III SA/Gd 391/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2018 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 9 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie rejestracji pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty [...] z dnia 29 grudnia 2017 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącej S. Z. 200 (dwieście ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 7 października 2013 r. nr [...] Starosta, po rozpatrzeniu wniosku S. Z., dokonał rejestracji pojazdu marki OPEL MERIVA nr nadwozia [...]. W dniu 22 listopada 2017 r. na podstawie art. 184 § 1 i 2 k.p.a. Prokurator Rejonowy w C. wniósł do Starosty sprzeciw dotyczący opisanej wyżej ostatecznej decyzji organu, dotyczącej rejestracji pojazdu. Prokurator zwrócił się o wznowienie postępowania w sprawie i uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując, że S. Z. składając wniosek o rejestrację pojazdu posłużyła się umową kupna – sprzedaży, na której podrobiono podpis sprzedającej S. U. Prowadzone w tej sprawie pod nadzorem Prokuratury postępowanie o sygn. [...] zostało jednak umorzone postanowieniem z dnia 28 września 2017 r., wobec niewykrycia sprawcy czynu zabronionego. Po wznowieniu postępowania w sprawie, Starosta w dniu 29 grudnia 2017 r. wydał decyzją nr [...], w której orzekł o uchyleniu własnej decyzji z dnia 7 października 2013 r. nr [...] (pkt 1.) i odmówił rejestracji pojazdu marki OPEL MERIVA nr nadwozia [...] (pkt 2). Organ wskazał, że fakt przedłożenia do rejestracji samochodu umowy kupna -sprzedaży ze sfałszowanym podpisem skutkuje domniemaniem, że nie nastąpiło przeniesienie prawa własności. Dokument własności pojazdu jako podstawowy dokument służący wykazania prawa własności pojazdu musi być prawdziwy nie tylko w znaczeniu formalnej autentyczności, ale też zgodny ze stanem faktycznym. Organ wskazał jednocześnie, że dla ustalenia czy stronie przysługuje prawo własności przedmiotowego pojazdu konieczne jest wystąpienie na drogę postępowania cywilnego z powództwem z art. 174 k.p.c. o przyznanie prawa własności ww. pojazdu, powyższe nie jest bowiem przedmiotem postępowania rejestracyjnego. Odwołanie od decyzji wniosła S. Z., kwestionując ustalenia organu, że posłużyła się sfałszowaną umową kupna-sprzedaży oraz że fakt sfałszowania umowy został udowodniony. Odwołująca się podkreśliła, że nie wiedziała, że umowa została sfałszowana oraz że organ nie powiadomił jej przed wydaniem decyzji o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, co uniemożliwiło podjęcie jej stosownych działań w celu uzyskania tytułu prawnego do pojazdu przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Działania te zostały podjęte po zapoznaniu się z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji i zawartą w nim informacją o możliwość wystąpienia na drogę sądową. Odwołująca podjęła już zatem działania zmierzające do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia pojazdu w drodze zasiedzenia na podstawie art. 174 k.p.c, powołując się na posiadanie auta przez okres 3 lat w dobrej wierze. S. Z. wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie jej do ponownego rozpoznania, gdyby zaś organ nie uwzględnił powyższego żądania – o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu zakończenia zainicjowanego przez Sądem Rejonowym w C. postępowania o stwierdzenie zasiedzenia pojazdu, celem udokumentowanie przez stronę prawa własności pojazdu. Decyzją z dnia 9 lutego 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji jako zgodną z prawem. W uzasadnieniu wskazano, że wbrew twierdzeniom strony w sprawie zostało udowodnione, że rejestracji dokonano na podstawie umowy kupna - sprzedaży, która okazała się fałszywa. Prawidłowość tego ustalenia nie budzi wątpliwości Kolegium, pomimo, że organom ścigania nie udało się ustalić osoby sprawcy fałszerstwa, a w związku z tym umorzono postępowanie przygotowawcze. Ustalenie fałszu w umowie sprzedaży ma zaś ten skutek, że orzekające w sprawie organy nie mają postaw do uznania, że spełnia ona warunki dla dokumentu wymaganego przy złożeniu wniosku o rejestrację pojazdu, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Nie jest przy tym rzeczą organów rozpoznających wniosek o rejestrację prowadzenie ustaleń w zakresie istnienia określonego prawa lub stosunku prawnego, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zastrzeżone do właściwości sadów powszechnych. Rozpatrzenie sprawy dotyczącej zasiedzenia pojazdu nie wstrzymuje biegu postępowania wznowionego w przedmiotowej sprawie. Zależnie od mającego zapaść wyroku sądu cywilnego, strona będzie miała późniejszą możliwość wystąpienia z wnioskiem o rejestrację pojazdu. Uwzględniając powyższe Kolegium wskazało, że pomimo zarzucanego naruszenia prawa, w tym art. 10 k.p.a. tj. kwestionowania przez skarżącą zapewnienia jej czynnego udziału w postępowaniu, Kolegium nie znalazło postaw do uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozganiania. Zdaniem organu nic bowiem nie wskazuje, aby istniała podstawa do wydania innej decyzji wobec rozpatrzenia argumentacji strony W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku S. Z. wniosła o zmianę opisanej wyżej decyzji Kolegium lub o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto strona wniosła o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania przed sądem powszechnym w sprawie o zasiedzenie. W skardze podniesiono zarzuty obejmujące: - zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. tj. niezawieszenia postępowania z urzędu na skutek wniosku złożonego przez skarżącą wraz z informacją o złożeniu do sądu cywilnego wniosku o zasiedzenie pojazdu, w sytuacji gdy zawieszenie postępowania dorowadziłoby w ramach ekonomiki procesowej do wyjaśnienia sprawy z uwzględnieniem całokształtu okoliczności, w tym ustalonych przez sąd powszechny w sprawie zasiedzenia pojazdu, - zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącej o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, co ograniczyło prawa skarżącej i uniemożliwiło podjęcie działań w przedmiocie uzyskania tytułu prawnego do pojazdu przed wydaniem w sprawie decyzji, - wadliwe przyjęcie, że rozpatrzenie sprawy dotyczącej zasiedzenia pojazdu nie wstrzymuje biegu wznowionego postępowania, podczas gdy faktycznie, wznowione postępowanie może zostać zawieszone do czasu rozpoznania sprawy przez sąd cywilny, co przyczyni się do zmniejszenia kosztów postępowania administracyjnego i rozpoznania sprawy z uwzględnieniem całokształtu okoliczności, bez potrzeby kolejnego postępowania administracyjnego, w przypadku stwierdzenia zasiedzenia pojazdu, - niezasadne przyjęcie, że skoro rozpatrzenie sprawy dotyczącej zasiedzenia pojazdu nie wstrzymuje biegu wznowionego postępowania, potwierdzone przez organy naruszenie art. 10 k.p.a, nie stanowi podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, - utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo stwierdzenia, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, że ewentualne stwierdzenie zasiedzenia samochodu, będzie mogło być podstawą do złożenia kolejnego, nowego wniosku o rejestrację pojazdu. Na rozprawie w dniu 18 października 2018 r. Sąd oddalił wniosek o zawieszenie postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że dokumentem stwierdzającym dopuszczenie do ruchu pojazdu samochodowego jest dowód rejestracyjny albo pozwolenie czasowe (zgodnie z art. 71 ust. 1 ustawy - Prawo o ruchu drogowym; dalej w skrócie jako: "p.r.d."). Rejestracji pojazdu dokonuje z kolei, na wniosek właściciela, starosta właściwy ze względu na miejsce jego zamieszkania, wydając dowód rejestracyjny i zalegalizowane tablice (tablicę) rejestracyjne oraz nalepkę kontrolną. Rejestracji dokonuje się m.in. na podstawie dowodu własności pojazdu (zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 1 p.r.d.). Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do kwestii oceny czy przedstawiona przez skarżącą w postępowaniu rejestracyjnym umowa kupna - sprzedaży pojazdu marki OPEL MERIVA stanowił dokument autentyczny, mogący stanowić podstawę rejestracji. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że warunkiem spełnienia wymogu określonego w dyspozycji art. 72 ust. 1 pkt 1 p.r.d. jest to, że podstawę rejestracji stanowi udokumentowanie własności zgodnie ze stanem rzeczywistym w oparciu o odpowiednie dokumenty, które nie budzą wątpliwości co do swojej rzetelności bądź autentyczności. Przyjmuje się bowiem, że rejestracji pojazdu nie można dokonać na podstawie dokumentów niewiarygodnych (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2017 r.; sygn. akt I OSK 2573/16 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2012 r.; sygn. akt III SA/Łd 961/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku akt sprawy wynika, że organy obu instancji powzięły wątpliwości co do autentyczności przedstawionej przez skarżącą umowy kupna – sprzedaży opierając się na dołączonym do sprzeciwu prokuratora postanowieniu Prokuratora Rejonowego w C. z dnia 28 września 2017 r. nr [...] o umorzeniu dochodzenia w sprawie mającego miejsce w dniu 23 lipca 2013 r. w nieustalonym miejscu, w celu użycia za autentyczny, podrobienia dokumentu "Kaufvertag" – umowa kupna – sprzedaży pojazdu marki OPEL MERIVA nr nadwozia [...] poprzez nakreślenie na nim podpisu S. U. jako sprzedającej. Postępowanie to zostało umorzone wobec niewykrycia sprawcy czynu zabronionego. Zgodnie z powołanym przez organy art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Należy jednak zwrócić uwagę, że zgodnie z treścią art. 145 § 2 k.p.a. fakt sfałszowania dowodu powinien co do zasady zostać stwierdzony orzeczeniem sądu lub innego organu. Wyjątki od tej zasady dotyczą sytuacji, w których sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowanie jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego lub poważnej szkody dla interesu społecznego, jak również gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych przepisami prawa. Należy w tym miejscu zauważyć, że fałszerstwo umowy kupna – sprzedaży nie zostało potwierdzone przez sąd, co jest powodem do konstatacji o braku przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Sąd w tym składzie nie podziela poglądu, że spełniona jest ona w przypadku wydania postanowienia o umorzeniu postępowania karnego z powodu niewykrycia sprawcy, bo tego czy dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe, nie sposób inaczej ustalać, jak tylko w oparciu o prawomocne orzeczenie sądu skazujące bądź takie, które stwierdza popełnienie przestępstwa (np. warunkowo umarzające postępowanie). W orzecznictwie sądów administracyjnym podkreśla się bowiem, że jedynie przesłankowe ustalenia sfałszowania dokumentu w postępowaniu przygotowawczym, jeżeli nie doprowadziły do skazania, nie mogą mieć waloru bezwarunkowo przesądzającego o popełnieniu określonego czynu (zob. w tej materii: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2017 r.; sygn. akt I OSK 2573/16; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku akt sprawy nie wynika, aby w chwili wydawania decyzji administracyjnych w obu instancjach istniało orzeczenie stwierdzające sfałszowanie umowy kupna – sprzedaży stanowiącej podstawę ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności. Postanowienie o umorzeniu dochodzenia przez prokuratora jest nowym dowodem w sprawie, a nie orzeczeniem właściwego organu. W zawiązku z powyższym należy uznać, że stan faktyczny w przedmiotowej sprawie nie jest oczywisty i jednoznaczny do uznania, że dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności, okazały się fałszywe. Podkreślić należy przy tym, że orzekające w sprawie organy nie powołały się na wyjątkowe okoliczności, o których mowa w art. 145 § 2 k.p.a., uzasadniające wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. bez uprzedniego wydania orzeczenia stwierdzającego fałszerstwo dokumentu. Dodać należy, że ustalenia sfałszowania dokumentu dokonano w oparciu o treść sprzeciwu, w którym powołano się m.in. na złożone w toku dochodzenia zeznania, jak również opinię biegłego z zakresu badania dokumentów. Co istotne w sprawie powyższa opinia, na którą powoływał się prokurator nie została załączona do akt niniejszego postępowania. Taka opinia w postępowaniu jest zaś traktowana jak dowód w sprawie podlegający ocenie organu na zasadzie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Organy orzekające w niniejszej sprawie oparły się więc jedynie na treści sprzeciwu Prokuratora Prokuratury Rejonowej w C. nie dysponując nawet treścią wskazanej w tym sprzeciwie opinii biegłego stwierdzającej fałszerstwo dokumentu. Nie podważając wiarygodności twierdzeń prokuratora należy jednak zauważyć, że to na organach prowadzących postępowanie ciąży obowiązek zgromadzenie i rozpoznania wszelkich dowodów, mających znaczenie w sprawie, prowadzenia postępowania zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz rozpoznania sprawy zgodnie z interesem strony. Brak w aktach sprawy opinii biegłego powoduje również, że skarżąca gdyby nawet chciała nie mogła zapoznać się z tym dokumentem, który był kluczowy dla rozstrzygnięcia. Pozwala to stwierdzić, że organ administracji po wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją o zarejestrowaniu pojazdu nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego w celu ustalenia zaistnienia wskazanych przesłanek wznowienia postepowania. W tej sytuacji Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Starosty zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1, art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Sąd stwierdza, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Organy administracji dokonują rejestracji na podstawie dokumentów, potwierdzających niesporne stany w sferze stosunków właściwościowych (vide: wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 910/13, Lex nr 1643282). Rejestracja pojazdu może nastąpić dopiero wówczas, gdy wnioskodawca przedłoży wszystkie wymagane dokumenty, w tym dowód własności. Z uwagi na wymogi wniosku, brak jest przesłanek do zawieszenia postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu rozstrzygnięcia sprawy o ustalenie własności przedmiotowego pojazdu. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W powołamy przepisie mowa jest zatem o pojawieniu się w toku postępowania kwestii prawnej, która wymaga rozstrzygnięcia przez inny organ lub sąd i od tego rozstrzygnięcia uzależnione jest wydanie decyzji w danej sprawie administracyjnej. Brak rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego musi zatem stanowić przeszkodę do wydania decyzji w tej sprawie. Dopiero wówczas zajdzie podstawa do zawieszenia postępowania administracyjnego. Sąd podziela prezentowane w orzecznictwo stanowisko, że w sprawie o rejestrację pojazdu kwestia nabycia prawa własności pojazdu wskutek zasiedzenia nie ma charakteru zagadnienia wstępnego. Jakkolwiek istotnie jest to kwestia prawna, niemniej jednak brzmienie przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę prawną w sprawie o rejestrację pojazdu, nie pozwala przyjąć, że jest to zagadnienie wstępne. Skoro bowiem w myśl art. 73 ust. 1 p.r.d. rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek właściciela, to wynika z tego, że już w chwili składania wniosku o rejestrację pojazdu kwestia jego prawa własności musi być rozstrzygnięta, nie może zatem z istoty rzeczy stanowić w tym postępowaniu zagadnienia wstępnego. Podobnie rzecz się ma, gdy chodzi o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie o rejestrację pojazdu. Jeśli w zwyczajnym postępowaniu administracyjnym kwestia nabycia przez stronę prawa własności pojazdu wskutek zasiedzenia nie ma charakteru zagadnienia wstępnego, to poprzez fakt wznowienia postępowania w sprawie o rejestrację pojazdu kwestia ta zagadnieniem wstępnym z pewnością się nie stanie. Należy przy tym zwrócić uwagę, że jeżeli w postępowaniu wznowieniowym odpadną przesłanki pierwotnej rejestracji pojazdu, a do złożonego wówczas wniosku o rejestrację pojazdu strona we wznowionym postępowaniu nie przedstawi dowodu jego własności, w takim przypadku istnieją wszelkie podstawy, by odmówić jego rejestracji ( zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1415/10, LEX nr 1068401). W świetle przedstawionego wyżej stanowiska należało oddalić wniosek o zawieszenie postępowania sądowego albowiem nie było uzasadnionych podstaw do zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie zależy bowiem od wyniku toczącego się przed sądem powszechnym postępowania w sprawie zasiedzenia przedmiotowego pojazdu. Prowadząc ponownie postępowanie organy, po uzupełnieniu materiału dowodowego we wskazanym wyżej zakresie, winny w pierwszej kolejności rozważyć, która z przesłanek wznowienia może mieć zastosowanie ze względu na ustalony stan faktyczny. W pierwszej kolejności, mając na uwadze treść sprzeciwu, organy winny przeanalizować spełnienie przesłanek z art. 145 § 2 k.p.a.. W przypadku uznania, że brak jest podstaw do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 w związku z art. 145 § 2 k.p.a., należy rozważyć, czy istnieją inne podstawy wznowienia postępowania w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu. Sąd podziela bowiem pogląd wyrażony w piśmiennictwie oraz orzecznictwie, że treść art. 149 § 2 k.p.a. uzasadnia wniosek, że postanowienie o wznowieniu postępowania z urzędu nie zawęża granic tego postępowania tylko do podstawy wznowienia wyznaczonej w tym postanowieniu, a zatem przedmiotem badań i ustaleń w tym zakresie mogą być wszystkie podstawy określone w art. 145 § 1, z wyjątkiem określonej w pkt 4 (por. R. Hauser, M. Wierzbowski [red.], Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz, Warszawa 2015, s. 759, wyrok NSA z dnia 15 listopada 1999r., sygn. akt FSA 1/99). Z przytoczonych powyżej względów, działając w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.