III SA/Gd 518/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędzia NSA Anna Orłowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 25 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na dożywianie w ramach programu rządowego oddala skargę. Decyzją z dnia 25 stycznia 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie m.in. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 39 ust. 1-2, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 28 września 2015 r., nr [...], odmawiającą M. T. przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego na dożywianie w ramach programu rządowego. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji , po rozpatrzeniu wniosku z dnia 1 września 2015 r., odmówił M. T. wnioskowanej pomocy. Pomoc pieniężna z pomocy społecznej przysługuje osobom w rodzinie, w której dochód nie przekracza kwoty 456 zł na osobę, zaś stosownie do zapisów Uchwały nr [...] Rady Miasta z dnia 3 lutego 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnie pomocy w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności dla osób objętych wieloletnim programem wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014- 2010 , kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy w ramach tego programu podwyższono do 150 % kwoty kryterium określonego w art. 8 ust.1 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie organu I instancji skarżąca jest osobą w rodzinie , a nie prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie dał bowiem wiary jej twierdzeniom, że ojciec pozbawił jej środków do życia. Skarżąca opiekuje się niepełnosprawną matką, prowadzi gospodarstwo domowe dla całej rodziny , nie ma własnego pokoju ani nawet miejsca do spania. Dochód rodziny ustalony w myśl art. 8 ust. 3 ustawy wyniósł 2552,20 zł. Poza tym rodzina otrzymała w grudniu 2014 r. wypłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 32.487 zł, w kolejnych miesiącach dodatkowe zaległe świadczenia pieniężne. W związku z tym rodzina posiada środki finansowe mogące służyć zaspokojeniu potrzeb bytowych przez wiele miesięcy. Od tej decyzji odwołała się M. T. podnosząc, że prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Organ odwoławczy stwierdził, że dochód rodziny skarżącej, składającej się z czterech osób, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 2552,20 zł. W przeliczeniu na osobę w rodzinie dochód wynosi 638,05 zł i nie przekracza 150% kryterium dochodowego, ustalonego na kwotę 456 zł na osobę w rodzinie. Dodatkowo rodzina otrzymała w grudniu 2014 r. wypłatę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie ponad 32.400 zł z zaległym dodatkiem w wysokości 600 zł, w marcu 2015 r. –kwotę 2400 zł zaległych świadczeń, w kwietniu 2015 r. – 800 zł zaległych świadczeń. Organ odwoławczy, cytując treść art. 39 ustawy o pomocy społecznej wskazał, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Spełnienie ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania tego świadczenia. Uznanie administracyjne obejmuje także prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc, zgłoszonych żądań i posiadanych środków. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji słusznie uznał, że rodzina ma możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych wobec wsparcia budżetu domowego środkami wypłaconymi w ciągu niespełna 4 miesięcy w łącznej kwocie ponad 35.000 zł. Rodzina ma możliwość zaspokojenia posiłków i żywności we własnym zakresie, a możliwości ośrodka, zobowiązanego do niesienia tej formy pomocy innym osobom i rodzinom, nie dysponującym zasobami pieniężnymi poza niskimi dochodami bieżącymi, są ograniczone. W ciągu pierwszych czerech miesięcy 2015 r. ośrodek udzielił pomocy 103 rodzinom na ten sam cel w ramach programu rządowego , a kwota miesięcznego wsparcia wyniosła przeciętnie 140 zł. Niezasadne byłoby udzielanie pomocy rodzinie mającej obok dochodów bieżących znaczne zasoby pieniężne, gdy ośrodek udziela pomocy rodzinom znajdującym się w znacznie gorszej sytuacji. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo uznał, że skarżąca nie prowadzi odrębnego gospodarstwa domowego, nie jest osobą samotnie gospodarującą, tylko jest osobą pozostającą w rodzinie. Organ odwoławczy dokonał analizy pojęcia wspólnego gospodarowania wskazując, że nie chodzi jedynie o wspólne zamieszkiwanie, ale związane z tym zaspokajanie potrzeb życiowych, w tym wzajemną współpracę w załatwianiu codziennych spraw. Organ wskazał, że jest mu znana sytuacja życiowa strony, ponieważ K. T., ojciec skarżącej, nieprzerwanie od 1 listopada 2011 r., a M. T. od marca 2015r., ubiegają się o pomoc społeczną. M. T. nie posiada własnego dochodu. Mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju, nie posiada żadnych sprzętów gospodarstwa domowego. Rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. M. T. sprawuje opiekę nad matką, przygotowuje posiłki , sprząta, pierze – dla całej rodziny, rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń , robi zakupy, korzysta z magazynu odzieży. Oświadczenie ojca skarżącej i A. T., że nie będą łożyli na składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne na rzecz skarżącej nie stanowi o tym, że prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe, bowiem opłacanie składek nie jest utrzymaniem rodziny, a członkowie rodziny nie są do ich opłacania zobowiązani. Strona jest osobą pozostającą w rodzinie, a nie samotnie gospodarującą. W ocenie organu zmiana w sytuacji M. T., polegająca na rzekomym prowadzeniu przez nią odrębnego gospodarstwa domowego wynika nie z rzeczywistego stanu rzeczy, lecz z działań ojca wnioskodawczyni, próbującego uzyskać w ten sposób dostęp do kolejnych świadczeń z pomocy społecznej. Po otrzymaniu stałego świadczenia pielęgnacyjnego oraz zaległych świadczeń w wysokiej kwocie nie może uzyskać kolejnych świadczeń z pomocy społecznej w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego, wobec czego prawdopodobnie próbuje uzyskać dostęp do kolejnych zasiłków poprzez manipulację wyjaśnieniami co do sytuacji rodziny, w tym córki M.. Ustalono, że K. T. ma ogromny wpływ na wnioskodawczynię. Zdaniem organu daje to podstawę do uznania, że twierdzenia K. T. o zaprzestaniu utrzymywania córki M. i prowadzeniu przez nią odrębnego gospodarstwa domowego są niewiarygodne. Podobne oświadczenia A. T., osoby cierpiącej na schizofrenię i niepełnosprawnej psychicznie w stopniu znacznym, pozostającej pod całkowitym wpływem ojca, nie zasługują w pełni na to, by dać im wiarę. W skardze na w/w decyzję organu odwoławczego wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. T. wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ odwoławczy. Zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji polegający na bezzasadnym przyjęciu, że skarżąca ma możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych i że nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. Skarżąca podniosła, że Kolegium przekroczyło granice uznania administracyjnego w związku ze wskazanymi błędami w ustaleniach faktycznych. Skarżąca nie ma możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb bytowych. W związku z tym, że nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, musi ponosić w pełnym wymiarze koszty częstych wizyt lekarskich (również koszty dojazdu z tym związane), wykupu drogich, nierefundowanych leków. Zdaniem skarżącej organ błędnie uznał, że prowadzi ona odrębne, jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podała, że jest osobą samotnie gospodarującą, na której spoczywa wyłączny ciężar ponoszenia swoich wydatków i zaspokajania wszelkich, niezbędnych potrzeb. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego są udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu. W jej ocenie nie wzięto pod uwagę zasady humanitaryzmu, pozbawiając osobę samodzielnie gospodarującą, schorowaną, pozbawioną dostępu do bezpłatnej opieki medycznej, zasiłku celowego na zaspokojenie podstawowej potrzeby --wyżywienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Na wstępie podnieść trzeba, iż stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Stosownie natomiast do treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności. Z treści powyższego przepisu wynika, że przedmiotowy zasiłek jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Organy obu instancji uznały, że dochód skarżącej pozostającej w rodzinie mieści się w podwyższonym kryterium dochodowym, jednak z uwagi na uzyskanie przez tę rodzinę znacznych środków pieniężnych i ograniczone możliwości ośrodka, pomocy we wnioskowanej formie skarżącej przyznać nie można. Skarżąca kwestionowała ustalenie organów, że nie jest osobą samotnie gospodarującą, a pozostaje w rodzinie, w rozumieniu przepisów ustawy. Zdaniem Sądu stanowiska skarżącej podzielić nie można. Nie nosi znamion dowolności stanowisko organów, iż skarżąca nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. Z przepisu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem, że osoby spokrewnione ze sobą w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowią "rodzinę" w rozumieniu ustawy, o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym. W ocenie Sądu taka sytuacja występuje w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu, stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju ani własnych sprzętów gospodarstwa domowego. Skarżąca korzysta ze sprzętu gospodarstwa domowego, jaki znajduje się w mieszkaniu. Nie ma własnego dochodu. Cała rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Wydatki mieszkaniowe są opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką, gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie wspólnie dla całej rodziny, a nie tylko dla siebie. Rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego. W tej sytuacji organ odwoławczy prawidłowo uznał deklarowane przez skarżącą prowadzenie przez nią jednoosobowego gospodarstwa domowego za niewiarygodne i nakierowane na chęć otrzymania dalszej pomocy. Nie można też w tej sytuacji podzielić zarzutu skargi, że organy wadliwie przyjęły, że skarżąca ma możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Dochód czteroosobowej rodziny skarżącej, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 2552,20 zł. W przeliczeniu na osobę w rodzinie dochód wynosił 638,05 zł i przekraczał kryterium dochodowe ustalone na kwotę 456 zł na osobę w rodzinie , ale nie przekraczał kryterium dochodowego, podwyższonego do kwoty 150 % kryterium ustawowego, na cele udzielenia pomocy na dożywianie z programu rządowego. Należy w pełni podzielić pogląd wyrażony w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r. , sygn. akt I OSK 1464/06 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl), że z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Takimi też zasadami kierowały się w niniejszej sprawie organy. Ponadto zauważyć należy, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy społecznej w Polsce dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega ponadto wątpliwości, że organ pomocy społecznej nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń jedynie w wysokości oczekiwanej przez te osoby. Organ odwoławczy wskazał na rozmiar i wysokość udzielanej pomocy na dożywianie w ramach programu rządowego, zestawiając te informacje ze wskazaniem, że rodzina skarżącej ma możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych przy stosunkowo dużym wsparciu budżetu domowego ze środków, wypłaconych w ciągu niespełna czterech miesięcy, w łącznej kwocie ponad 35.000 zł. Z uwagi na ograniczone możliwości finansowe ośrodka oraz konieczność rozdzielenia rozważnie i sprawiedliwie środków przeznaczonych na zasiłki celowe pomiędzy wszystkich potrzebujących, nie było możliwe udzielenie skarżącej wnioskowanej pomocy. Ośrodek udziela jednocześnie pomocy dużej ilości rodzin, znajdujących się w gorszej sytuacji, niż rodzina skarżącej. W związku z powyższym uznać należy, że organy prawidłowo w niniejszej sprawie uznały, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Odmowa przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej przez skarżącą pomocy została należycie umotywowana, a organy nie naruszyły granicy uznania administracyjnego, odmawiając skarżącej przyznania zasiłku celowego. Organ administracji publicznej orzekający w tym przedmiocie nie ma bowiem obowiązku przyznania świadczenia w każdym przypadku. Uznanie administracyjne obejmuje w swym zakresie ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję co do jej wysokości. Skoro organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną strony, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. W tej sytuacji Sąd , na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.