III SA/Gd 454/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Miejskiej w B. z dnia 25 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia strefy płatnego parkowania na terenie miasta oraz wysokości stawek opłat za parkowanie postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 30 lipca 2012 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 31 sierpnia 2012 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku), W. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach wnioskodawca nie uzyskuje żadnego dochodu, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W uzasadnieniu złożonego wniosku wskazano, że komornik odebrał wnioskodawcy bydło i sprzęt rolniczy, które służyły do prowadzenia produkcji rolnej. Postanowieniem z dnia 15 października 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy podnosząc, że z uwagi na istniejące braki w dokumentacji źródłowej oraz niejasności w złożonym oświadczeniu wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Identyczne rozstrzygnięcie w następstwie wniesienia sprzeciwu zostało wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w dniu 22 listopada 2012 r. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2013 r. (sygn. akt I OZ 15/13) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie W. K. na ww. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 listopada 2012 r. W uzasadnieniu wydanego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał m.in., że wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy winien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej jego i członków jego rodziny. Co więcej, wnioskodawca zobligowany jest potwierdzać podnoszone okoliczności stosownymi dowodami. W dniu 5 marca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez W. K. Wniosek ten uzupełniony został na urzędowym formularzu PPF w dniu 30 marca 2013 r. (data wpływu do Sądu – 5 kwietnia 2013 r.) i sprecyzowany co do zakresu. Wnioskodawca wskazał bowiem, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku W. K. podniósł, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ma jakiegokolwiek majątku. Równocześnie wnioskodawca podkreślił, że nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Z uwagi na istniejące wątpliwości, zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2013 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia następujących dokumentów: a) potwierdzających wysokość przychodów, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) ze wskazaniem ich źródeł za okres od 1 września 2012 r. do 30 marca 2013 r.; b) odpisów zeznań podatkowych złożonych za lata 2011 i 2012 bądź zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu za ten rok; c) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; d) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi w okresie ostatnich trzech miesięcy; e) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów – oświadczenia czy wnioskodawca otrzymuje obecnie pomoc finansową od członków rodziny a jeżeli tak to w jakiej wysokości; f) oświadczenia, czy wnioskodawca korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość; g) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); h) dokumentów obrazujących stan zadłużenia wnioskodawcy wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo, w którym ponownie wskazał, że nie posiada jakiegokolwiek majątku. Ponadto nie generuje jakichkolwiek dochodów. Nie ponosi również jakichkolwiek kosztów utrzymania gdyż nie ma środków na ich opłacenie. Do pisma wnioskodawca załączył postanowienia referendarza sądowego Sądu Rejonowego w S. w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych oraz postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na fakt, iż oświadczenia wnioskodawcy zawarte w formularzu PPF i ww. piśmie były nadal niewystarczające do dokonania oceny jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 maja 2013 r. wnioskodawca został zobowiązany do złożenia dodatkowych oświadczeń: a) oświadczenia czy w okresie ostatnich dwóch lat wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa, jednostkom samorządu terytorialnego (gminom, powiatom), osobom prawnym lub osobom fizycznym; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca został zobowiązany do wskazania sądów, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, sygnatur prowadzonych spraw, dat wydanych orzeczeń oraz podania informacji o treści zapadłych rozstrzygnięć z uwzględnieniem wysokości kwot zasądzonych oraz ewentualnie wypłaconych na jego rzecz; b) oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje nadal w związku małżeńskim; jeżeli tak wnioskodawca winien był przedstawić dokumenty obrazujące wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto małżonki oraz dokumenty obrazujące jej stan majątkowy, w tym posiadane przez nią nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na małżonkę pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca nadesłał pismo, w którym wskazał, że nie wnosił pozwów wskazanych w pkt a) ww. wezwania. Ponadto wnioskodawca podał, że pozostaje w związku małżeńskim, w którym zniesiono majątkową wspólność ustawową. W związku z tym wnioskodawca nie jest w stanie odnieść się do stanu majątkowego i dochodów generowanych przez małżonkę jak i zobligować małżonki do poniesienia za niego kosztów związanych z przedmiotowym postępowaniem. W tym stanie należało wskazać, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie takich okoliczności należy zatem do strony wnioskującej, która powinna w treści składanego formularza PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Prawa pomocy należy odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 ww. ustawy wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Co istotne, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (jak w niniejszej sprawie), wnioskodawca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznanie kolejnego wniosku nie może jednakże polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2011 r. sygn. akt II OZ 830/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że nie sposób uznać by wnioskodawca w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił nowe okoliczności odnoszące się kompleksowo do jego sytuacji majątkowej. Analiza złożonego formularza PPF oraz przedłożonych dokumentów i oświadczeń ponownie wykazała, że dane co do sytuacji materialnej wnioskodawcy są rozbieżne a sam wnioskodawca nie chce usunąć wszelkich zaistniałych w tej materii niejasności. Co warte podkreślenia, referendarz sądowy nie jest zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych z uwagi na postawę danego wnioskodawcy nie jest możliwa. Takiej oceny nie sposób dokonać w niniejszej sprawie a przyczyną takiego stanu rzeczy jest postawa samego wnioskodawcy. Pierwszą okolicznością przemawiającą za odmową przyznania prawa pomocy jest niekompletność oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach wnioskodawcy. Warto bowiem zauważyć, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zawarto jakichkolwiek danych, które w istocie mogłyby obrazować sytuację majątkową wnioskodawcy. Wszystkie rubryki formularza PPF mające zobrazować ww. okoliczności faktyczne (tj. rubryki od 6 do 11) zostały przez wnioskodawcę wypełnione sformułowaniem "brak". Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Co istotne, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy składane są pod reżimem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), o czym świadczy stosowne pouczenie zawarte w pkt 13 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawcę należycie pouczonego w zakresie obowiązków wynikających z przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (vide: pismo z pouczeniem – k. [...] akt sprawy) - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego obecnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też zarządzeniami z dnia 8 kwietnia i 16 maja 2013 r. zwrócono się do wnioskodawcy o jego uzupełnienie wskazując jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty należy w tej materii złożyć. Podkreślić należy, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy w postaci niedostarczenia dokumentów bądź niezłożenia wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Z odpowiedzi udzielonych na powyższe wezwania wynikało, że wnioskodawca nie uzyskuje dochodów ani przychodów, nie posiada rachunków bankowych, nieruchomości, pojazdów ani majątku powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca posiada rozdzielność majątkową z żoną a każdy z małżonków utrzymuje się samodzielnie. Wnioskodawca nie zna sytuacji majątkowej własnej żony i nie ma możliwości przedłożenia jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie. Z dokumentów, które wnioskodawca był w stanie przedłożyć wynika, że przeciwko wnioskodawcy prowadzona jest egzekucja komornicza. Ponadto wnioskodawca w okresie dwóch ostatnich lata nie składał jakichkolwiek pozwów o zapłatę. Mając na uwadze powyższą regulację normatywną jak i ww. okoliczności faktyczne zważyć należy, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia wnioskodawca został zobowiązany jest niezbędne do dokonania prawidłowej oceny jego aktualnej sytuacji majątkowej. Dokumentami takimi są m.in. dokumenty obrazujące wysokość bieżących kosztów utrzymania wnioskodawcy. Jeżeli zaś wnioskodawca w toku prowadzonego postępowania przedstawia swoją sytuację materialną w sposób lakoniczny bądź sprzeczny akcentując wyłącznie te informacje, które mogą świadczyć o jego trudnej sytuacji (np.: przesyła postanowienia w przedmiocie bezskuteczności prowadzonej egzekucji sądowej datowane na dzień 24 sierpnia 2012 r.) referendarz nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2012 r.; sygn. akt II OZ 458/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawcy w powyższym zakresie należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika ponadto, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów prowadzonego postępowania. Dodatkowo należy również wskazać, że treść oświadczeń składanych przez wnioskodawcę budzi uzasadnione wątpliwości, co do prawdziwości zawartych w nich twierdzeń. W szczególności za niewiarygodne uznać należy, iż wnioskodawca prowadząc gospodarstwo domowe nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu i nie dysponuje jakimikolwiek składnikami majątkowymi. Oczywistym jest, że wnioskodawca musi bowiem zaspokajać chociażby podstawowe potrzeby egzystencjalne z czym łączy się konieczność ponoszenia określonych wydatków. Tymczasem z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jest on ich zupełnie pozbawiony (nie pracuje, nie uzyskuje świadczeń emerytalnych, nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej). Taka postawa wnioskodawcy może oznaczać, że sam wnioskodawca, względnie członkowie jego rodziny posiadają określone źródła dochodu,. które w niniejszej sprawie z określonych przyczyn nie zostały ujawnione. Za niewiarygodnością samego wnioskodawcy przemawia nadto fakt, iż w realiach rozpatrywanej sprawy wnioskodawca składa sprzeczne oświadczenia. Dowodem na to jest przedłożenie postanowienia referendarza sądowego Sądu Rejonowego w S. wydanego w sprawie o zapłatę oraz złożenie oświadczenia z którego wynika, że wnioskodawca w okresie ostatnich dwóch lat "[...] nie wnosił pozwów wyszczególnionych w pkt "a" wezwania [...]". Powyższe okoliczności w zestawieniu z niewiarygodnymi oświadczeniami wnioskodawcy przemawiają za uznaniem, że wnioskodawca w sposób selektywny i niepełny stara się przedstawiać swoją sytuację materialną. Tymczasem koniecznością jest żeby oświadczenie strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy było jak najbardziej rzetelne i kompletne (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 164/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na wyżej opisaną postawę wnioskodawcy w rozpatrywanej sprawie w dalszym ciągu (to jest w następstwie złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy) nie można w istocie ustalić jaki jest rzeczywisty stan majątkowy wnioskodawcy. Co warte podkreślenia, użyte w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanie "[...] gdy osoba ta wykaże [...]" oznacza, że to wyłącznie na stronie wnioskującej o prawo pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To strona powinna zatem podejmować wszelkie czynności, które przekonałyby referendarza czy też sąd co do zasadności złożonego wniosku. Pozytywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem jedynie od tego, co zostanie przez niego wykazane. Warto podkreślić, że uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma bowiem – czego wnioskodawca zdaje się nie dostrzegać - charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym, wyżej wskazanym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanym przypadku wnioskodawca w dalszym ciągu nie dołożył wszelkich starań, by w sposób zupełny i zgodny z rzeczywistością zobrazować swoją obecną sytuację majątkową. Biorąc zaś pod uwagę wszystkie wyżej wskazane okoliczności, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, bowiem nie przedstawił on nowych, istotnych okoliczności, które mogłyby skutkować odmienną oceną jego sytuacji materialnej w kontekście istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W reasumpcji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.