III SA/Gd 305/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 5 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 29 marca 2011 r. nr [...] Wójt Gminy odmówił W. P. umorzenia należności w kwocie 9.000 zł oraz odsetek ustawowych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córek: W., M. i M. P. na podstawie decyzji Wójta Gminy z dnia 21 stycznia 2010 r. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia podano art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7, ze zm.). W uzasadnieniu organ wskazał, że strona wystąpiła o umorzenie wskazanych należności ze względu na pobyt w zakładzie karnym i ciężką sytuację finansową. Organ zaznaczył, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców i służy realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy też edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą, podlegającą ochronie ze strony państwa. Nadto w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mowa jest o tym, że konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych do alimentacji. Strona powinna zatem liczyć się z koniecznością spłaty tych należności. Zgodnie z art. 27 ust. 1 - 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zdaniem organu fakt, że strona (dłużnik alimentacyjny) znajduje się w zakładzie karnym, zawiesiła działalność gospodarczą oraz jego ciężka sytuacja finansowa nie są wystarczającymi powodami do umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Wnioskodawca ma możliwość zatrudnienia się w zakładzie odpłatnie, co pozwoliłoby częściowo pokrywać wypłacane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a po jego opuszczeniu powinien podjąć pracę zarobkową. W. P. odwołał się od tej decyzji podnosząc, że jako tymczasowo aresztowany nie ma prawa ani możliwości podjęcia pracy. Aresztowanie doprowadziło do tego, że musiał zawiesić działalność gospodarczą (zakład stolarski). Po opuszczeniu zakładu karnego nie będzie w stanie płacić zaległości i bieżących opłat, gdyż jego alimenty wynoszą 2.000 zł. W pismach procesowych zaznaczył, że jego była żona - pobierająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego, celowo działała na niekorzyść jego i dzieci przyczyniając się do wyprzedaży maszyn z jego przedsiębiorstwa. Po rozpatrzeniu dowołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 marca 2012 r. nr [...], na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7 k.p.a., oraz w zw. z art. 30 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy zacytował treść art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wskazał, że stosownie do wniosku podstawą materialnąprawną rozstrzygnięcia jest ust. 2 tego artykułu. Wskazano, że przepis ten oparty jest na uznaniu administracyjnym i może być zastosowany w wyjątkowej sytuacji. Użyte w nim pojęcie: "sytuacja dochodowa", należy rozumieć jako wysokość dochodu dłużnika alimentacyjnego (i jego rodziny) w rozumieniu art. 2 pkt. 4 w zw. z art. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.). Z kolei pojęcie: "dochód rodziny" oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W sprawie sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego wynika m. in. z: wystawionego w dniu 5 stycznia 2010 r. przez Komornika Sądowego "zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych" oraz pisma z Aresztu Śledczego w W. z dnia 6 grudnia 2010 r. Zdaniem organu odwoławczego odbywanie przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie stanowi samo w sobie wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku, gdyż stanowi efekt zabronionych działań. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Uznanie takiej sytuacji za wyjątkową prowadziłoby bowiem do tego, iż naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi, byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uprzednio spełnianych na koszt podatnika (podobnie wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1111/10, wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1166/09, wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 544/07 - publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Opisana decyzja organu odwoławczego została zaskarżona przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W. P. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji jak również decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że organ odwoławczy dokonał błędnej interpretacji przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W jego ocenie organy obu instancji, podejmowały decyzje bez właściwego zbadania sprawy oraz dokonania ustaleń faktycznych, które pozwoliłyby na rzetelne rozpatrzenie sprawy. Umorzenie należności ma charakter uznaniowy, a pozostawiony organowi orzekającemu luz decyzyjny, wymaga właściwej oceny sytuacji majątkowej i finansowej dłużnika oraz wskazania powodów, dla których wnioskodawca nie może liczyć na dobrodziejstwo instytucji umorzenia należności. Co równie istotne przepisy i orzecznictwo sądów administracyjnych wykluczają w tym zakresie dowolność rozstrzygania. Wymagane jest zatem całościowe zbadanie sprawy oparte na kompleksowym materiale dowodowym, który będzie wskazywał na prawidłowość poczynionych ustaleń w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej, oraz powiązanie tych faktów z podstawą prawną. W szczególności postępowanie organu odwoławczego ograniczyło się do pism, które przesłane były przez organ pierwszej instancji, tj. informacji komornika dotyczącej bezskutecznej egzekucji oraz pism skarżącego składanych w toku postępowania. Mimo, bardzo złej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, organy nie odniosły się do przytoczonych okoliczności ani nie skonfrontowały podanych przeze niego faktów z własnymi ustaleniami. Ponadto w uzasadnieniu prawnym decyzji organ odwoławczy nie wskazał na jakiej podstawie przesłanki określone we właściwych przepisach nie zostały spełnione, a także dlaczego przepisy dotyczące umorzenia należności w tej konkretnej sprawie nie mogą znaleźć zastosowania. Organ odwoławczy wskazał jedynie na orzeczenia sądów administracyjnych w innych sprawach dotyczących zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i automatycznie przeniósł tamte rozważania na płaszczyznę niniejszej sprawy. Nie podjął się wyjaśnienia dlaczego w sprawie przepisy dotyczące umorzenia należności nie znajdują zastosowania i dlaczego odmowa umorzenia należności jest zasadna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej p.p.s.a., rozstrzygając w granicach danej sprawy, sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi. Dokonując kontroli decyzji wydanych w niniejszej sprawie Sąd uznał, że skarga jest niezasadna. Wskazać należy, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest ocena zgodności z prawem rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującego w mocy decyzję organu pierwszej instancji orzekającej o odmowie umorzenia należności oraz odsetek ustawowych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt administracyjnych przekazanych Sądowi wynika bezsporny stan faktyczny tej sprawy. Materialnoprawną podstawą działania organów były przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7, ze zm. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji – dalej zwanej ustawą), określające m.in. podstawy umorzenia należności oraz odsetek ustawowych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Art. 30 ust. 2 ustawy stanowi, że " organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną." Jak wynika z brzmienia ww. przepisu, użyto w nim zwrotu "może" co wskazuje, że orzekając na jego podstawie organ działa w ramach uznania administracyjnego. Nie oznacza to jednak zupełnej dowolności organów orzekających na podstawie tego przepisu, winny one bowiem wydane przez siebie decyzje w sposób szczegółowy i przekonujący uzasadnić, by wykazać że w sprawie musiało zapaść takie a nie inne rozstrzygnięcie. Wskazać należy przy tym, że organy ograniczone są w niniejszej sprawie treścią ww. przepisu wyraźnie wskazującego, że orzekając na jego podstawie powinno się uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną strony. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 października 2011 r. sygn. akt I OSK 881/11 wyraził pogląd, który Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela, że cyt.: "Umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uzasadnia pobyt w zakładzie karnym, chęć podjęcia po jego opuszczeniu nowego życia bez obciążenia długami powstałymi przed i podczas pobytu w zakładzie karnym, zamiar podjęcia nowego życia po opuszczeniu zakładu karnego, nie będąc obarczonym długami (...)." (LEX nr 1149451). Za wyjątkową nie może bowiem zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Takie stanowisko jest w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane, na co wskazywał również organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że zasadnie organy orzekające w niniejszej sprawie odmówiły umorzenia należności, wskazując, że fakt odbywania kary pozbawienia wolności, a co za tym idzie zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej i ciężka sytuacja finansowa w jakiej znajduje się skarżący nie może uzasadniać umorzenia zaliczek alimentacyjnych. Nie ma również znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy fakt, że – jak podnosi skarżący – jego trudna sytuacja finansowa spowodowana jest pomniejszaniem przez członków rodziny jego majątku. Sąd nie podziela również zarzutu skarżącego, że decyzja organu odwoławczego nie zawiera prawidłowego uzasadnienia, zdaniem skarżącego nie wyjaśnia ona przyczyn z powodu których w niniejszej sprawie brak było możliwości umorzenia należności. W ocenie Sądu obie wydane w sprawie decyzje zawierają uzasadnienie prawne i faktyczne, które odpowiada wymogom art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy obszernie wskazały w nich z jakich przyczyn wniosek skarżącego nie mógł zostać załatwiony pozytywnie. W świetle powyższych rozważań zarzuty i argumenty zawarte w skardze i uzupełniających ją pismach procesowych nie mogły zostać przez Sąd uwzględnione, co mając na względzie Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.