III SA/Gd 401/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 6 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania w sprawie świadczenia wychowawczego postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem z dnia 21 czerwca 2018 r., złożonym na formularzu urzędowym PPF, skarżąca M. G., zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W treści wniosku oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małoletnią córką. Wnioskodawczyni oświadczyła, że jest właścicielem mieszkania o wartości szacunkowej [...] zł oraz 10/120 udziału w prawie własności działki gruntu o wartości szacunkowej [...] zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada innego majątku, oszczędności, czy też przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów samochodowych. Wnioskodawczyni osiąga dochód w wysokości [...] zł, na który składa się wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia oraz renta rodzinna. Jako swe stałe wydatki podała kwotę 500 zł, która pokrywa koszt opłat za mieszkanie (media, czynsz). W związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 28 czerwca 2018 r., na podstawie art. 255 i art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawczyni i jej męża Ł. G. za 2017 r. bądź stosownych zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez ww. osoby w 2017 r.; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża Ł. G. rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków, w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli osoby te nie posiadają rachunków bankowych – oświadczenia w tym zakresie; c) kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawczynię i jej męża Ł. G. miesięcznych dochodów ze wszystkich tytułów, w tym osiąganych poza granicami kraju (np. w postaci kopii zaświadczenia od pracodawcy lub zleceniodawcy, kopii zaświadczenia o wysokości świadczeń emerytalnych lub rentowych); d) oświadczenia, czy wnioskodawczyni lub jej mąż Ł. G. korzystali ze świadczeń z pomocy społecznej (w tym również świadczenia wychowawczego tzw. "500+") w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli tak do przedłożenia stosownych zaświadczeń w tym zakresie od właściwych ośrodków pomocy społecznej; e) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez wnioskodawczynię i jej męża Ł. G. miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizję, internet, inne) oraz ewentualnych innych wydatków, w tym kosztów leczenia, alimentów; f) oświadczenia o posiadanych przez wnioskodawczynię lub jej męża Ł. G. pojazdach mechanicznych z podaniem ich marki, roku produkcji i szacunkowej wartości. Wnioskodawczyni w odpowiedzi na powyższe wezwanie przedłożyła: - zestawienie operacji na prowadzonym dla niej rachunku bankowym za okres od dnia 1 stycznia 2018 r. do 30 czerwca 2018 r., na którym uwidoczniono comiesięczne regularne wpływy w kwocie 1000 zł tytułem czynszu oraz wpływ jednorazowy wpływ kwoty 3000 zł w dniu 7 maja 2018 r., - zaświadczenie ZUS o wysokości renty rodzinnej, - zaświadczenie o zarobkach wnioskodawczyni, - potwierdzenie zameldowania męża wnioskodawczyni Ł. G. pod adresem: W. , ul. S. [...] na pobyt stały oraz zgłoszenia ww. wyjazdu poza granice kraju do N. na okres od 16 grudnia 2017 r. do 31 grudnia 2018 r., - akt notarialny umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej między wnioskodawczynią a jej mężem – Ł. G. ustrój rozdzielności majątkowej, - kopie rachunków za wywóz śmieci, zakup energii elektrycznej, abonament telefoniczny, telewizję, podatek od nieruchomości oraz potwierdzenie przelewu kwoty 400 zł tytułem czynszu ze wskazaniem jako zobowiązanego wnioskodawczyni oraz adresu w S., ul. P. [...]. Jednocześnie wnioskodawczyni oświadczyła, że zawarła z mężem umowę o rozdzielności majątkowej, prowadzą z mężem odrębne gospodarstwo domowe i nie dysponuje jego dokumentami. W związku z wątpliwościami wynikającymi z przedstawionych przez wnioskodawczynię dokumentów źródłowych, na podstawie art. 255 p.p.s.a., zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 1 sierpnia 2018 r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania następujących dokumentów i oświadczeń: a) oświadczenia, czy środki w kwocie 1.000 zł przekazywane wnioskodawczyni na jej rachunek bankowy przez K. M. A. tytułem czynszu stanowią dochód wnioskodawczyni z tytułu najmu mieszkania będącego jej własnością położonego w S.; jeżeli tak – nadesłania umowy najmu bądź innego dokumentu, z którego wynikałaby wysokość miesięcznego dochodu wnioskodawczyni z tego tytułu; jeżeli nie – wyjaśnienia, na podstawie jakiego tytułu są one przekazywane co miesiąc wnioskodawczyni; b) wskazania, czy w domu położonym przy ul. S. [...] w W. poza wnioskodawczynią, jej córką i małżonkiem zamieszkują także inne osoby; jeżeli tak – wskazania, w jakim zakresie każda z osób zajmujących tę nieruchomość partycypuje w kosztach jej utrzymania; c) oświadczenia w przedmiocie tytułu, na podstawie którego w dniu 7 maja 2018 r. na jej rachunek bankowy wpłynęły środki pieniężne w kwocie 3.000 zł oraz wskazania celu, na jaki zostały one przeznaczone; d) zaświadczenia od pracodawcy, w jakiej formie wypłacane jest wnioskodawczyni wynagrodzenie (przelewem na rachunek bankowy, czy gotówką w kasie). Nadto wyjaśniono wnioskodawczyni, że istniejący w jej małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia jej z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej małżonka. Powyższe zarządzenie zostało doręczone wnioskodawczyni w dniu 6 sierpnia 2018 r. Wnioskodawczyni w zakreślonym terminie nie nadesłała oświadczeń i dokumentów objętych zarządzeniem z dnia 1 sierpnia 2018 r. W tym stanie uznano, co następuje. Na wstępie należy wskazać, że z uwagi na treść art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wnioskodawczyni nie będzie miała obowiązku uiszczania kosztów sądowych (to jest opłat sądowych i wydatków), gdyż z ustawy wynika, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W świetle art. 249a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, o czym postanowiono w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Z tych względów, na podstawie art. 249a w zw. art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu uznano natomiast, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego i dochodów oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia wnioskodawczyni zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia przez wnioskodawczynię oraz jej męża kosztów ustanowienia pełnomocnika. Wnioskodawczyni podała bowiem wyłącznie informacje dotyczące wysokości własnych dochodów i stałych wydatków, zaś odnośnie męża nie ujawniła jakichkolwiek informacji. Złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia stanowiły podstawę do wezwania jej do przedstawienia i udokumentowania sytuacji majątkowej i dochodowej jej samej, jak i jej męża. Dokumentów ukazujących tak rozumianą sytuację majątkową i dochodową wnioskodawczyni i jej rodziny nie przedstawiono, mimo dwukrotnego wezwania. Wyjaśnić należy, że okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 682) skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl ). Zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą czy też nie wspólne gospodarstwo domowe. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, natomiast nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Zatem samo tylko powołanie się we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową, jak to uczyniła wnioskodawczyni w niniejszej sprawie, nie jest wystarczające dla pominięcia oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych męża wnioskodawczyni i w konsekwencji uwzględnienia wniosku jedynie w oparciu o ocenę stanu majątkowego wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni nie przedstawiając zatem w sposób wyczerpujący sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych małżonka, uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej oceny zasadności rozpoznawanego wniosku. Informacje te były istotne w celu ustalenia, jakimi funduszami, środkami pieniężnymi dysponuje miesięcznie rodzina wnioskodawczyni i czy osoba ta może w jakiejś części bądź w całości wspomóc wnioskodawczynię w pokryciu kosztów postępowania (w zakresie obejmującym obranie pełnomocnika zawodowego z wyboru). W związku z brakiem przedłożenia odpowiednich dokumentów w tym zakresie oraz oświadczenia o braku takich dokumentów, w szczególności obejmujących zeznanie podatkowe, zaświadczenie o dochodach, wyciągi i wykazy z posiadanych przez męża wnioskodawczyni rachunków bankowych, czy też oświadczenia o posiadanych przez tegoż pojazdach mechanicznych okoliczność, powyższa pozostała nieustalona. Nadto wątpliwości budziły okoliczności rozmiaru wskazanego przez wnioskodawczynię majątku nieruchomego oraz czerpania z tych składników majątkowych pożytków. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynikało bowiem, że jest właścicielką lokalu mieszkalnego oraz udziału w prawie własności gruntu pod budynkiem mieszkalnym wskazanym jako adres jej zamieszkania. Nadesłane zestawienie operacji na rachunku bankowym wnioskodawczyni dokumentuje zaś regularne comiesięczne wpływy tytułem czynszu w wysokości 1000 zł, przy czym wnioskodawczyni wezwana do oświadczenia, czy powyższe wpływy stanowią jej dochód z wynajmu lokalu mieszkalnego nie udzieliła odpowiedzi. Nadto nie wyjaśniła okoliczności tytułu zasilenia jej rachunku bankowego kwotą 3000 zł oraz celu, na jaki środki te wydatkowała. Zaznaczyć przy tym należy, że środki te zasiliły rachunek bankowy wnioskodawczyni w dniu 7 maja 2018 r. Ma to o tyle istotne znaczenie, że w dniu 2 maja 2018 r. doręczono wnioskodawczyni postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego objęte następnie jej skargą złożoną w dniu 11 maja 2018 r. Wnioskodawczyni miała zatem świadomość konieczności poniesienia kosztów postępowania zainicjowanego wniesioną skargą, na co wskazuje dodatkowo zawarcie wniosku o przyznanie prawa pomocy w treści skargi. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że - jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 671/14 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl) - koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Brak wyjaśnienia, z jakiego tytułu i na jaki cel wnioskodawczyni wydatkowała ww. kwotę nie pozwala na dokonanie pełnej oceny jej możliwości płatniczych, przy czym rzeczą wnioskodawczyni było zabezpieczenie środków na poniesienie kosztów postępowania. Z opisanych wyżej względów nie sposób uznać, aby wnioskodawczyni wykazała swą sytuację majątkową oraz dochodową swej rodziny w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz członków jej rodziny. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.