III SA/Gd 375/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia 15 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 9 czerwca 2016 r. odmówił J. J. przyznania w przedmiotowej sprawie prawa pomocy. Powodem nieuwzględnienia wniosku było nieprawidłowe wykonanie przez skarżącego wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych, tj.: pisemnej informacji od Dyrektora Zakładu Karnego, czy odbywający karę wnioskodawca posiada aktualnie do dyspozycji środki pieniężne, a jeżeli tak, to jaka jest ich wysokość; pisemnej informacji od Dyrektora Zakładu Karnego, czy odbywający karę wnioskodawca przekazywał w okresie ostatnich trzech miesięcy jakiekolwiek kwoty pieniężne osobom trzecim, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości; pisemnej informacji od Dyrektora Zakładu Karnego, czy odbywający karę wnioskodawca otrzymał w okresie ostatnich trzech miesięcy jakiekolwiek wpłaty od osób trzecich, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości; oświadczenia czy w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do chwili obecnej wnioskodawca inicjował jakikolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego przed sądami powszechnymi lub sądami administracyjnymi, a jeżeli tak – wnioskodawca winien był podać przed jakimi sądami przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone; oświadczenia w przedmiocie wszystkich spraw o zapłatę zainicjowanych przez wnioskodawcę w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do chwili obecnej przed sądami powszechnymi przeciwko Skarbowi Państwa - sądom powszechnym, sądom administracyjnym, Aresztowi Śledczemu, Zakładowi Karnemu, organom samorządu zawodowego radców prawnych i adwokatów, komornikom sądowym, innym osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym) lub osobom prawnym - w przedmiotowym oświadczeniu wnioskodawca winien był wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane oraz sygnatury prowadzonych spraw, a ponadto wnioskodawca winien był podać precyzyjne informacje o datach i treści zapadłych w tych sprawach rozstrzygnięć, w tym o wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz w następstwie uprawomocnienia się i wykonania wydanych orzeczeń. Po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego przez skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 29 czerwca 2016 r. utrzymał w mocy powołane wyżej postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 czerwca 2016 r. W piśmie z dnia 29 lipca 2016 r. J. J. zawarł kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu z uwagi na brak majątku. W dniu 6 września 2016 r. do akt sprawy wpłynął złożony na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek skarżący wyjaśnił, że jest kawalerem bezdzietnym, odbywa karę pozbawienia wolności od dnia 1 lutego 2000 r. do dnia 26 maja 2019 r., nie pracuje z uwagi na wykształcenie podstawowe bez zawodu i zły ogólny stan zdrowia. Zarządzeniem z dnia 22 września 2016 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania: a) pisemnej informacji od Dyrektora Aresztu Śledczego, czy skarżący posiada aktualnie do dyspozycji środki pieniężne, a jeżeli tak, to jaka jest ich wysokość; b) pisemnej informacji od Dyrektora Aresztu Śledczego, czy skarżący przekazywał w okresie ostatnich trzech miesięcy jakiekolwiek kwoty pieniężne osobom trzecim, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości; c) pisemnej informacji od Dyrektora Aresztu Śledczego, czy skarżący otrzymał w okresie ostatnich trzech miesięcy jakiekolwiek wpłaty od osób trzecich, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości; d) oświadczenia czy w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do chwili obecnej skarżący inicjował jakikolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego przed sądami powszechnymi lub sądami administracyjnymi; jeżeli tak – do wskazania przed jakimi sądami przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone; e) oświadczenia w przedmiocie wszystkich spraw o zapłatę zainicjowanych przez skarżącego w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do chwili obecnej przed sądami powszechnymi przeciwko Skarbowi Państwa - sądom powszechnym, sądom administracyjnym, Aresztowi Śledczemu i, Zakładowi Karnemu, organom samorządu zawodowego radców prawnych i adwokatów, komornikom sądowym, innym osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym) lub osobom prawnym; w przedmiotowym oświadczeniu skarżący zobowiązany był wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane oraz sygnatury prowadzonych spraw; ponadto skarżący winien był precyzyjne informacje o datach i treści zapadłych w tych sprawach rozstrzygnięć, w tym o wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz w następstwie uprawomocnienia się i wykonania wydanych orzeczeń. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 28 września 2016 r. (patrz: zwrotne potwierdzenie odbioru, k. 82 akt sądowych). W piśmie nadanym w dniu 26 września 2016 r. J. J. wyjaśnił, że w okresie wskazanym w wezwaniu nie składał przed organami wymiaru sprawiedliwości żadnych skarg na przewłokę i pozwów o zapłatę, przy czym dotyczy to także innych podmiotów, w związku z czym nie osiągał żadnych środków pieniężnych. Dołączył do pisma kopię zaświadczenia Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia 26 sierpnia 2016 r., w którym podano, że skazany nie jest zatrudniony odpłatnie oraz wskazano, że posiada on sześć zajęć komorniczych na łączną kwotę 31.324,31 zł. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Wnioskodawca, pomimo upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu z dnia 22 września 2016 r. nie złożył do akt sprawy całości żądanych od niego dokumentów. Nadesłał on jedynie kserokopię zaświadczenia Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia 26 sierpnia 2016 r., z którego wynika, że skarżący nie jest zatrudniony odpłatnie, a ponadto, że posiada on sześć zajęć komorniczych na łączoną kwotę 31.324,31 zł, jak również oświadczył, że nie składał skarg na przewłokę ani pozwów o zapłatę w okresie wskazanym w wezwaniu. Nadal jednak, pomimo że już dwukrotnie w niniejszej sprawie kierowano do niego stosowne wezwania, wnioskodawca nie nadesłał zaświadczenia w sprawie środków będących w jego dyspozycji, bądź przekazanych osobom trzecim lub otrzymanych wpłat od osób trzecich. Skarżący został dokładnie poinformowany, jakie dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał należycie nałożonego nań zobowiązania. Nadesłane zaświadczenie z dnia 26 sierpnia 2016 r. potwierdza jedynie, że wnioskodawca obecnie nie zarobkuje, jednakże nie pozwala na dokonanie pełnej oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W zaświadczeniu tym brak jest bowiem jakichkolwiek danych dotyczących konta depozytowego skarżącego, natomiast z samej informacji, że posiada on zajęcia komornicze, nie wynika jeszcze, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem. Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 113 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r. Nr 90, poz. 557 ze zm.) do dyspozycji skazanego pozostają środki pieniężne pozostałe po wywiązaniu się z ciążących na nim zobowiązań objętych egzekucją oraz po dokonaniu gromadzenia środków, o których mowa w art. 126 § 1. Wedle zaś art. 126 § 1 k.k.w. ze środków pieniężnych otrzymywanych przez skazanego, z wyjątkiem środków, o których mowa w art. 113 § 6 pkt 1-3, środki do wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników gromadzi się i zachowuje do przekazania skazanemu w chwili jego zwolnienia z zakładu karnego, z przeznaczeniem na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie; ze środków tych nie prowadzi się egzekucji. Stosownie natomiast do treści art. 113 § 3 k.k.w. środki pieniężne, o których mowa w § 2, skazany może przekazać na wybrany rachunek bankowy, książeczkę oszczędnościową lub pozostawić w depozycie. Z kolei w myśl art. 113 § 5 k.k.w. na pisemny wniosek skazanego i na jego koszt przekazuje się środki pieniężne i przedmioty wartościowe pozostające do jego dyspozycji na rzecz wskazanych przez niego osób, instytucji i organizacji; w uzasadnionych przypadkach koszty przekazania może pokryć zakład karny. Oświadczeniu wnioskodawcy o nieinicjowaniu od dnia 1 stycznia 2015 r. jakichkolwiek postępowań sądowych przed sądami powszechnymi w zakresie przewlekłego postępowania oraz o zapłatę referendarz sądowy nie dał wiary. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy ze skargi na decyzję Wojewody wynika jednoznacznie, że przed Sądem Okręgowym toczy się lub toczyło się postępowanie o sygn. akt [...] z powództwa J. J. przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie, w którym wnioskodawca został zobowiązany do podania adresu pozwanych. To zobowiązanie stanowiło podstawę do wystąpienia do Prezydenta Miasta z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych. Referendarzowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z urzędu znany jest przy tym fakt inicjowania przez skarżącego szeregu postępowań cywilnych zmierzających do uzyskania określonych środków pieniężnych tytułem odszkodowania. W postępowaniach tych w charakterze pozwanych występują najczęściej pełnomocnicy procesowi udzielający mu pomocy prawnej z urzędu jak i poszczególne sądy prowadzące sprawy z udziałem wnioskodawcy (w tym sądy administracyjne). Oświadczenia wnioskodawcy dotyczące braku inicjowania określonych postępowań sądowych są z powyższych względów niewiarygodne i jako takie – w kontekście niewyjaśnienia sytuacji materialnej wnioskodawcy – skutkować muszą odmową przyznania prawa pomocy. wnioskodawca w sposób selektywny i niepełny stara się przedstawiać swoją sytuację materialną. Tymczasem niezbędnym jest, aby oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy było jak najbardziej wiarygodne, rzetelne i kompletne (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 164/13 oraz z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt II OZ 740/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wskazać należy, że w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie przedstawił jakikolwiek nowych okoliczności uzasadniających zmianę dotychczasowego stanowiska w kwestii przyznania prawa pomocy. Pismo wnioskodawcy z dnia 26 września 2016 r. nie zawiera pełnej odpowiedzi na wezwanie określone w sposób precyzyjny w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 22 września 2016 r. W sytuacji, gdy wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym – co wymaga wykazania przez niego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - żądane od niego zaświadczenie w sprawie kwoty środków pieniężnych do jego dyspozycji, czy też przekazanych osobom trzecim albo otrzymanych od osób trzecich, jak również ewentualnych kwot zasądzonych na rzecz wnioskodawcy w postępowaniach sądowych toczących się przed sądami, były nieodzowne dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakiej części skarżący może ponieść koszty postępowania przed sądem. Nadesłane przez stronę oświadczenie i zaświadczenie tylko częściowo czynią zadość obowiązkowi nałożonemu w ww. zarządzeniu, przez co nie można dokonać pełnej oceny możliwości płatniczych skarżącego. Nie ma tymczasem podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnego do oceny tej sytuacji dokumentu. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wnioskodawca, tylko częściowo wykonując zarządzenie z dnia 22 września 2016 r. w istocie zaniechał tej współpracy. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.