III SA/Gd 526/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia 22 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia 1. przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznana prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Wnioskiem zawartym w skardze, uzupełnionym następnie na urzędowym formularzu PPF w dniu 9 lipca 2014 r., skarżąca D. P. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Na podstawie złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz na podstawie dokumentów nadesłanych w następstwie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2014 r. ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką, siostrą, bratem i małoletnią córką. Wnioskodawczyni, jej matka oraz siostra generują dochody z tytułu umów o pracę w łącznej kwocie 4.456 zł brutto miesięcznie. Miesięczne, udokumentowane podstawowe koszty utrzymania pięcioosobowej rodziny wynoszą około 1.500 zł miesięcznie. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawczyni oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Brak oszczędności wnioskodawczyni udokumentowała przesyłając wyciągi z dwóch rachunków bankowych (własnego oraz należącego do siostry). W tym stanie uznano, co następuje. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na wyżej wskazaną regulację normatywną to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Co oczywiste, rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Generalnie jednak przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu) ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Takimi podmiotami są osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku czy też osoby korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej - por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Dając wiarę oświadczeniom wnioskodawczyni składanym pod groźbą odpowiedzialności karnej (vide: rubryka numer 13 formularza PPF) oraz biorąc pod uwagę ww. okoliczności faktyczne, w tym wysokość uzyskiwanych dochodów miesięcznych netto w stosunku do udokumentowanych miesięcznych kosztów utrzymania pięcioosobowej rodziny uznano, iż wnioskodawczyni nie mając obecnie realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (vide: art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskodawczyni wykazała bowiem dostatecznie, że nie dysponuje żadnymi oszczędnościami ani też majątkiem, którego ewentualne zbycie lub obciążenie prawem na rzecz osoby trzeciej mogłoby przynieść dochód pozwalający na pokrycie kosztów przedmiotowego postępowania. Orzekając w ww. zakresie referendarz sądowy uznał ponadto, że dla realizacji prawa skarżącej do sądu podstawowe znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu od skargi oraz zwolnienie z ewentualnych późniejszych kosztów sądowych. Jest to istotne gdyż w świetle art. 220 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Odnosząc się z kolei do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu należy wskazać, że przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest warunkiem koniecznym dla skutecznego rozpoznania złożonej przez wnioskodawczynię skargi. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji nie jest bowiem obwarowane przymusem adwokacko – radcowskim. Ponadto sąd pierwszej instancji ocenia zaskarżony akt (w tym wypadku decyzję administracyjną) biorąc pod uwagę wszelkie ewentualne uchybienia, a nie tylko te wskazywane przez skarżącą czy ustanowionego pełnomocnika (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Prawidłowość stanowiska, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego potwierdza z kolei w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny (vide: postanowienia z dnia 19 maja 2011 r. i z dnia 26 października 2011 r. - sygn. akt II GZ 245/11 i II FZ 509/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia przyznając prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i odmawiając jego przyznania w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu.