III SA/Gd 321/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P.o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi w przedmiocie wymierzenia kary grzywny Rektorowi [...] z powodu niewykonania wyroku postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 27 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. P. w przedmiocie wymierzenia kary grzywny Rektorowi [...] z powodu niewykonania wyroku. Wnioskiem z dnia 6 stycznia 2012 r. (data stempla pocztowego), złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący zwrócił się o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej oraz ustanowienie radcy prawnego celem sporządzenia wskazanego środka zaskarżenia. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz załączonego odpisu decyzji w przedmiocie utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych wynika, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, przedmiotów o wartości przekraczającej 3 000 euro ani zasobów pieniężnych, za wyjątkiem związanych z bieżącym utrzymaniem. Z dniem 2 grudnia 2011 r. skarżący utracił prawo do zasiłku dla bezrobotnych z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania. Aktualnie utrzymuje się z prac dorywczych i tymczasowych. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wobec istniejących wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialnej, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 13 stycznia 2012 r. (doręczonym w dniu 2 lutego 2012 r. - dowód: potwierdzenie odbioru, akta sprawy) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: odpisu zeznania podatkowego za 2010 r., bądź odpisów imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za ten rok; wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wypłaty, wpłaty, przelewy), a w przypadku ich nieposiadania – stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; potwierdzających aktualne źródła utrzymania oraz dokładną wysokość osiąganych dochodów (m.in. z prac dorywczych); obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (opłaty za mieszkanie, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie itp.); dodatkowego oświadczenia, czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał odpis zeznania podatkowego za 2011 r., w którym zadeklarował dochód w wysokości 6 069,90 zł, wyciągi z dwóch rachunków bankowych zawierające historię operacji od 1 listopada 2011 r. do 9 lutego 2012 r. Wynika z nich m.in., że wnioskodawca pobierał zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 435,69 zł miesięcznie, zaś w styczniu br. otrzymał wynagrodzenie za pracę w kwocie 460,88 zł. Poniesione przez niego w tym okresie wydatki związane z opłaceniem czesnego za studia na Politechnice [...], wydaniem indeksu i legitymacji studenckiej oraz korzystaniem z akademika, wyniosły ogółem 2 128 zł. W dodatkowych oświadczeniach z 15 lutego 2012 r. skarżący podał, że opłata za studia wynosi 3 100 zł i została rozłożona na raty. Źródłami jego dochodów są prace dorywcze zlecane jednorazowo na podstawie umów ustnych, a także umów zlecenia i o dzieło, z których wynagrodzenie niekiedy przekazywane jest na rachunek bankowy. Jednocześnie wskazał, że nadal posiada status bezrobotnego i nie korzysta z jakiejkolwiek formy pomocy społecznej. Dokonując oceny zasadności wniosku skarżącego, w pierwszej kolejności podkreślić należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy powinno nastąpić na podstawie oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, które to powinny być przedstawione we wniosku lub wynikać z dokumentów, do przedłożenia których strona została zobowiązana w wezwaniu. Analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, że jest on niepełny i nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego, przedłużonego zarządzeniem z dnia 21 lutego 2012 r. o dalsze 7 dni, do dnia wydania niniejszego orzeczenia nie nadesłał on bowiem dokumentów, które w sposób pełny obrazowałyby dokładną wysokość oraz źródła aktualnie osiąganych dochodów. Za wykonanie tego obowiązku nie sposób uznać bowiem przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych, skoro skarżący sam przyznaje, że otrzymywane przez niego wynagrodzenie jedynie sporadycznie przekazywane jest w formie przelewu na rachunek. Dodać przy tym należy, iż w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie sprecyzował łącznej wysokości otrzymywanych wynagrodzeń, zaś w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF (rubryka 10) wskazywał, iż nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. W tym miejscu należy podkreślić, że wnioskodawca ponosi znaczne wydatki związane z podjęciem studiów na Politechnice [...] oraz korzystaniem z akademika. Nie przedstawia jednak precyzyjnie, jakie są źródła finansowania tych wydatków. Oświadczenia wnioskodawcy oraz załączone wyciągi bankowe okoliczności tej zaś nie wyjaśniają w sposób pełny. Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. W świetle wskazanego przepisu sąd (referendarz) nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 P.p.s.a. te, które wskazała strona. Podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, są więc co do zasady okoliczności przytoczone w stosownym wniosku. Nie ulega wątpliwości, że powinna być to w związku z powyższym informacja na tyle szczegółowa, by możliwa była ocena realnej sytuacji finansowej strony. Oczywiste również jest, zważywszy na wspomniany wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy, że sąd (referendarz) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. W niniejszej sprawie, korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 255 P.p.s.a. zobowiązano skarżącego do złożenia stosownych dokumentów. Podjęcie tych czynności było uzasadnione zważywszy na niepełne dane dotyczące m.in. aktualnych źródeł utrzymania, wysokości uzyskiwanego dochodu oraz ponoszonych wydatków na utrzymanie. Wprawdzie wnioskodawca przedstawił niektóre dokumenty źródłowe, jednakże nie sposób przyjąć, że wywiązał się on w pełni z obowiązku przedstawienia dodatkowych danych w trybie art. 255 P.p.s.a., w związku z czym nie było podstaw do uznania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, przedkładając tylko te wybrane przez siebie dokumenty, które mają świadczyć o jego trudnej sytuacji finansowej, tym samym nie przedstawia jej całkowicie. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. (por. postanowienia NSA: z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09 oraz z dnia 18 października 2011 r. sygn. akt II GZ 461/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl) Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Skarżący pomimo wezwania do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, wezwania tego we wskazanym zakresie nie wykonał. Nadal bowiem pozostaje niewyjaśniona kwestia dokładnej wysokości oraz źródeł aktualnie osiąganych przez niego dochodów. Nie wiadomo również, z jakiego źródła finansowane są wydatki wnioskodawcy związane z utrzymaniem oraz kontynuacją studiów. W konsekwencji na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.