III SA/Gd 343/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski,, Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Szefa Sztabu Wojskowego z dnia 16 czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie uposażenia i innych należności pieniężnych przysługujących żołnierzom zawodowym oddala skargę. Decyzją z dnia 29 maja 2009 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień na podstawie art. 103 ust 1, art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych odmówił wypłacenia K. T. wskazanej przez niego we wniosku kwoty, która została potrącona z jego uposażenia, za okres pozostawania "poza służbą", tj. w okresie od 01.12.2003 r. do 14.07.2006 r. Kwota ta to równowartość 12 miesięcznego uposażenia, odprawy po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w wysokości 42872, 72 zł. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego decyzją z dnia 16 czerwca 2009r. po rozpoznaniu odwołania K. T. utrzymał w mocy powyższą decyzję o odmowie wypłacenia kwoty 42.872,72 zł., powołując się na art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W związku z unieważnieniem decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia 17.12.2002r. przez Dowódcę Wojsk Lądowych decyzją z dnia 14 kwietnia 2006 r. w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego K. T., został on przywrócony do zawodowej służby wojskowej i przyjęty na ewidencję w Wojskowej Komendzie Uzupełnień z dniem 14.06.2006r. rozkazem komendanta WKU z dnia 14.06.2006 r. Sporządzono "Zestawienie zaległych i pobranych należności za lata 2003-2006", które stanowiło podstawę rozliczenia wzajemnych zobowiązań finansowych. Z łącznej kwoty zaległych należności za okres pozostawania odwołującego się "poza służbą", wynoszącej 84.699,66 zł, potrącono kwotę 42.872,72 zł, na którą składają się należności pobrane przez niego w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Z dokonanego rozliczenia wynika, iż po potrąceniu należności pobranych do wypłaty pozostała kwota 41.826,94 zł., którą wypłacono. Prawidłowość wyliczenia i pisemną zgodę na wypłatę uposażenia za okres pozostawania "poza służbą", pomniejszonego o pobrane w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej świadczenia pieniężne odwołujący się potwierdził własnoręcznym podpisem na "Zestawieniu" w dniu 18 lipca 2006 r., oświadczając, że wyraża zgodę na zaliczenie pobranych należności związanych z odejściem z zawodowej służby wojskowej w 2003 r. na poczet należnych uposażeń: W tej sytuacji organ I-ej instancji zasadnie odmówił wypłacenia potrąconych świadczeń pieniężnych, bowiem w razie wyrażenia przez żołnierza pisemnej zgody na dokonanie potrąceń, przepisy stanowiące (w tym również powołany w odwołaniu przepis art. 10 ustawy z dnia 10.12.1974 r.), iż pobrane przez niego uposażenie i inne należności nie podlegają zwrotowi, nie mają zastosowania i nie eliminują prawa do potrąceń. Wynika to z zastrzeżenia zamieszczonego w końcowej części tych przepisów, stanowiącego, iż wymienione w nich należności "nie podlegają zwrotowi, chyba że wynika to z przepisów szczególnych". Takim przepisem jest art. 103 ust. 1 powołanej ustawy, który stanowi, iż za pisemną zgodą z uposażenia żołnierza mogą być dokonywane potrącenia. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniósł K. T. Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie norm: 1. prawa materialnego - art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy przez przyjęcie, iż uposażenie i inne należności wypłacone żołnierzowi zawodowemu zgodnie z zasadami obowiązującymi w dniu ich wypłacenia podlegają zwrotowi wbrew wyraźnemu brzmieniu cytowanego przepisu, 2. prawa procesowego- art. 7, 19 i 20 kpa - przez wydanie decyzji przez organy niewłaściwe rzeczowo, 3. prawa procesowego - przez utrzymanie w mocy decyzji naruszającej art. 107 § 1 i 3 kpa - uzasadnienie decyzji jest sprzeczne z rozstrzygnięciem, 4. prawa materialnego, przez uchybienie art. 3 ust. 1 pkt. 13 i 48 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych przez orzeczenie o obowiązku zwrotu emerytury przez organ nie będący wojskowym organem emerytalnym i w sytuacji, gdy nie istniała żadna okoliczność uzasadniająca jej zwrot, 5. norm prawa materialnego - przez uchybienie art. 9 ust. 3a ustawy z dnia 14 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy - przez zaniechanie przyznania odwołującemu się odsetek ustawowych od każdego z zaległych uposażeń nieterminowo wypłaconych, 6. przepisów prawa procesowego - przez oczywiście niewłaściwe zastosowanie art. 1 pkt. 1 kpa, polegające na rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej sprawy, do której należy stosować przepisy art. 405 i nast. k.c, 7. prawa procesowego, polegające na dokonaniu potrąceń z uposażenia bez podstawy prawnej w postaci prawomocnego wyroku sądowego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności lub administracyjnego tytułu wykonawczego oraz dokonanie tych potrąceń przez organ niewłaściwy, gdyż wyłącznie uprawnionym do dokonania takich potrąceń jest komornik sądowy lub naczelnik urzędu skarbowego w przypadku egzekucji należności publicznoprawnych. Wobec powyższego skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji obu instancji, względnie ich uchylenie w zaskarżonej części. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy w jej brzmieniu i nazwie obowiązującej do dnia 30 czerwca 2004r. (t.j. Dz. U. z 2002 roku, Nr 76, poz. 693, ze zm.), uposażenie i inne należności finansowe żołnierzy zawodowych przyznane i wypłacone na podstawie przepisów i według zasad obowiązujących w dniu ich przyznania, nie podlegają zwrotowi, chyba że wynika to z przepisów szczególnych. Takich przepisów szczególnych nie było i nie ma. Organy uznały, iż uposażenie wypłacone są świadczeniami nienależnymi, a skarżący otrzymał je w dobrej wierze. Brak jest przepisu, który pozwalałby na uznanie wypłaconego uposażenia za świadczenie nienależne, jak też za podlegające zwrotowi. Do uposażenia wojskowego nie mogą mieć zastosowania przepisy kodeksu cywilnego. Bezwzględną przeszkodą domagania się przez organ wojskowy zwrotu uposażenia wypłaconego zgodnie z zasadami obowiązującymi w dniu wypłaty jest art. 77 wojskowej ustawy pragmatycznej, przy czym podobnie brzmiał art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy. Uposażenie niewypłacone skarżącemu w terminach ustawowych winno mu być wypłacone wraz z odsetkami ustawowymi. Organy orzekające w sprawie nie były do tego właściwe, bowiem płatnikiem uposażenia odwołującego się jest Szef WSzW, który wypłacał odwołującemu się sporne należności. Skarżący zarzucił sprzeczność rozstrzygnięcia i uzasadnienia decyzji. Zarzucił ponadto, że potrącenie emerytury z należnego uposażenia jest niezgodne z art. 41 ust. 2 wojskowej ustawy emerytalnej oraz że dokonał tego niewłaściwy rzeczowo organ, wobec czego w obrocie prawnym funkcjonują dwie decyzje dwóch różnych organów - Szefa WSzW i Dyrektora WBE. Decyzję Dyrektora WBE o zwrocie emerytury skarżący zaskarżył do Sądu Okręgowego. Ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. nie zawiera ponadto regulacji dotyczącej zwrotu świadczeń już wypłaconych, a zatem należy uznać, iż świadczenie wypłacone nie podlega zwrotowi na podstawie jej przepisów. Jednostka organizacyjna Skarbu Państwa, która wypłaciła świadczenie osobie jej zdaniem nieuprawnionej może dochodzić swoich praw jedynie w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 405 k.p.c. Szczególne znaczenie ma dobra wiara wzbogaconego. Organy nie były uprawnione do wydania decyzji o zwrocie świadczenia, a ponadto powołują się na przepisy kodeksu cywilnego. Potrącenia dokonano bez podstawy prawnej - brak tytułu wykonawczego, nie wszczęto postępowania egzekucyjnego w administracji, ani nie istnieje tytuł wykonawczy w rozumieniu art. 777 k.p.c. i przez organ, który nie był do tego upoważniony. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wskazał, że w niniejszym przypadku nie chodzi o zwrot uposażenia żołnierza zawodowego, lecz o możliwość potrącenia bliżej nieokreślonych w przepisie art. 103 ust. 1 ustawy należności, w tym również należności z tytułu uposażenia. Taka możliwość nie została wyłączona przepisami wykluczającymi dochodzenie zwrotu wypłaconego uposażenia. Treść pojęcia "zwrot uposażenia" nie może bowiem być utożsamiana z treścią pojęcia "potrącenia z uposażenia". W pierwszym przypadku chodzi o pozbawienie prawa do dochodzenia zwrotu wypłaconego uposażenia, w drugim zaś o prawo dysponowania nim np. przeznaczenia jego części, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie, na pokrycie wzajemnych zobowiązań finansowych. Organ wskazał, że organ pierwszej instancji działał w granicach właściwości określonej w art. 104 ustawy z dnia 11.09.2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Problem w sprawie niniejszej sprowadza się do oceny, czy w sytuacji, gdy doszło do stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej, następnie żołnierz wyraził zgodę na dokonanie potrącenia kwoty wypłaconej przy (nieskutecznym) zwolnieniu ze służby z kwotą należną mu z tytułu uposażenia (i innych należności z nim związanych), może on skutecznie domagać się wypłaty kwoty potrąconej. Art. 77 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892 ze zm.) stanowi, że uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73, pobrane przez żołnierza zawodowego przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, o ile dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Natomiast art. 103 ust. 1 tej ustawy stanowi, że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w wynagrodzeniu za pracę. Art. 91 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) stanowi, że należności inne (...) mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. W 2006 r. skarżący wyraził zgodę na dokonanie z jego wynagrodzenia za lata 2003-2006 potrącenia świadczeń, które otrzymał w związku z odejściem z zawodowej służby wojskowej w 2003 r. Należy też mieć na uwadze art. 72 ust. 2 ustawy, z którego wynika, że z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej żołnierz otrzymuje tylko jedno uposażenie. Podobne regulacje prawne zawarte były w przepisach ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy ( ...) (t.j. Dz. U. z 2002 r. , Nr 76, poz. 693 ze zm.). Art. 3 ust. 1 stanowił, że z tytułu pełnienia służby wojskowej żołnierz otrzymuje tylko jedno uposażenie określone w ustawie, zaś art. 10 – że uposażenie i inne należności pieniężne pobrane przez żołnierza, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Natomiast z art. 40 ust. 1 ustawy wynikało, że z uposażenia mogą być dokonywane potrącenia m.in. na podstawie szczególnych przepisów ustawowych. Zdaniem Sądu, skoro w 2006 r. dokonywano rozliczeń i w tym też roku skarżący wyraził zgodę na dokonanie kompensacji należności, rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, dotyczące wypłaty potrąconej w 2006 r. kwoty organy zasadnie oparły o przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Organy nie miały podstaw do wydania decyzji o wypłacie na rzecz skarżącego żądanej obecnie kwoty, czyli 42.872,72 zł., skoro w 2006 r. wyraził on zgodę na dokonanie potrącenia, a dokonanie potrącenia, co wynika z przywołanych wyżej przepisów, było możliwe. W tej sytuacji Sąd nie podzielił zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa materialnego w powyższym zakresie. Warto w tym miejscu przywołać wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2007 r. sygn. akt lI SA/Wa 780/06, który, choć wydany w odmiennym stanie faktycznym i prawnym, dotyczy podobnej kwestii, co występująca w sprawie niniejszej. Sąd ten stwierdził, że "przepis art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy nie stanowi podstawy do żądania podwójnego uposażenia. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "należności pieniężne pobrane przez żołnierza (...) nie podlegają zwrotowi" nie oznacza, że nie można ich zaliczyć, potrącić, ustalając ponownie ich wysokości. Odmienna wykładnia stałaby w sprzeczności z treścią art. 3 ust. 1 ustawy, który stanowi, że żołnierzowi przysługuje tylko jedno uposażenie" (publ. system informacji prawnej LEX nr 303205). Skarga kasacyjna od powyższego wyroku została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 czerwca 2008 r. , sygn. akt I OSK 902/07 (niepublikowany). Z powyższym poglądem Sąd orzekający w sprawie niniejszej się zgadza. Odnosząc się do dalszych zarzutów skargi stwierdzić należy, że bezzasadny jest zarzut dotyczący twierdzenia, że orzeczono o obowiązku emerytury przez organ nie będący wojskowym organem emerytalnym. Decyzje w niniejszej sprawie dotyczyły nie nakazania zwrotu należności, lecz odmowy ich wypłacenia, a przedmiotem kompensacji dokonanej w 2006 r. nie była emerytura. Zarzut dotyczący zaniechania przyznania skarżącemu odsetek od należnych świadczeń jest o tyle chybiony, że skoro organy odmówiły wypłaty żądanych przez skarżącego należności, to nie mogły orzekać o odsetkach, które mają charakter akcesoryjny. Chybione są też zarzuty i wywody, że organy przywoływały w decyzjach przepisy kodeksu cywilnego, bowiem organy na przepisy takie w decyzjach podlegających kontroli nie powoływały się. Sąd uznał również za bezzasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia prawa procesowego. Właściwość Wojskowego Komendanta Uzupełnień do wydania decyzji jako organ I instancji wynika z art. 104 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, bowiem skarżący pozostawał w ewidencji Wojskowej Komendy Uzupełnień. Przepis art. 74 ustawy dotyczy natomiast fizycznej wypłaty uposażenia i innych należności. Nie istnieje w ocenie Sądu sprzeczność treści uzasadnienia decyzji z jej rozstrzygnięciem - skarżącemu odmówiono wypłaty żądanej przez niego kwoty , zaś w uzasadnieniu wskazano przyczyny takiego stanowiska. Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 1 pkt 1 k.p.a. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów w dniu 18 listopada 2009 r. podjął uchwałę z której wynika, że rozstrzyganie roszczeń żołnierzy dotyczących uposażenia i odsetek należy do właściwości sądów administracyjnych, a droga przed sądem powszechnym jest niedopuszczalna (sygn. akt II PZP 7/09). Wbrew zarzutom skargi sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną. Organy w wydanych w sprawie niniejszej decyzjach nie dokonywały, wbrew twierdzeniom skargi potrąceń, lecz powoływały się na dokonaną wzajemną kompensatę należności dokonaną w 2006 r. Wobec powyższego Sąd oddalił skargę na mocy art. 151 p.p.s.a.