III SA/Gd 373/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody z dnia 10 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych z rejestrów ewidencji ludności postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W skardze J. J. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzupełniając wniosek, przedłożył w dniu 14 czerwca 2018 r. formularz urzędowy PPF, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczył, że jest kawalerem bezdzietnym, odbywa karę pozbawienia wolności, nie pracuje ze względu na podstawowe wykształcenie bez zawodu i zły ogólny stan zdrowia. Dołączył do pisma zaświadczenie Dyrektora z dnia 4 maja 2018 r., w którym podano, że skazany nie jest zatrudniony odpłatnie, posiada środki przekazywana z chwilą zwolnienia w kwocie [...] zł oraz wskazano, że posiada on trzy zajęcia komornicze na łączną kwotę [...] zł. Zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2018 r. wezwano wnioskodawcę do przedstawienia w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania: a) pisemnej informacji od Dyrektora, czy odbywający karę wnioskodawca przekazywał w okresie ostatnich trzech miesięcy jakiekolwiek kwoty pieniężne osobom trzecim, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości; b) pisemnej informacji od Dyrektora, czy odbywający karę wnioskodawca otrzymał w okresie ostatnich trzech miesięcy jakiekolwiek wpłaty od osób trzecich, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości; c) oświadczenia czy wnioskodawca inicjował jakikolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego przed sądami powszechnymi lub sądami administracyjnymi; jeżeli tak – wnioskodawca winien podać przed jakimi sądami przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone; d) oświadczenia w przedmiocie wszystkich spraw o zapłatę zainicjowanych przez wnioskodawcę przed sądami powszechnymi przeciwko Skarbowi Państwa - sądom powszechnym, sądom administracyjnym, Aresztom Śledczym, Zakładom Karnym, organom samorządu zawodowego radców prawnych i adwokatów, komornikom sądowym, innym osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym) lub osobom prawnym; w przedmiotowym oświadczeniu wnioskodawca winien wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane oraz sygnatury prowadzonych spraw; ponadto wnioskodawca winien podać precyzyjne informacje o datach i treści zapadłych w tych sprawach rozstrzygnięć, w tym o wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz w następstwie uprawomocnienia się i wykonania wydanych orzeczeń. W piśmie nadanym z dnia 28 czerwca 2018 r. J. J. wyjaśnił, że w w ostatnim czasie nie otrzymał żadnych wpływów z uwzględnionych skarg na przewlekłość postępowania lub pozwu o zapłatę przed różnymi sądami. Załączył opinię lekarską o stanie swego zdrowia oraz zaświadczenia Dyrektora o tożsamej treści, jak opisane wyżej. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Wnioskodawca, pomimo upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu nie złożył do akt sprawy całości żądanych od niego dokumentów. Nadesłał on jedynie zaświadczenia Dyrektora, z których wynikało, że skarżący nie jest zatrudniony odpłatnie, a ponadto, kiedy przypada koniec odbywanej przez skarżącego kary pozbawienia wolności, dołączając nadto opinię lekarską o stanie swego zdrowia. Nadal jednak, pomimo że skierowano do niego stosowne wezwania, wnioskodawca nie nadesłał informacji o inicjowanych przez wnioskodawcę postępowań sądowych. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy ze skargi na decyzję Wojewody wynika jednoznacznie, że przed Sądem Rejonowym toczy się lub toczyło się postępowanie o sygn. akt [...] z powództwa J. J. przeciwko określonemu podmiotowi o naprawienie szkody wynikłej z czynu niedozwolonego, w którym wnioskodawca został zobowiązany do podania adresu zamieszkania pozwanej. Referendarzowi sądowemu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z urzędu znany jest przy tym fakt inicjowania przez skarżącego szeregu postępowań cywilnych zmierzających do uzyskania określonych środków pieniężnych tytułem odszkodowania. W postępowaniach tych w charakterze pozwanych występują najczęściej pełnomocnicy procesowi udzielający mu pomocy prawnej z urzędu jak i poszczególne sądy prowadzące sprawy z udziałem wnioskodawcy (w tym sądy administracyjne). Oświadczenie wnioskodawcy dotyczące inicjowania określonych postępowań sądowych są z powyższych względów niezbędne dla dokonania oceny całokształtu sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Oświadczeń w tym zakresie wnioskodawca nie złożył, lecz w sposób selektywny i niepełny stara się przedstawiać swoją sytuację materialną. Tymczasem niezbędnym jest, aby oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy było jak najbardziej wiarygodne, rzetelne i kompletne (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 164/13 oraz z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt II OZ 740/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W sytuacji, gdy wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym – co wymaga wykazania przez niego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - żądane od niego oświadczenie o inicjowanych przez niego postepowaniach o zapłatę i ich wyniku, w tym również ewentualnych kwot zasądzonych na rzecz wnioskodawcy w postępowaniach sądowych toczących się przed sądami, były nieodzowne dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakiej części skarżący może ponieść koszty postępowania przed sądem. Nadesłane przez stronę oświadczenie i zaświadczenie tylko częściowo czynią zadość obowiązkowi nałożonemu w ww. zarządzeniu, przez co nie można dokonać pełnej oceny możliwości płatniczych skarżącego. Nie ma tymczasem podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnego do oceny tej sytuacji dokumentu. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wnioskodawca, tylko częściowo wykonując zarządzenie z dnia 21 czerwca 2018 r., w istocie zaniechał tej współpracy. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.