuszczenia lokalu nie można byłoby uznać za dobrowolne i trwałe. Pobieżne przesłuchanie stron nie doprowadziło do ujawnienia okoliczności, iż ponad rok temu – jak twierdziły zgodnie strony na rozprawie przed sądem- został złożony wniosek o uregulowanie sposobu korzystania z mieszkania. Okoliczność ta nie została wyjaśniona, rozważona i oceniona. Należy mieć też na uwadze fakt, że organy oparły swoje ustalenia na treści oświadczeń córek stron, nie zaś na podstawie ich zeznań, gdy tymczasem dowód z zeznań świadka powinien być przeprowadzony w postępowaniu administracyjnym bezpośrednio i nie może być zastępowany pisemnymi oświadczeniami osób mogących dysponować wiedzą na temat sprawy ( tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 2009 r. sygn. akt II OSK 235/08, publ. LEX nr 522504). Pogląd ten Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela. Wydanie przez organ orzeczenia o wymeldowaniu danej osoby z pobytu stałego powinno być poprzedzone postępowaniem dowodowym, którego rezultaty nie pozostawiałyby jakiejkolwiek wątpliwości co do istnienia przesłanek wymeldowania. W niniejszej sprawie, wbrew przekonaniu organów, przeprowadzone postępowanie takie wątpliwości pozostawia. Naruszenie przepisów prawa w toku postępowania dowodowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem jedynie prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe prowadzić może do wyjaśnienia stanu faktycznego i do oceny, czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego. W tej sytuacji Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na uwadze powyższe rozważania. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.