III SA/Gd 366/25
WyrokWSA w Gdańsku2025-09-25
Skład orzekający: Bartłomiej Adamczak, Alina Dominiak, Adam Osik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zarzuty dotyczące braku wymagalności obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, oparte na rzekomym przekroczeniu delegacji ustawowej przy wydawaniu rozporządzenia Ministra Zdrowia określającego terminy szczepień, są zasadne w kontekście egzekucji administracyjnej?Ratio decidendi
Sąd uznał, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z ustawy i jest wymagalny, a rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. zostało wydane zgodnie z prawem, uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Zarzuty dotyczące braku wymagalności, oparte na rzekomym przekroczeniu delegacji ustawowej, nie zasługują na uwzględnienie, ponieważ nie były zgłoszone we właściwym czasie i nie podważają legalności obowiązku ani jego wymagalności w świetle obowiązujących przepisów.Stan faktyczny
Skarżąca A. K. wniosła skargę na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, które utrzymało w mocy postanowienie o oddaleniu jej zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzuty dotyczyły braku wymagalności obowiązku poddania jej syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Organy administracji ustaliły, że skarżąca uchylała się od wykonania tego obowiązku, mimo wezwań i upomnień, co doprowadziło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego i nałożenia grzywny. Skarżąca podnosiła m.in. zarzut przekroczenia delegacji ustawowej przy wydawaniu rozporządzenia określającego terminy szczepień.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Asesor WSA Adam Osik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 września 2025 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 20 maja 2025 r., nr OPES.906.67.2025.MR w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.
A. K. (zwana dalej także "skarżącą", "stroną", "zobowiązaną") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 20 maja 2025 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
W dniu 30 października 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie przeprowadził kontrolę sanitarną z zakresu obowiązkowych szczepień ochronnych w N. Sp. z o.o., ul. M. S. 7 w K. W wyniku kontroli stwierdzono uchylanie się rodziców urodzonego [...] 2009 r. M. K. od obowiązku wykonania szczepień ochronnych dziecka.
Pismem z dnia 7 listopada 2024 r. (nr SEP.967.13.362A.2022.DB), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie wezwał matkę dziecka - A. K. do stawienia się, w terminie 21 dni od daty otrzymania wezwania, w ww. przychodni celem uzupełnienia obowiązkowych szczepień ochronnych lub przedstawienia zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania u dziecka szczepień ochronnych lub poinformowanie o szczepieniu wykonanym winnym gabinecie szczepień.
W związku ze stwierdzeniem dalszego uchylania się A. K. od wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka, po uzyskaniu informacji z przychodni, w dniu 12 grudnia 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie wysłał do strony upomnienie nr 87/EP/2024 wzywające do rozpoczęcia realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka, w terminie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia. Upomnienie zawierało pouczenie o skierowaniu sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego w sytuacji dalszego niezaszczepienia dziecka.
W związku ze stwierdzeniem dalszego uchylania się A. K. od wykonania przedmiotowego obowiązku, po uzyskaniu informacji z przychodni, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie w dniu 21 stycznia 2025 r. wystąpił do Wojewody Pomorskiego z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Do wniosku załączono tytuł wykonawczy nr [...].
Postanowieniem z dnia 11 lutego 2025 r. Wojewoda Pomorski nałożył na A. K. grzywnę w celu przymuszenia w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania M. K. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
W dniu 25 lutego 2025 r. (data nadania przesyłki) A. K. wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej podnosząc brak wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a.).
Po zapoznaniu się z zarzutami, postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2025 (nr SEP.967.13.362A.2022.DB), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie - działając na podstawie art. 34 § 1 i 2 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 132 - zwanej w skrócie: "u.p.e.a.") oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 - zwanej w skrócie: "k.p.a.") - oddalił zarzuty.
W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ wyjaśnił, że sytuacja epidemiologiczna kraju jest oceniana przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny NIZP-PZH. Program Szczepień Ochronnych ustalany jest rokrocznie przez ekspertów podczas posiedzeń Rady Sanitarno-Epidemiologicznej przy Głównym Inspektorze Sanitarnym i Pediatryczną Grupę Ekspertów ds. Szczepień Ochronnych przy Ministrze Zdrowia.
Program Szczepień Ochronnych (PSO) opierany jest na danych, które dotyczą aktualnej sytuacji epidemiologicznej chorób zakaźnych w kraju oraz finansowych możliwości państwa. Opracowywany jest na podstawie zaleceń szerokiego grona uznanych ekspertów, lekarzy pediatrów i zakaźników, specjalistów zdrowia publicznego i epidemiologów sformalizowanych jako Rada Sanitarno-Epidemiologiczna organu doradczego GIS oraz Pediatrycznego Zespołu Ekspertów ds. Programu Szczepień Ochronnych (PSO) przy Ministrze Zdrowia, rekomendacji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC). Na kształt PSO wpływają także opinie konsultantów krajowych z różnych dziedzin medycyny. Eksperci swoje rekomendacje opierają na potwierdzonych danych z badań klinicznych i obserwacyjnych, sytuacji epidemiologicznej w kraju oraz krajach sąsiednich oraz zaleceniach dotyczących szczepień w innych krajach. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie nie jest organem powołanym do przedstawiania informacji ani prezentowania wniosków dotyczących kwestii realizacji programów szczepień ochronnych w innych krajach Unii Europejskiej.
Organ I instancji wyjaśnił, że w wykonaniu delegacji z art. 17 ust. 10 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r., poz. 924 - zwanej w skrócie: "u.z.z.z.ch.") Minister Zdrowia w dniu 27 września 2023 r. wydał rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077 - zwane w uzasadnieniu: "rozporządzeniem"), w którym w załączniku nr 1 wskazano schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży. Załącznik nr 3 i nr 4 stanowią wzór karty uodpornienia oraz książeczki szczepień, w których również wskazane są terminy, w których należy wykonać poszczególne obowiązkowe szczepienia ochronne.
Posiłkując się orzecznictwem organ wyjaśnił, że to, iż zgodnie z art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w PSO na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie stanowi złamania konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących, skoro podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ i art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch. Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, nie należy do materii ustawowej, co uzasadnia pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej. PSO zawiera specjalistyczne informacje z zakresu medycyny, dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia. Nie wynika natomiast z niego sam obowiązek szczepień ochronnych, który został sformułowany w przepisach ustawy. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie przez zobowiązanego czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. W komunikacie Głównego Inspektora Nadzoru Sanitarnego okres czasu, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Poszczególne terminy nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej jako terminy, których upływ stanowi dopiero o wymagalności omawianego obowiązku. Niewykonanie obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.
Z treści przepisów wymienionych ustawy i rozporządzenia wynika ustawowy obowiązek poddania szczepieniu ochronnemu. Ustawa określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym.
Niedochowanie wskazanego obowiązku uaktualnia obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie szczepieniu ochronnemu.
Wobec tego, dopuszczalna jest egzekucja administracyjna w sytuacji, gdy zobowiązany podmiot nie wykonuje obowiązku ustawowego, bezpośrednio wykonalnego. Obowiązkowe szczepienia ochronne są określone przepisami prawa, wynikają wprost z ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która nie została uznana za niezgodną z Konstytucją RP i obowiązuje w całości, nie narusza Konstytucji RP i obowiązki według niej określone winny być realizowane.
Zgodnie z art. 17a u.z.z.z.ch., w przypadku gdy w wyniku szczepienia ochronnego, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 3 ust. 4 pkt 2, art. 17 ust. 10 albo art. 46 ust. 4 pkt 7, u osoby, u której zostało przeprowadzone to szczepienie, wystąpiły w ciągu 5 lat od dnia podania szczepionki albo szczepionek działania niepożądane wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego, o której mowa w ustawie - Prawo farmaceutyczne, w wyniku których:
1) osoba ta wymagała hospitalizacji przez okres nie krótszy niż 14 dni albo
2) u osoby tej wystąpił wstrząs anafilaktyczny powodujący konieczność obserwacji w szpitalnym oddziale ratunkowym lub izbie przyjęć albo hospitalizacji przez okres krótszy niż 14 dni
- osobie tej przysługuje świadczenie kompensacyjne wypłacane z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych.
Oran I instancji opisał zasady funkcjonowania Funduszu oraz ubiegania się i przyznawania świadczenia kompensacyjnego. Następnie organ zaznaczył, że przyznane świadczenie kompensacyjne jest zaliczane na poczet zadośćuczynienia lub odszkodowania w postępowaniu cywilnym związanym z wystąpieniem działań niepożądanych po podanej szczepionce albo podanych szczepionkach, (art. 17e u.z.z.z.ch.).
Każde podejrzenie NOP powinno zostać zgłoszone do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania (Dz. U. z 2010 r. nr 254, poz. 1711) określa rodzaje NOP i kryteria ich rozpoznawania na potrzeby nadzoru epidemiologicznego, sposób zgłaszania NOP, wzory formularzy, na których NOP powinien być zgłoszony oraz sposób prowadzenia rejestru NOP, udostępniania danych nim objętych oraz okres ich przechowywania. Organ przedstawił procedurę zgłaszania NOP do nadzoru epidemiologicznego oraz wyjaśnił, że NIZP-PZH zgłoszenia z całego kraju są gromadzone, rejestrowane, weryfikowane i analizowane. Organ dodał, że jeden raz w roku analiza występowania NOP jest publikowana w Biuletynie Szczepienia Ochronne w Polsce. Dane dotyczące NOP są dla wszystkich zainteresowanych dostępne na stronie NIZP-PZH. W ramach dobrowolnego systemu nadzoru NOP każda osoba zainteresowana może zgłosić podejrzenie NOP bezpośrednio do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, gdzie są one gromadzone i analizowane w Departamencie Monitorowania Działań Niepożądanych tego Urzędu, a następnie przekazywane do europejskiej bazy danych tzw. EudraVigilance (European Union Drug Regulating Authorities Pharmacovigilance) nadzorowanej przez Europejską Agencję Leków (European Medicines Agency- EMA). Organ przedstawił sposób ich zgłaszania.
Kolejno organ wyjaśnił, że dostępne szczepionki nie zawierają materiału pochodzenia ludzkiego. Niektóre wirusy wykorzystywane w szczepionkach są hodowane w warunkach laboratoryjnych w specjalnych liniach komórkowych, które wyjściowo w latach 60. ubiegłego wieku zostały wyprowadzone z materiału pochodzącego z ludzkich komórek zarodkowych uzyskanych z aborcji. Komórki te zostały namnożone w odpowiednich podłożach hodowlanych, oczyszczone i bardzo dokładnie zbadane. Uzyskane linie komórkowe są przechowywane w bardzo niskiej temperaturze w bankach tkanek i podlegają nieustannemu pasażowaniu. Nie zachodzi zatem potrzeba pobierania nowych komórek ludzkich w celu produkcji szczepionek. Jeżeli wytwórca szczepionki chce uzyskać taką linię komórkową, wówczas sprowadza ją z odpowiednich banków tkanek, namnaża i na tak uzyskanej hodowli produkuje odpowiednią porcję wirusa szczepionkowego. Na rynku dostępne są szczepionki produkowane z wykorzystaniem dwóch linii pochodzących z ludzkich komórek zarodkowych, tj.: linii WT-38 oraz linii MRC-5. Po ich krótkiej charakterystyce organ wyjaśnił, że w obu przypadkach linie komórkowe są wynikiem sztucznego poronienia, ale ze źródeł historycznych wynika, iż pozyskanie tych komórek nie było celem aborcji (dokonano je z przyczyn pozamedycznych). Obie linie, pobrane w latach 60. ubiegłego wieku są podtrzymywane i rozmnażane do dziś jako linie ciągłe, zostały przebadane i certyfikowane do namnażania wirusów i tylko takie służą do produkcji dostępnych na rynku szczepionek. Produkcja szczepionek wirusowych, np. szczepionki przeciw różyczce, wzw A, czy ospie wietrznej wymaga hodowli wirusów na żywych komórkach, ponieważ nie ma innej możliwości pozyskania wirusa. Służące temu linie komórkowe są utrzymywane w celu uzyskania stabilnych i kontrolowanych warunków produkcji wirusów szczepionkowych w ciągu wielu lat. Użycie linii komórkowych pochodzenia zwierzęcego jest niemożliwe z powodów bezpieczeństwa. Znana jest historia z lat 60., kiedy w szczepionce przeciw poliomyelitis zawierającej żywe polio wirusy hodowane na liniach komórkowych pochodzących od małp, wykryto nowy, nieznany wcześniej typ wirusa SW40. Użycie linii zwierzęcych wymagałoby również uwzględnienia możliwości wystąpienia reakcji alergicznych na białko danego zwierzęcia. Kolejnym problemem, który pojawiłby się przy próbie zmiany linii komórkowych, na których hoduje się wirusy, byłaby możliwość zmiany właściwości wirusów, które są aktualnie zaadoptowane do obecnie stosowanych linii i wiemy, że dobrze działają. W przypadku użycia innych linii wirus szczepionkowy dostosowałby się do nowej linii i możliwa byłaby zmiana jego właściwości.
Wskazując na stanowisko zawarte w art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz orzecznictwo sądowe organ podniósł, że ingerencja władzy publicznej możliwa jest w przypadkach przewidzianych przez ustawę i koniecznych z uwagi na bezpieczeństwo publiczne i ochronę zdrowia co ma bezpośrednie przełożenie na postępowanie w przypadku uchylania się od ustawowego obowiązku realizacji szczepień ochronnych, które to szczepienia maja bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo publiczne i ochronę zdrowia. Konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności ze wskazanymi regulacjami, a wprost przeciwnie. Z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP wynika obowiązek władz publicznych do zwalczania chorób epidemicznych oraz zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Obowiązek ten nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki, a zatem materia dotycząca szczepień ochronnych nie znajduje się w jakimkolwiek związku ze sferą prywatności jednostki. Ponadto brak regulacji prawnej systemu odszkodowań nie daje podstaw do postawienia zarzutu naruszenia ww. przepisów konstytucyjnych i Konwencji. W ramach zaś przedmiotowego postępowania dotyczącego nałożenia grzywny w celu przymuszenia, ww. normy w żaden sposób nie zostały naruszone.
Zgodnie z art. 119 § 1 u.p.e.a. grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. W myśl art. 3 § 1 u.p.e.a., egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo z zakresu administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. Z kolei art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. wskazuje, że egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Obowiązku szczepienia dziecka nie może bowiem wykonać inna osoba, poza tą, której ten obowiązek dotyczy. Poza sporem pozostaje w tej sprawie okoliczność, że osoba zobowiązana sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem i że to na niej spoczywa odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch. W tym świetle, mając na względzie przepis art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny decyduje o zastosowaniu wobec zobowiązanej środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia.
Ustalając wysokość grzywny organ ma na względzie przede wszystkim zapewnienie efektywności przedmiotowej egzekucji. Grzywny w celu przymuszenia zostają wyznaczone w takiej wysokości, aby osobie zobowiązanej nie opłacało się jej uiszczenie w celu wydłużenia postępowania egzekucyjnego i oddalenia osobistego albo zastępczego wykonania obowiązku. Ustalając wysokość grzywny organ egzekucyjny kieruje się zasadą celowości i skuteczności. Organ egzekucyjny nie bierze pod uwagę sytuacji finansowej osoby zobowiązanej. Należy bowiem wyjaśnić, że grzywna w celu przymuszenia nie jest karą, lecz formą nacisku mającą na celu skłonienie, zmotywowanie zobowiązanej poprzez dolegliwość finansową, do określonego zachowania się, stąd nie ma tutaj zastosowania wyrażona w prawie karnym zasada miarkowania, nakazująca dostosowanie wysokości nałożonej grzywny do możliwości finansowych zobowiązanego. Wykonując obowiązek osoba zobowiązana uniknie konieczności zapłaty grzywny. Zgodnie z art. 125 u.p.e.a., w razie wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym, nałożone, a nieuiszczone lub nieściągnięte grzywny w celu przymuszenia - podlegają umorzeniu, a postanowienie w tej sprawie wydaje organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego.
Szczepienia wymieniane są wśród najważniejszych zdobyczy współczesnej medycyny, które ratują życie i chronią przed powikłaniami związanymi z niebezpiecznymi chorobami zakaźnymi. Wiele badań naukowych potwierdza ogromne korzyści ze stosowania szczepień. Szczepionki chronią nas przed 26 chorobami zakaźnymi i zlikwidowały jedną z najgroźniejszych chorób zakaźnych - ospę prawdziwą. Eksperci oceniają, że około 122 milionów osób zawdzięcza życie szczepionkom, bez których nie mieliby szansy przeżyć nawet okresu dzieciństwa. To dlatego, że w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat zaszczepiono miliony dzieci przeciw chorobom wieku dziecięcego, takim jak odra, gruźlica, poliomyelitis, błonica, krztusiec, czy pneumokokowe zapalenie płuc. Każdego roku na świecie podawanych jest około 1 miliarda dawek szczepionek, które ratują przed śmiercią około 2,5 miliona osób na całym świecie. Szczepienia sprzyjają zdrowiu, w odróżnieniu od wielu innych działań medycyny pozwalają zdrowym być nadal zdrowymi. Szczepionki, zapobiegając chorobom bakteryjnym, ograniczają również rozwój antybiotykooporności u bakterii. Szczepionki działają szybko, mają szeroki wpływ na odporność osób szczepionych, społeczności i populacji.
Dane epidemiologiczne są jednoznaczne - warto się zaszczepić, żeby uniknąć groźnej choroby zakaźnej i związanych z nią powikłań, które mogą doprowadzić nawet do zgonu. Szczepionki ratują życie i pozwalają na oszczędności, większość szczepień jest efektywna kosztowo.
Największym sukcesem szczepień było wyeliminowanie ospy prawdziwej, groźnej choroby zakaźnej, cechującej się średnio 20 % śmiertelnością, która nawet tym co przeżyli pozostawiała blizny na całe życie. Całkowite wykorzenienie ospy prawdziwej ratuje około 5 milionów istnień ludzkich rocznie. Gdyby szczepionka nie wyeliminowała ospy prawdziwej, jedna osoba umierałaby na tę chorobę co 6 sekund każdego dnia.
Inny przykład to odra. Przed wprowadzeniem powszechnych szczepień, jeszcze w 1980 r., odra była przyczyną ponad 2,6 miliona zgonów na całym świecie. W latach 2000-2020 szacowana liczba zgonów z powodu odry spadła o 94 %, z 1.072.800 do 60.700, zapobiegając 31,7 mln zgonów z powodu odry.
Organ wskazał, że dzięki szczepieniom jest coraz bliżej eliminacji poliomyeitis. W 1988 r. zachorowania na polio były przyczyną niepełnosprawności ponad 350.000 dzieci w 125 krajach na świecie. Od tego czasu udało się eradykować dwa typy dzikiego wirusa polio. Transmisję typu 1 wirusa nadal stwierdza się w dwóch krajach - Afganistanie i Pakistanie. Aktualnie 5 spośród 6 regionów WHO, obejmujących ponad 90 % światowej populacji, jest wolnych od poliomyelitis.
Organ podkreślił, że szczepionki mogą jednak uratować życie tylko wtedy, gdy ludzie są zaszczepieni. Na szczęście większość ludzi się szczepi (np. 85 % dzieci na świecie jest zaszczepionych przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi, a w 125 krajach odsetek zaszczepionych dzieci przekracza 90 %).
A. K. zaskarżyła postanowienie organu I instancji zarzucając naruszenie:
1. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ w zw. z art.17 ust. 2, 4 i 5 u.z.z.z.ch. - poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy dla małoletniego nie ustalono indywidualnego kalendarza szczepień, nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych;
2. art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej zobowiązanej - kiedy obowiązek zaszczepienia jej syna przeciwko poszczególnym chorobom stał się - zdaniem wierzyciela - wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, iż obowiązek szczepień u małoletniego jest wymagalny i może być wykonany, a jedynie poprzestał na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych nie dokonując subsumpcji;
3. art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego;
4. art. 5 ust. 1 pkt 1b u.z.z.z.ch. w zw. z § 3 rozporządzenia - poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego;
5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP - poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
W wyniku rozpoznania zażalenia, zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 maja 2025 r. (nr OPES.906.67.2025.MR), Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny - działając na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 34 § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 144 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymał w mocy ww. postanowienie.
W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy w pełni zaakceptował i przyjął jako własne ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ I instancji, nie zgadzając się z zarzutami podnoszonymi w zażaleniu i uznając, że nie zasługują one na uwzględnienie.
Odnośnie zarzutów 1. i 4. organ odwoławczy wyjaśnił w szczególności, że art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ u.z.z.z.ch. wskazuje, iż osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. Jednocześnie art. 5 ust. 1 pkt 3 u.z.z.z.ch. wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powinny stosować się do nakazów i zakazów Państwowej Inspekcji Sanitarnej służących zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych. W myśl art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch. odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku szczepień ochronnych w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. oprawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r., poz. 581). W związku z tym, to strona nie poddając obowiązkowym szczepieniom ochronnym małoletniego naruszyła art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/, pkt 3 u.z.z.z.ch. a nie wierzyciel obowiązku. Zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia, schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek oraz terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia. Uchybienie przez rodziców temu obowiązkowi powoduje konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 stycznia 2016 r. (sygn. akt V KK 306/15) stwierdził, że "obowiązek rodziców poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia. (...) Z art. 5 ust. 1 ustawy z 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wynika wprost, że osoby przebywające na terytorium kraju są obowiązane, na zasadach określonych w tej ustawie, do poddania się szczepieniom ochronnym. (...) Obowiązek poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. (...) Wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego zamierzonym rezultatem ma być poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu". Jak zostało to już wskazane, obowiązek zaszczepienia dziecka wynika z mocy samego prawa. Tym samym postępowanie dowodowe przeprowadzane przez organy państwowej inspekcji sanitarnej w istocie rzeczy sprowadza się do ustalenia, czy względem danej osoby obowiązek zaszczepienia stał się już wymagalny oraz czy obowiązek szczepień ze względów zdrowotnych nie został odroczony. Te czynności dowodowe organ I instancji wykonał stwierdzając fakt uchylania się strony od poddawania dziecka szczepieniom ochronnym. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie, zgodnie z obowiązującymi przepisami jako wierzyciel obowiązku, podjął ustawowe działania mające na celu realizację zaszczepienia małoletniego dziecka przeciwko wyznaczonym chorobom zakaźnym. W rozporządzeniu brak jest zapisu o konieczności ustalania indywidulanego kalendarza szczepień ochronnych.
Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że brak wymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym zachodzi jedynie wtedy, gdy istnieją niezależne od zobowiązanego, trwałe lub czasowe przyczyny, przez które nie ma możliwości wykonania nałożonego obowiązku. Powołując się na orzecznictwo organ wskazał, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, iż obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. Strona w toku postępowania nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych i odraczającego wykonanie obowiązku szczepień ochronnych dziecka. Z tego wynika, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym był wymagalny.
Wskazując na przepis art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu, poprzedzony lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, wynika wprost z przepisów prawa. Poprzedzające szczepienie ochronne lekarskie badanie podmiotowe i przedmiotowe, na podstawie którego lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia lub stwierdza przeciwskazania do szczepienia, nie jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Jedynym dokumentem dającym podstawę do odroczenia szczepień ochronnych jest zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, którego strona na obecnym etapie postępowania nie przedłożyła, a w którym zawarta byłaby dokładna informacja jakiego szczepienia dotyczy i jakiego okresu dotyczy odroczenie.
W toku prowadzonego postępowania organ I instancji ustalił, że strona była informowana o obowiązkowych szczepieniach ochronnych, jednakże nie podjęła tego obowiązku.
Z zebranego materiału dowodowego wynika bezspornie, że będąc osobą zobowiązaną strona nie wykonała ciążącego na niej obowiązku zaszczepienia dziecka. Obowiązek ten wynika wprost z przepisów prawa. Przepis art. 68 ust. 4 Konstytucji RP przewiduje, że władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, co wymaga m.in. wprowadzenia regulacji ustawowej. Z uwagi na to, że konstytucyjną zasadą jest nakładanie na obywateli obowiązków poprzez ustawy, a nie normy niższego rzędu, obowiązek poddania się szczepieniom został wyrażony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ oraz art. 5 ust. 2 w zw. z art. 17 u.z.z.z.ch. oraz w związku z przepisami ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
Odnośnie zarzutów nr 2. i 3. organ ponownie zaznaczył, że obowiązek zaszczepienia dziecka wynikał z mocy samego prawa i w tym zakresie nie ma obowiązku wydawania decyzji administracyjnej konkretyzującej ten obowiązek. Tym samym postępowanie dowodowe przeprowadzane przez organy inspekcji sanitarnej jest ograniczone w swym zakresie, w istocie rzeczy sprowadza się jedynie do ustalenia czy względem danej osoby obowiązek zaszczepienia stał się już wymagalny oraz czy obowiązek szczepień ze względów zdrowotnych nie został odroczony. Te czynności dowodowe organ I instancji wykonał, przez co nie można skutecznie stawiać zarzutu naruszenia art. 8 czy art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Nadto organ zważył, że naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce tylko wtedy, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy organ nie ustala faktów, czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub nakładającej na nią obowiązek. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie z należytą starannością zebrał zaś informacje mające istotne znaczenie w sprawie.
Odnośnie zarzutu nr 5. organ odwoławczy powołał się na art. 33 § 2 u.p.e.a. oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2020 r. (sygn. akt VII SA/Wa 2258/19), zawierający stwierdzenie, że "W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 ww. ustawy. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są więc sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny".
Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że organ I instancji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. W treści uzasadnienia postanowienia odniósł się do poszczególnych zarzutów zgłoszonych przez stronę, wskazując przepisy prawa oraz dokumentację na poparcie swojego stanowiska. Sporządzone uzasadnienie odnosi się skrupulatnie do każdego z zarzutów za pomocą argumentacji wynikającej ze stanu faktycznego, stanu prawnego, prawidłowej subsumpcji z wykorzystaniem aktualnego orzecznictwa.
W skardze na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego A. K. wniosła o uchylenie obu postanowień w całości oraz umorzenie postępowania, a ponadto zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
1. naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.ch. w zw. z rozporządzeniem - poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z rozporządzenia Ministra Zdrowia, mimo że zostało ono wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej, jak również poprzez prowadzenie egzekucji, mimo że obowiązek wygasł;
2. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ u.z.z.ch. w zw. z § 3 rozporządzenia - poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż rozporządzenie Ministra Zdrowia zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej;
3. naruszenie art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;
4. naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP - poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Organ odwoławczy zaznaczył, że każdorazowo dokonuje pełnej merytorycznej oceny całego zebranego materiału dowodowego, przeprowadzając postępowanie dowodowe w oparciu o ustalenia dokonane przez organ prowadzący postępowanie, ustala stan faktyczny, bada stan prawny oraz sposób prowadzenia postępowania przez organ I instancji. W świetle zaś zebranego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie wykonała ciążącego na niej obowiązku poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, wobec czego uzasadnione było podjęcie przez organy inspekcji sanitarnej kroków zmierzających do przymuszenia skarżącej do wykonania tego obowiązku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny zobligowany jest uwzględnić skargę w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego postanowienia Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego eliminacji z obrotu prawnego w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 132), egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym - art. 1a pkt 13 u.p.e.a. Zgodnie zaś z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. – dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa – organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.
W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie, co wynika z art. 2, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t. j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 416).
Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym jest z kolei osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie jest to rodzic, co do którego istnieje ustawowy obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, który wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ u.z.z.z.ch.
Stosownie zaś do art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Zgodnie z art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a., organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda.
W niniejszej sprawie, w związku z niedopełnieniem przez stronę obowiązku szczepień ochronnych oraz po bezskutecznym wezwaniu skarżącej pismem z dnia 7 listopada 2024 r. do uzupełnienia obowiązkowych szczepień ochronnych lub przedstawienia zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania u dziecka szczepień ochronnych lub poinformowanie o szczepieniu wykonanym winnym gabinecie szczepień, a następnie upomnieniu pismem z dnia 12 grudnia 2024 r. mającego na celu rozpoczęcie realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kościerzynie, jako wierzyciel obowiązku, doprowadził do wszczęcia postępowania egzekucyjnego mającego na celu przymuszenie strony skarżącej do wykonania ciążącego na niej obowiązku. W dniu 24 stycznia 2025 r. organ ten wystosował bowiem do Wojewody Pomorskiego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego zawierający tytuł wykonawczy nr [...] z tej samej daty.
Na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a., Wojewoda Pomorski wszczął postępowanie egzekucyjne i nałożył na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia (postanowienie z dnia 11 lutego 2025 r.).
W kontekście argumentacji wyrażonej w skardze wyjaśnienia wymaga, że postępowanie dotyczące zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu nie dotyczy zatem sprawy administracyjnej, w której orzeczono o określonym obowiązku, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy - strony skarżącej), który może zakwestionować prowadzenie egzekucji wskazując m.in. na brak wymagalności obowiązku.
Podstawy zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym wymienia przepis art. 33 § 1 u.p.e.a., przy czym zawarty w tym przepisie katalog podstaw ma charakter zamknięty. Nie jest zatem możliwe skuteczne zgłoszenie zarzutu tam niezawartego. Zgodnie z treścią tego przepisu, podstawą zarzutów jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
W realiach sprawy strona skarżąca kwestionowała zasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego jedynie z uwagi na brak jego wymagalności (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c/ u.p.e.a.). Należy zatem wskazać, że przez wymagalność zasadniczo rozumie się taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, iż obowiązek istnieje, ale jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości - nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej.
W tytule wykonawczym z dnia 24 stycznia 2025 r., określając treść obowiązku, wierzyciel powołał się na wynikający z ustawy o zapobieganiu obowiązek poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym małoletniego M. K., urodzonego [...] 2009 r., Pesel: [...], przeciwko: odrze, śwince i różyczce - II dawka (przypominająca) oraz błonicy, tężcowi, krztuścowi - II dawka przypominająca, wyjaśniając przy tym, że przedmiotowy obowiązek nie został wykonany. Organ zaznaczył, że realizację obowiązkowych szczepień ochronnych należy rozpocząć niezwłocznie i wykonać w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania tytułu wykonawczego. Ponadto, w polu B. punkt 1., została podana podstawa prawna nałożonego obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ oraz art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch. Treść wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku podlegającego egzekucji jest jasna, zrozumiała, ale przede wszystkim wynika z przepisów prawa i jest z nimi zgodna. Wobec zamieszczenia w tytule wskazania osoby zobowiązanej, treści podlegającego egzekucji obowiązku oraz jego podstawy prawnej, wystawiony tytuł wykonawczy odpowiada - w ocenie Sądu - wymogom przewidzianym w art. 27 § 1 u.p.e.a.
Odnośnie wymagalności obowiązku podkreślenia natomiast wymaga, że przywołany w tytule wykonawczym przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ u.z.z.z.ch. zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z ust. 2 w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoby niepełnoletniej) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch. osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 tej ustawy wskazano ponadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.
Sąd podzielił stanowisko organów administracji, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika tym samym z mocy prawa. Przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ u.z.z.z.ch. obliguje bowiem osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych, odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch.). Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu zamieszczone w rozdziale IV poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 tej ustawy, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2 obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanymi dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".
Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). W rozporządzeniu z dnia 27 września 2023 r. określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz podmiotów podlegających szczepieniom.
Wskazane w tytule wykonawczym szczepienia przeciwko odrze, śwince i różyczce (II dawka przypominająca) oraz błonicy, tężcowi i krztuścowi (II dawka przypominająca) zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia. Mianowicie, w § 2 rozporządzenia wskazano, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy (pkt 1-14). W rozporządzeniu tym wskazano również, w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.
Szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym, został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. Prawodawca nie posłużył się więc konkretnym terminem (datą) jako przesłanką wymagalności obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym lecz przyjął, że ten obowiązek będzie realizowany w okresie jego aktualności/wymagalności, w ustawowo określonym trybie, a ponadto z poszanowaniem zaleceń określanych Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu.
Analiza przywołanych aktów prawnych wskazuje, że wymienione w tytule wykonawczym szczepienia - biorąc pod uwagę wiek dziecka skarżącej - były w sprawie wymagalne.
W związku zaś z zarzutem naruszenia art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. - poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z rozporządzenia Ministra Zdrowia - konieczne jest wskazanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19 (OTK-A 2023/50).
Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Przepisy wymienione we wskazanym zakresie tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Trybunał umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.
Trybunał wyjaśniając skutki wyroku wskazał, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. w związku z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny bowiem pełni rolę sądu prawa i zgodnie z wolą ustrojodawcy nie ma kompetencji prawotwórczych.
Zdaniem Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch., jak i § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia. Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia i rozważenie przez ministra właściwego ds. zdrowia określenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.
W stanie prawnym mającym zastosowanie w sprawie organ prawidłowo odnotował, że w dniu 27 września 2023 r. Minister Zdrowia wydał rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, obowiązujące od 1 października 2023 r. Na mocy tegoż rozporządzenia, w załączniku nr 1 wydanym na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia, określono schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży poprzez wskazanie liczby dawek, terminy szczepień podstawowych i przypominających z uwzględnieniem wieku osób objętych obowiązkiem szczepień. Prawidłowo w zaskarżonym postanowieniu organ stwierdził, że pomimo wymagalnego terminu poddania dziecka obowiązkowi szczepienia ochronnego, strona skarżąca nie wykonała ciążącego na niej obowiązku.
Na dzień wystawienia upomnienia, tytułu wykonawczego, jak i na dzień wniesienia zarzutów na terytorium RP obowiązywało - jako akt powszechnie obowiązujący - podjęte w wyniku wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ww. rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r., wydane na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch., które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia.
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch., skonkretyzowany został w rozporządzeniu wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego. Rozporządzenie to wprowadzone zostało do systemu prawnego RP już po wydaniu omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. (sygn. SK 81/19) i stanowi formę dostosowania ustawodawstwa krajowego do wytycznych wynikających z tegoż wyroku. Nie ma więc podstaw do kwestionowania jego legalności.
W dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule wykonawczym szczepienia były więc w stosunku do dziecka skarżącej obowiązkowe i wymagalne.
Odnosząc się z kolei do zarzutu przekroczenia delegacji ustawowej przy wydaniu aktualnie obowiązującego rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. wyjaśnienia wymaga, że zarówno kontrola organu odwoławczego, jak i kontrola sądowoadministracyjna mogły odnosić się wyłącznie do kwestii zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w sprawie egzekucji administracyjnej przed organem I instancji, tj. takich, które zainicjowały przedmiotowe postępowanie incydentalne. Jeżeli zarzuty nie zostały zgłoszone, to nie mogły być rozpatrywane. Zarzuty te nie mogą być następnie, jako całkowicie nowe, zgłaszane ani na etapie zażalenia, ani na etapie skargi. Uzupełnienie dotychczasowej argumentacji, o której wspomina w skardze strona odnosząc się już do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r., wskazujące na naruszenie delegacji ustawowej (abstrahując od przyczyn takiego przekonania), stanowi w istocie zgłoszenie nowego zarzutu. Tak skonstruowany zarzut nie był bowiem w ogóle formułowany w piśmie inicjującym postępowanie incydentalne w sprawie zgłoszonego przez stronę jedynego zarzutu, to jest zarzutu podniesionego w oparciu o art. 33 § 2 pkt 6 lit. c/ u.p.e.a. Takie działanie jest natomiast spóźnione, a jako takie nie zasługuje na aprobatę.
W sprawie brak jest również podstaw do kwestionowania stanowiska wierzyciela wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu. W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że obowiązek strony skarżącej poddania małoletniego syna szczepieniom ochronnym istniał i był wymagalny w dacie wystawienia upomnienia, a następnie także w dacie wystawienia tytułu wykonawczego oraz wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy nie wynika aby obowiązek ten został wykonany do dnia wniesienia skargi. Ponadto dokumenty zgromadzone w sprawie wskazują, że strona skarżąca uchyla się od realizacji wymagalnego obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Tym samym zarzuty skargi w przedmiocie braku wymagalności obowiązku we wskazanym zakresie są bezzasadne. Niewykonanie obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego.
W ocenie Sądu, nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ u.z.z.z.ch. w zw. z § 3 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. w kontekście osiągnięcia przez dziecko skarżącej przedziału wiekowego (kwestia zarzucanego przekroczenia delegacji ustawowej została już omówiona). Powołane przez organ przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane w celu wyjaśnienia powszechnego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Obowiązujące przepisy gwarantują ochronę zdrowia osoby podlegającej szczepieniom i stanowią istotny element ochrony zdrowia społeczeństwa. Nie został naruszony art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a., gdyż w obowiązującym stanie prawnym harmonogram szczepień określa nie komunikat GIS, lecz załącznik do aktualnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Zdrowia, czyli aktu prawnego powszechnie obowiązującego.
Ponadto, wbrew twierdzeniu zawartemu w skardze, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie narusza przepisów art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Uzasadnienie zawiera bowiem ustalenia faktyczne poczynione na podstawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wskazanie prawnej podstawy zgodnie z obowiązującymi zasadami subsumcji. W sprawie nie jest sporne, że dziecko nie zostało poddane przedmiotowym szczepieniom obowiązkowym, a strona skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego przeciwwskazania medyczne wykonania szczepień. Subiektywne przekonanie strony skarżącej, że kwestia szczepień ochronnych podlega ochronie jako naruszenie życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia nie jest uzasadnione. Powoływany art. 8 ust. 1 Konwencji Ochrony Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 i art. 68 Konstytucji RP nie mogą być tak interpretowane.
Sąd nie podzielił argumentacji, że doszło do naruszenia właśnie art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 w związku z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego stronie skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. W ocenie Sądu, chroniona Konstytucją RP wolność decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP, każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). Nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także to, że – jak stanowi art. 95 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1606), władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym, m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ u.z.z.z.ch., by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska – art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (zob. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542/15). Jak już wskazano, ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie można więc przyjąć, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (zob. wyrok NSA z dnia 19 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 47/21).
Obowiązek szczepień w świetle Konwencji Praw Człowieka był już przedmiotem oceny w wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13 (Vařićka i inni). Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, że ustawowy obowiązek szczepień dzieci nie stanowi naruszenia konwencyjnego prawa do poszanowania życia rodzinnego rodziców i dzieci, mimo że wchodzi w zakres stosowania art. 8 Konwencji. Ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne - zdaniem Trybunału - realizują ważne cele społeczne, tj. ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na odporności całego społeczeństwa. Obowiązkowe szczepienia są prawidłową reakcją organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. W przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka.
Zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych (w tym zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). Z tego wynika między innymi obowiązek organu państwa, do których kompetencji należy utrzymanie zdrowia publicznego, podjęcia wszelkich działań polegających zarówno na wyeliminowaniu istniejących ognisk chorobowych, jak i wszelkich działań prewencyjnych, które będą zapobiegać zachorowaniom. Do realizacji tego obowiązku można zaliczyć takie zadania jak: wprowadzanie właściwych regulacji prawnych w zakresie szczepień ochronnych, informowanie społeczeństwa o szczepieniach obowiązkowych oraz dodatkowych, a także czuwanie nad wykonaniem obowiązku szczepień przez obywateli.
Obowiązek poddawania się szczepieniom niewątpliwie stanowi ograniczenie praw i wolności obywatelskich. Przede wszystkim wkracza w wolność osobistą dziecka, choć ostatecznie to na rodzicach spoczywa obowiązek wyrażenia zgody na wykonanie szczepienia. Artykuł 41 ust. 1 Konstytucji RP przyznaje wolność osobistą każdemu. Takie sformułowanie ustawy zasadniczej oznacza, że z wolności tej korzystają także dzieci, choć należy pamiętać, że ich swoboda w korzystaniu z niej jest znacząco ograniczona ze względu na prawo rodzica do wychowywania dziecka zgodnie z własnymi przekonaniami (art. 48 Konstytucji). Należy wskazać, że zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób.
Warunkiem konstytucyjności jest nienaruszenie istoty wolności bądź prawa, co oznacza, że wprowadzane regulacje nie mogą prowadzić do jej zniesienia, a mogą ingerować jedynie w pewien jej aspekt. Sąd podziela pogląd, że wprowadzenie obowiązku szczepień jako gwarancji zachowania zdrowia zarówno poszczególnych jednostek, jak i wytworzenia oraz utrzymania odporności populacyjnej, nie jest w stanie naruszyć istoty wolności osobistej, która zawiera w sobie setki drobnych wolności, będących przejawem możliwości człowieka do decydowania o sobie, jak również o swoim dziecku (por. K. W., Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13 (Vařićka i inni), LEX/ el 2021).
Reasumując, Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Organy administracji obu instancji słusznie uznały, że zarzuty podniesione przez stronę skarżącą nie zasługują na uwzględnienie. Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kościerzynie.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło