III SA/Gd 427/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na informację Zarządu Województwa z dnia 5 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie skargi na informację o nieuwzględnieniu protestu postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego. Skarżący T. W. w sporządzonym na formularzu urzędowym PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego oświadczył, że od dwóch lat jest osobą bezrobotną i nie osiąga dochodu, pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która osiąga miesięcznie dochód netto w wysokości [...] zł z tytułu świadczenia emerytalnego. Wnioskodawca dodał, że jest właścicielem mieszkania o pow. 51 mkw. oraz samochodu osobowego marki [...] z 2010 r. Nie posiada innych nieruchomości, ani innych zasobów w postaci oszczędności, papierów wartościowych lub praw majątkowych, czy wierzytelności. Nie wskazał przy tym wysokości stałych zobowiązań i wydatków. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie częściowym, w tym przez ustanowienie zawodowego pełnomocnika, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Ustanowienie pełnomocnika z urzędu w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt. FZ 794/04). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r. ,sygn. akt II CZ 104/84, Baza Orzeczeń LEX i postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób samotnych, bez majątku, bezrobotnych bez prawa do zasiłku czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt. OZ 862/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Zawarte we wniosku złożonym na formularzu urzędowym PPF oświadczenia wnioskodawcy doprowadziły do wniosku, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy pozwala mu na partycypowanie w kosztach postępowania obejmujących ustanowienie zawodowego pełnomocnika z wyboru. Nie można bowiem wnioskodawcy zaliczyć do osób bez majątku oraz takich, które są całkowicie pozbawione możliwości zdobycia środków do życia. Wnioskodawca zadeklarował fakt uzyskiwania przez prowadzącą z nim wspólne gospodarstwo domowe żonę dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 3.148,69 zł, a nadto oświadczył, że jest właścicielem lokalu mieszkalnego oraz samochodu osobowego, który w ocenie referendarza sądowego przedstawia wartość przynajmniej ok. 10.000 zł. Brak wykazania wysokości stałych zobowiązań i wydatków nie był przeszkodą w rozpoznaniu wniosku, albowiem już z samych oświadczeń co do wysokości uzyskiwanego w gospodarstwie domowym wnioskodawcy dochodu oraz stanu majątkowego wnioskodawcy wynikało, że jest on w stanie pokryć koszty utrzymania siebie i rodziny, jak również koszty postępowania związane z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika z wyboru. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest bowiem w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy przy tym podkreślić, że pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt I OZ 37/16; z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów sadowych. Wnioskodawca posiada majątek, zarówno ruchomy jak i nieruchomy, który może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki lub kredytu. Ponadto żona wnioskodawcy osiąga stały dochód z emerytury, przez co wnioskodawca i jego rodzina ma zapewnione środki utrzymania. Wysokość dochodu przekracza wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2017 r. dla pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy wynoszącego 2000 zł. Okoliczności powyższe stawiają wnioskodawcę (pomimo posiadania statusu osoby bezrobotnej) i jego żonę poza kręgiem osób najuboższych. Wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w tak trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poczynienie oszczędności na ustanowienie pełnomocnika z wyboru oraz uzasadnia przerzucenie kosztów postępowania w tym zakresie na Skarb Państwa. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.