III SA/Gd 376/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. J. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 maja 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 376/16 w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Wojewody z dnia 15 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 15 lutego 2017 r. J. J. wniósł o przyznanie prawa pomocy, przedkładając zaświadczenie Działu Finansowego Aresztu Śledczego w G. z dnia 10 stycznia 2017 r., w którym podano, że na dzień 10 stycznia 2017 r. na koncie depozytowym wnioskodawcy znajdują się środki przekazywane z chwilą zwolnienia w kwocie 3.538,52 (w tym akumulacja: 3.524,05 zł), brak jest środków przekazanych na wybrany rachunek bankowy oraz środków pozostających do dyspozycji wnioskodawcy, wnioskodawca nie jest zatrudniony odpłatnie, brak depozytu wartościowego, a ponadto wnioskodawca posiada siedem zajęć komorniczych na łączną kwotę 43.427,75 zł. Uzupełniając wniosek J. J. przedłożył w dniu 9 marca 2017 r. formularz urzędowy PPF, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczył, że jest kawalerem bezdzietnym, odbywa karę pozbawienia wolności, nie pracuje ze względu na podstawowe wykształcenie bez zawodu i zły ogólny stan zdrowia. Dołączył do pisma kopię zaświadczenia Dyrektora Aresztu Śledczego w S. z dnia 8 lutego 2017 r., w którym podano, że skazany nie jest zatrudniony odpłatnie. Postanowieniem z dnia 9 maja 2017 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że ten wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 maja 2016 r. o odmowie przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, zaś postanowieniem z dnia 4 stycznia 2017 r. Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 grudnia 2016 r., którym również odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Powodem nieuwzględnienia wniosku było niewykonanie przez skarżącego wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych. Zarządzeniem z dnia 5 kwietnia 2017 r. wezwano wnioskodawcę do przedstawienia w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania: a) nowych, tj. zmienionych w stosunku do prezentowanych w poprzednim wniosku uzupełnionym na formularzu urzędowym PPF w dniu 27 października 2016 r., okoliczności związanych z aktualną sytuacją majątkową i możliwościami płatniczymi wnioskodawcy, które uzasadniałyby zmianę dotychczasowego stanowiska w kwestii przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, w tym: - pisemnej informacji Dyrektora Aresztu Śledczego w G. jaka jest aktualna, tj. na dzień otrzymania niniejszego wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, wysokość środków pieniężnych pozostawionych do dyspozycji wnioskodawcy, pozostających obecnie w depozycie, ewentualnie jaka kwota środków pieniężnych została przez wnioskodawcę przekazana z depozytu na książeczkę oszczędnościową lub wybrany rachunek bankowy, - pisemnej informacji Dyrektora Aresztu Śledczego w G. o ewentualnych jakichkolwiek środkach pieniężnych i ich wysokości przekazanych osobom trzecim albo otrzymanych od osób trzecich w okresie od dnia 1 października 2016 r. do dnia otrzymania niniejszego wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy; b) oświadczenia, czy w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca inicjował jakiekolwiek postępowania w przedmiocie przewlekłości postępowania sądowego przed sądami powszechnymi lub sądami administracyjnymi; jeżeli tak – wnioskodawca winien podać przed jakimi sądami wskazane postępowania zostały zainicjowane, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone; c) oświadczenia w przedmiocie wszystkich spraw o zapłatę zainicjowanych przez wnioskodawcę w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia otrzymania niniejszego wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przed sądami powszechnymi przeciwko Skarbowi Państwa - sądom powszechnym, sądom administracyjnym, aresztom śledczym i zakładom karnym, organom samorządu zawodowego radców prawnych i adwokatów, komornikom sądowym, innym osobom fizycznym (w tym przeciwko reprezentującym go pełnomocnikom procesowym) lub osobom prawnym; w przedmiotowym oświadczeniu wnioskodawca winien wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania się toczą oraz sygnatury akt prowadzonych spraw; ponadto wnioskodawca winien podać precyzyjne informacje o datach i treści zapadłych w tych sprawach rozstrzygnięć, w tym o wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał zaświadczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w G. z dnia 11 kwietnia 2017 r., w którym podano, że na dzień 11 kwietnia 2017 r. na koncie depozytowym wnioskodawcy znajdują się środki przekazywane z chwilą zwolnienia w kwocie 3.869,48 (w tym akumulacja: 3.855,01 zł), brak jest środków przekazanych na wybrany rachunek bankowy oraz środków pozostających do dyspozycji wnioskodawcy, wnioskodawca nie jest zatrudniony odpłatnie, brak depozytu wartościowego, a ponadto wnioskodawca posiada trzy zajęcia komornicze na łączną kwotę 18.218,20 zł. Odmawiając przyznania prawa pomocy referendarz podkreślił, że skarżącemu dwukrotnie już prawomocnie odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. Zastosowanie w związku z tym znajduje art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zdaniem referendarza sądowego nie nastąpiła zmiana okoliczności umożliwiająca uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca, pomimo upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu nie złożył do akt sprawy wszystkich żądanych od niego oświadczeń i dokumentów. Co prawda nadesłał on zaświadczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w G., z którego wynikało, że jest pozbawiony wolności, nie jest zatrudniony odpłatnie, nie posiada majątku, nie dysponuje zasobami pieniężnymi. Środki pieniężne na jego koncie depozytowym w areszcie śledczym są gromadzone i zachowywane do przekazania w chwili zwolnienia, z przeznaczeniem na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie, jednakże powyższe okoliczności nie były wystarczające do dokonania pełnej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Wnioskodawca nie nadesłał jakiegokolwiek oświadczenia o zainicjowanych przez niego postępowaniach sądowych przed sądami powszechnymi oraz sądami administracyjnymi w przedmiocie przewlekłości postępowania oraz o zapłatę. Referendarz wskazał, że z urzędu znany jest mu fakt inicjowania przez wnioskodawcę szeregu postępowań cywilnych zmierzających do uzyskania określonych środków pieniężnych tytułem odszkodowania, jak również postępowań w przedmiocie przewlekłości zmierzających również do uzyskania sum pieniężnych. W postępowaniach tych w charakterze pozwanych występują najczęściej pełnomocnicy procesowi udzielający mu pomocy prawnej z urzędu jak i poszczególne sądy prowadzące sprawy z udziałem wnioskodawcy (w tym sądy administracyjne). J. J. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 maja 2017 r. W uzasadnieniu zarzucił, że jego wniosek został potraktowany arbitralnie, gdyż treści jego oświadczenia o stanie majątkowym i zaświadczenia z Aresztu Śledczego w W. jednoznacznie wynika brak możliwości opłacenia przez niego kosztów sądowych w całości. Jego warunki zdrowotne są złe i przemawiają za przyznaniem pełnomocnika z urzędu. Do sprzeciwu załączył zaświadczenie z Aresztu Śledczego w G. z dnia 10 maja 2017 r., z którego wynika, że na ten dzień na koncie depozytowym wnioskodawcy znajdują się środki przekazywane z chwilą zwolnienia w kwocie 3.869,48 (w tym akumulacja: 3.855,01 zł), brak jest środków przekazanych na wybrany rachunek bankowy oraz środków pozostających do dyspozycji wnioskodawcy, wnioskodawca nie jest zatrudniony odpłatnie, brak depozytu wartościowego, a ponadto wnioskodawca posiada trzy zajęcia komornicze na łączną kwotę 18.218,20 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza zmienia lub utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przytoczone wyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niezbędnym jest, aby oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy było jak najbardziej wiarygodne, rzetelne i kompletne (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r. sygn. akt II OZ 164/13 oraz z dnia 17 września 2013 r. sygn. akt II OZ 740/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; http://orzeczenia.gov.pl). Sąd rozpatrując sprzeciw w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko referendarza sądowego. W szczególności zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć zarówno zmiany stanu faktycznego jak i prawnego, uzasadniające zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. Musiałyby to zatem być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 p.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. akt. I OZ 1227/13, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; http://orzeczenia.gov.pl). Należy zauważyć, że załączone do sprzeciwu zaświadczenie z dnia 10 maja 2017 r. zawiera identyczne informacje uzyskane przy okazji procedowania poprzedniego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Analogiczna jest też treść uzasadnienia sprzeciwu. W tym stanie rzeczy nie można przyjąć, że nastąpiła zmiana okoliczności umożliwiająca uwzględnienie wniosku. Wnioskodawca, pomimo upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu z dnia 5 kwietnia 2017 r. nie złożył do akt sprawy wszystkich żądanych od niego oświadczeń i dokumentów. Co warte odnotowania, nie nadesłał jakiegokolwiek oświadczenia o zainicjowanych przez niego postępowaniach sądowych przed sądami powszechnymi oraz sądami administracyjnymi w przedmiocie przewlekłości postępowania oraz o zapłatę. W sprawie został on dokładnie poinformowany, jakie dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał należycie nałożonego nań zobowiązania. Był on obowiązany podać przed jakimi sądami wskazane postępowania zostały zainicjowane, jakie zapadły w tych postępowaniach rozstrzygnięcia oraz jakie kwoty pieniężne w następstwie rozpoznania ewentualnych skarg zostały wnioskodawcy przyznane i wypłacone, jak również (w zakresie postępowań cywilnych z powództwa o zapłatę) winien był wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania się toczą oraz sygnatury akt prowadzonych spraw, precyzyjne informacje o datach i treści zapadłych w tych sprawach rozstrzygnięć, w tym o wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz. Sądowi, jak i referendarzowi sądowemu z urzędu znany jest fakt inicjowania przez skarżącego szeregu postępowań cywilnych zmierzających do uzyskania określonych środków pieniężnych tytułem odszkodowania, jak również postępowań w przedmiocie przewlekłości zmierzających również do uzyskania sum pieniężnych. Już z akt administracyjnych niniejszej sprawy ze skargi na decyzję Wojewody wynika, że przed Sądem Okręgowym w P. toczy się lub toczyło się postępowanie o sygn. akt I C 2819/14 z powództwa J. J. przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie. Zdaniem Sądu wnioskodawca w sposób selektywny i niepełny stara się przedstawiać swoją sytuację materialną. Umyślnie pomija informację o wszczętych przez niego postępowaniach sądowych. W sytuacji, gdy wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym żądane od niego oświadczeń dotyczących zainicjowanych postępowań oraz ewentualnych kwot przyznanych lub zasądzonych na rzecz wnioskodawcy w postępowaniach sądowych, były nieodzowne dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakiej części może on ponieść koszty postępowania przed Sądem. Z uwagi na powyższe Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.