III SA/Gd 363/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Gorski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Elżbieta Kowalik - Grzanka Protokolant starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2009 r. sprawy ze skargi K. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 29 lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów dotyczących uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych oddala skargę. W dniu 29 czerwca 2007 r. na drodze krajowej nr [...] w miejscowości B. dokonano kontroli samochodu ciężarowego marki Daimler Chrysler (Mercedes) z przyczepą o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej 6.600 kg. Zespołem pojazdów kierował ich właściciel K. Ł. Przedmiotem kontroli było przestrzeganie zasad podejmowania i wykonywania przewozu drogowego zgodnie z ustawą z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.) - zwanej dalej także ustawą. Z kontroli sporządzono protokół podpisany przez kierowcę. W wyniku kontroli stwierdzono nieprawidłowości polegające na wykonywaniu przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia, z naruszeniem warunków dotyczących dokumentacji pracy kierowcy, bez uiszczenia opłaty za przejazd pod drogach krajowych, pojazdem wyposażonym w tachograf, który nie rejestrował wszystkich wymaganych elementów i który nie został poddany kontroli okresowej lub badaniu kontrolnemu. W toku czynności wyjaśniających Urząd Celny uzyskał informację z Urzędu Gminy w K., że strona figuruje w ewidencji działalności gospodarczej od 2001 r. jako prowadzący działalności pod nazwą Gospodarstwo Rolniczo - Ogrodnicze K. Ł. Działalność ta obejmuje przetwarzanie owoców i warzyw, sprzedaż hurtową niewyspecjalizowaną żywności, napojów i wyrobów tytoniowych, transport drogowy, oraz rekultywację i usługi związane z gospodarką odpadami. Postanowieniem z dnia 14 marca 2008 r. Naczelnik Urzędu Celnego wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie nałożenia kary administracyjnej za wykonywanie przez stronę przewozu drogowego z naruszeniem przepisów ustawy o transporcie drogowym. W trakcie postępowania strona poinformowała, że jest rolnikiem i prowadzi gospodarstwo rolne, a zatrzymany do kontroli samochód jest wykorzystywany na potrzeby własne gospodarstwa. Przedstawiła również kopie decyzji podatkowych, z których wynika, że jest podatnikiem podatku rolnego. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia 18 kwietnia 2008 r. nałożył karę pieniężną na K. Ł. za wykonywanie przewozu drogowego: - pojazdem wyposażonym w urządzenie rejestrujące (tachograf), które nie zostało poddane wymaganej kontroli okresowej lub badaniu kontrolnemu - 1.000 zł; - pojazdem wyposażonym w urządzenie rejestrujące, które nie rejestruje wszystkich wymaganych elementów - 2.000 zł; - bez wymaganego zaświadczenia na przewozy na potrzeby własne - 2.000zł; - z naruszeniem przepisów dotyczących uiszczenia opłat za przejazd po drogach krajowych - 3.000 zł. Strona odwołała się od tej decyzji wskazując, że ustawa o transporcie drogowym nie ma zastosowania do rolników. Ponadto podniosła, że postępowanie zostało wszczęte 9 miesięcy po kontroli pojazdu. W piśmie uzupełniającym zarzuciła dodatkowo, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zostało wydane w oparciu o rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych, które nie obowiązywało w dniu wydania decyzji. Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia 29 lipca 2008 r.: 1) uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej: - nałożenia kary pieniężnej w wysokości 1.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego pojazdem ciężarowym wyposażonym w urządzenie rejestrujące (tachograf), które nie zostało poddane wymaganej kontroli okresowej lub badaniu kontrolnemu; - nałożenia kary pieniężnej w wysokości 2.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez wymaganego zaświadczenia na przewozy własne, 2) we wskazanym wyżej zakresie umorzył postępowanie przez organem pierwszej instancji, utrzymując w pozostałym zakresie decyzję organu niższej instancji. W podstawie prawej decyzji Dyrektor Izby Celnej powołał art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 2 k.p.a. oraz art. 92 ust. 1 i ust. 4, art. 33 ust. 2 pkt 2, art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym oraz art. 3 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. U. UE. L. 85.370.8 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zauważył, że ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym od czasów nowelizacji z 2003 r. znajduje zastosowanie do przedsiębiorców oraz innych podmiotów, do których stosuje się odpowiednio przepisy dotyczącego niezarobkowego przewozu drogowego (określanego także jako przewóz na potrzeby własne). W szczególności nie ma podstaw do przyjęcia, że przepisów ustawy nie stosuje się do rolników. Biorąc pod uwagę materiał dowodowy i przepisy ustawy organ wyraził stanowisko, że strona wykonywała przewóz jako rolnik i należy wobec niej stosować odpowiednio przepisy o niezarobkowym przewozie drogowym. Następnie zacytował art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym definiujący tego typu przewóz. Zgodnie z powoływaną ustawą wykonywanie przewozu drogowego, w tym niezarobkowego przewozu drogowego, uzależnione jest od dopełnienia szeregu warunków określonych w tej ustawie. Naruszenie tych obowiązków zagrożone jest karą pieniężną od 50 do 15.000 zł. Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków oraz wysokość kar określa załącznik do ustawy. Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym osoby wykonujące przewozy własne obowiązane są posiadać zaświadczenie. Jednocześnie ust. 2 pkt 2 tego artykułu stanowi, że wymóg ten nie dotyczy rolników. W ocenie organu taka konstrukcja przepisu potwierdza pogląd, że ustawa znajduje zastosowanie również do rolników. Nadto należy uznać, że Naczelnik Urzędu Celnego niezasadnie obciążył stronę karą pieniężna w tym zakresie - brak jest obowiązku posiadania zaświadczenia przez rolnika. Dalej organ odwoławczy uznał, że zasadnie nałożono na stronę karę pieniężną w wysokości 3.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez wykupionej opłaty drogowej. Wymóg uiszczenia opłaty wynika z art. 42 ust. 1 ustawy, zaś wysokość kary za brak takiej opłaty ustalono w pkt 4.1 załącznika do ustawy. Podobnie rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji dotyczące kary za wykonywanie przewozu z tachografem nie rejestrującym wszystkich elementów, znajduje uzasadnienie w przepisach. W szczególności obowiązek instalacji i użytkowania w pojeździe urządzenia rejestrującego wynika z art. 3 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym. Wysokość kary została ustalona zgodnie z treścią pkt 11.1 ppkt 1 lit. b załącznika do ustawy. Ustosunkowując się do argumentów odwołania organ przyznał rację stronie, że w dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji nie obowiązywało już rozporządzenie z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych. Zostało ono deregowane z dniem 1 stycznia 2008 r., a nowe rozporządzenie z dnia 7 stycznia 2008 r. nie przewidywało obowiązku kontroli okresowej lub badania kontrolnego tachografu. Mimo, że w dniu kontroli drogowej obowiązywało rozporządzenie z dnia 2 kwietnia 2004 r. wątpliwości interpretacyjne, brak przepisów intertemporalnych oraz zasady prawa administracyjnego (art. 6 i art. 8 k.p.a.) przemawiają za przyjęciem, iż kara pieniężna w tym zakresie została nałożona bez podstawy prawnej. K. Ł. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję organu odwoławczego w części dotyczącej nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego z naruszeniem przepisów dotyczących uiszczenia opłat za przejazd po drogach krajowych w kwocie 3.000 zł. W tym zakresie skarżący zarzucił decyzji naruszenie art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym poprzez przyjęcie, że na skarżącym spoczywał obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych podczas, gdy Jest on rolnikiem i nie jest zobligowany do ponoszenia takich opłat. Skarżący wniósł również o zasadzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący opisał przebieg postępowania w sprawie i zwrócił uwagę, że organ odwoławczy zgodził się z nim, iż towary będące przedmiotem przewozu w dniu kontroli (płody rolne) zostały wytworzone przez rolnika, nie zaś przez przedsiębiorcę zdefiniowanego w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U z 200 r. Nr 155, poz. 1095), i że nie stanowi to wystarczającej przesłanki od stosowania wprost przepisów o niezarobkowym przewozie drogowym. Stosownie do art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym, niezarobkowy przewóz drogowy (przewóz na potrzeby własne) to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego lub międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: 1) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, 2) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, 3) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały prze niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, 4) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych. Kluczowe w tym przepisie jest pojęcie przedsiębiorcy. Na gruncie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej rolnika nie można traktować jako przedsiębiorcę. W dalszej konsekwencji należy uznać, że do skarżącego nie można stosować przepisów ustawy o transporcie drogowym, a w szczególności art. 42 ust. 1. Taki pogląd został wyrażony w analogicznej sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2006 r. VI SA/Wa 2169/05 (Lex nr 220057). Skarżący powołał się także na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2005 r. VI SA/Wa 502/05 (Lex nr 191333), w którym stwierdzono, że "rolnicy nie uiszczają opłat drogowych przewidzianych w art. 42 ustawy o transporcie drogowym." W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i w pełni podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. W odniesieniu do zarzutów skargi stwierdził, że skarżący jest rolnikiem ale jak wynika z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym do podmiotów nie będących przedsiębiorcami (w tym rolników) stosuje się przepisy o niezarobkowym przewozie drogowym odpowiednio. Odpowiednie stosowanie przepisów oznacza, że niektóre z nich stosuje się w sposób tożsamy do ich pierwotnego zastosowania, a inne, gdy jest to konieczne - w sposób zmodyfikowany lub wcale. W przedmiotowej sprawie odpowiednie stosowanie art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym oznacza takie samo zastosowanie w stosunku do podmiotów wykonujących transport w sposób pomocniczy do działalności rolniczej, jak do przedsiębiorców wykonujących transport drogowy pomocniczo do swojej działalności. Ponadto organ podkreślił, że wyłączenia podmiotowe określone w art. 42 ust. 1 ustawy nie obejmują rolnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Bezspornym w sprawie jest, iż w dniu kontroli K. Ł. wykonywał niezarobkowy przewóz drogowy, przewożąc produkty wyprodukowane w jego własnym gospodarstwie. Zgodnie z treścią art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Niezarobkowy przewóz drogowy traktowany jest jak przewóz na potrzeby własne (art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym). Oznacza to, że do przewozu skarżącego wykonywanego w dniu 29 czerwca 2007 r. należało odpowiednio stosować wszystkie przepisy mówiące o transporcie drogowym regulujące przewóz na potrzeby własne. Ustawodawca w art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym nałożył obowiązek uiszczenia opłat za przewóz samochodem po drogach krajowych na wszystkie podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy. Regulacja powyższa została wprowadzona przez art. 1 pkt 16 lit. "a" ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 180 poz. 1497). Ustawa weszła w życie 3 miesiące po ogłoszeniu, tj. 21 października 2005 r. Z tą datą podmiotowy zakres obowiązków art. 42 ust. 1 ustawy został rozszerzony w tym także na rolników. W dniu 8 sierpnia 2006 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przewóz po drogach krajowych (Dz. U. Nr 151 poz. 1089 ze zmianami). Rozporządzenie to miało zastosowanie nie tylko do przedsiębiorstwa ale do wszystkich podmiotów wykonujących przewóz drogowy po drogach krajowych. Oznacza to, iż skarżący był zobowiązany do uiszczenia opłaty za przewóz po drogach krajowych a tym samym nałożenia na niego kary pieniężnej w kwocie 3.000 zł znajduje swoje uzasadnienie w cytowanych przepisach prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie orzekającym podzielił stanowisko organu II instancji zawarte w uzasadnieniu decyzji, iż wykonywanie transportu drogowego pojazdem wyposażonym w tachograf, który nie rejestruje wszystkich elementów co wobec braku tarczki w kontrolowanym tachografie ewidentne tego dowodzi daje podstawę do stosowania art. 3 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. U. UE 85.370.8 ze zmianami), co z kolei prowadzi do stosowania obowiązującego w dniu kontroli pkt 11 p.p.k.t. 1 lit. b załącznika do ustawy z dnia 6 czerwca 2001 r. o transporcie drogowym i nałożenie kary w kwocie 2.000 zł. Mając powyższe rozważania na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.