III SA/Gd 297/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: 1) umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2) odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego. Skarżąca E. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku powołała się na trudną sytuację finansową. Skarżąca oświadczyła, że nie ma osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Dodała, że osiąga dochód z zasiłku celowego w wysokości 500 zł miesięcznie, nie posiada żadnych oszczędności, ponosi nadto wydatki na leki w wysokości 230 zł miesięcznie, zaś koszty wyżywienia ponosi we własnym zakresie. Skarżąca wyjaśniła nadto, że jest osobą nieporadną życiowo, w związku z czym bez pomocy radcy prawnego nie będzie w stanie prowadzić samodzielnie postępowania przed sądem. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącej, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2017 r., skarżąca została wezwana do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawczyni oraz jej syna Ł. K. za 2016 rok (ewentualnie za 2015 rok, w sytuacji niezłożenia dotychczas zeznań podatkowych za 2016 rok) bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez ww. osoby w 2016 roku (względnie w 2015 roku); b) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez wnioskodawczynię oraz jej syna Ł. K. miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania zajmowanego przez wnioskodawczynię lokalu mieszkalnego (opłaty czynszowe, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet, inne) oraz wysokość kosztów zakupu lekarstw oraz odpłatnego leczenia w okresie ostatnich trzech miesięcy ze wskazaniem, kto ponosi ww. koszty i w jakiej wysokości; c) oświadczenia czy wnioskodawczyni w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej; jeżeli tak - stosownego zaświadczenia obrazującego rodzaj i wysokość otrzymanej pomocy wydanego przez organ gminy realizujący zadania z zakresu pomocy społecznej; d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; jeżeli rachunku bankowego wnioskodawczyni nie posiada, oświadczenia w tym zakresie; e) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto/netto syna wnioskodawczyni Ł. K. oraz dokumentów obrazujących jego stan majątkowy, w tym posiadane przez niego nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł, w tym zarejestrowane na syna wnioskodawczyni pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez ww. osobę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; jeżeli syn wnioskodawczyni rachunku bankowego nie posiada, oświadczenia w tym zakresie; f) zaświadczenia od pracodawcy o wysokości osiąganego przez syna wnioskodawczyni Ł. K. w okresie ostatnich trzech miesięcy dochodu. Wnioskodawczyni nie wykonała ww. zarządzenia. Referendarz sądowy miał jednak na uwadze, że w sprawie toczącej się przed tutejszym Sądem ze skargi E. K. o sygn. akt III SA/Gd 296/17, skarżąca – wezwana do przedłożenia tożsamych dokumentów jak wyżej wymienione – w piśmie z dnia 9 maja 2017 r. wyjaśniła, że nie składała zeznań podatkowych oraz że nie jest w posiadaniu zeznań podatkowych syna, z którym nie utrzymuje kontaktu. Przedłożyła rachunki za czynsz, energię elektryczną i gaz wskazując, że koszty te ponosi jej syn – Ł. K. Przedłożyła fakturę za zakup lekarstw wyjaśniając, że ponosi koszty ich zakupu osobiście. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że jest on zasilany wpłatami z tytułu zasiłku celowego oraz regularnymi wpłatami od Ł. K. Wnioskodawczyni nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych swego syna. Odnośnie przedstawienia dokumentów obrazujących sytuację dochodową i majątkową syna wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada w tym zakresie żadnych informacji. W pierwszej kolejności wyjaśnić zatem należy, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.", obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach m.in. z zakresu pomocy i opieki społecznej. Uwzględniając fakt, że przedmiotowa skarga dotyczy decyzji w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku stałego oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne, stwierdzić należy, że skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznać należy zatem za bezprzedmiotowy, co oznacza, że wydanie orzeczenia w tym zakresie jest zbędne. Z tych względów, na podstawie art. 249a p.p.s.a., orzeczono jak punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącej, a mianowicie ustanowienie radcy prawnego. W tym zakresie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącej zawarte w formularzu PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości. Z treści skargi, jak i dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, wynikało bowiem, że skarżąca nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania, które są ponoszone ze środków będących w dyspozycji jej syna. Z tych względów niezbędnym było dokonanie oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych syna wnioskodawczyni. Zawarta w aktach sprawy o sygn. akt III SA/Gd 296/17 odpowiedź skarżącej na wezwanie referendarza sądowego powstałych wątpliwości nie usunęła, albowiem – poza przedstawieniem opisanych wyżej rachunków za opłaty za mieszkanie, czy wyciągu z własnego rachunku bankowego - wyjaśnienia skarżącej były niekompletne. Skarżąca, pomimo oświadczenia, że jej syn – Ł. K. stale partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania zajmowanego przez skarżącą (co potwierdza wyciąg z rachunku bankowego skarżącej), nie przedstawiła żadnych oświadczeń ani dokumentów dotyczących sytuacji dochodowej i majątkowej syna, ani też wyciągów z rachunków bankowych dla niego prowadzonych. Jednocześnie wskazać należy, że z przedłożonego w ww. sprawie wyciągu z rachunku bankowego wynika, że skarżąca otrzymuje od syna pomoc finansową nie tylko na opłacenie rachunków związanych z mieszkaniem, lecz także inne cele, część przelewów zaś nie została opisana. Skarżąca nie wykazała, że nie jest możliwe udzielenie jej pomocy finansowej ze strony syna w większym rozmiarze, w jakim to czyni obecnie, szczególnie wobec darowania synowi kwoty 280.000 zł uzyskanej ze sprzedaży mieszkania i spożytkowania tej kwoty jedynie w części, tj. na zakup nowego mieszkania za kwotę 185.000 zł. W niniejszej sprawie natomiast żadnych dodatkowych oświadczeń i dokumentów wnioskodawczyni nie przedłożyła. Dopiero zaś stwierdzenie, że skarżąca ani samodzielnie, ani przy pomocy syna, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania skarżącej prawa pomocy. Wyjaśnić należy, że akcentowana przez skarżącą okoliczność nieutrzymywania kontaktów z synem nie ma znaczenia dla rozpoznania wniosku w żądanym zakresie. Przy ocenie możliwości płatniczych strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie podlega ocenie rodzaj relacji łączących stronę z członkami jej rodziny, którzy łożą stale na jej utrzymanie. W przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy obiektywnego uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412). Skarżąca była zobowiązana do przedstawienia sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych syna, albowiem informacje te były istotne w celu ustalenia, jakimi funduszami, środkami pieniężnymi dysponuje miesięcznie najbliższa rodzina wnioskodawczyni zobowiązana do jej alimentacji i czy osoba ta może w jakiejś części bądź w całości wspomóc skarżącą nawet w sytuacji nieprowadzenia z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Ustalenia powyższe znajdują swoje uzasadnienie w świetle przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682). Zgodnie bowiem z art. 87 k.r.o. rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Także z art. 128 k.r.o. wynika obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), który obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, z dnia 11 września 2015 r., sygn. akt I OZ 1255/15, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W związku z brakiem oświadczenia w tej kwestii, jak również brakiem przedłożenia odpowiednich dokumentów w tym zakresie okoliczność powyższa pozostała nieustalona. W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że spełnia przesłanki do przyznania tego prawa. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku, jako że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ 18/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.