III SA/Gd 532/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 5 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Skarżący w piśmie z dnia 20 czerwca 2018 r., uzupełnionym przez złożenie w dniu 6 sierpnia 2018 r. formularza urzędowego PPF, zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jego sytuacja finansowej jest trudna i nie pozwala mu na poniesienia żadnych kosztów. Oświadczył, że ponosi koszty spłaty kredytów w łącznej wysokości 1300 zł miesięcznie, płaci alimenty na rzecz małoletniej córki w wysokości 500 zł miesięcznie, a nadto ponosi koszty wynajęcia stancji w wysokości 400 zł miesięcznie, w tym koszty energii elektrycznej i gazu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Wnioskodawca wskazał na brak jakiegokolwiek innego majątku, czy oszczędności. Oświadczył, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] – [...] zł miesięcznie, załączył zaświadczenie o wysokości zarobków za miesiąc kwiecień 2018 r. w wysokości [...] zł. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 7 sierpnia 2018 r. wnioskodawca w dniu 18 sierpnia 2018 r. oświadczył, że nie korzystał z pomocy społecznej, przedłożył potwierdzenia wpłat tytułem alimentów za miesiące maj – lipiec 2018 r. potwierdzenia wpłat opłaty za telefon (210 zł), spłaty kredytu (295 zł), zaświadczenie od pracodawcy o zatrudnieniu wnioskodawcy na podstawie umowy zawartej na czas nieokreślony i wysokości zarobków za miesiące maj – lipiec 2018 r., odpowiednio [...] zł, [...] zł, [...] zł, kopię zeznania podatkowego za 2017 r., harmonogram spłaty kredytu z uwidocznioną ratą w wysokości 206,37 zł, harmonogram spłaty pożyczki z uwidocznioną rata w wysokości 264,46 zł, harmonogram spłaty pożyczki z uwidocznioną ratą w wysokości 651,98 zł, kopię wyciągu z rachunku bankowego za okres od 1 marca 2018 r. do 13 sierpnia 2018 r. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono, co następuje: Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – dalej p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Powyższe oznacza, że wnioskodawca jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania. W konsekwencji spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, o czym referendarz sądowy, działając na podstawie art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu uznano natomiast, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, czy zdrowotną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Referendarz sądowy, biorąc pod uwagę sytuację materialno-bytową wnioskodawcy, stwierdził, że wniosek jego o ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługiwał na uwzględnienie. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku swego koniecznego utrzymania, co stanowi przesłankę niezbędną do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie referendarza sądowego, dochód osiągany przez wnioskodawcę z tytułu umowy o pracę pozwala ponieść koszty ustanowienia zawodowego pełnomocnika z wyboru. W miesiącach kwiecień – lipiec 2018 r. skarżący osiągał średni miesięczny dochód netto w wysokości [...] zł, zaś zadeklarowane i udokumentowane stałe wydatki tytułem kosztów wynajęcia stancji, alimentów, opłat za telefon, oraz spłaty kredytów i pożyczek, wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Podkreślić jednak należy, że zagrożenie uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania (w przypadku konieczności ustanowienia pełnomocnika z wyboru) nie dotyczy wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych i to tylko w ich niezbędnym zakresie, tj. zakupu żywności, środków czystości, kosztów leczenia, edukacji dzieci, podstawowych opłat związanych z utrzymaniem domu lub mieszkania. W przypadku skarżącego za tego rodzaju wydatki niewątpliwie można uznać zadeklarowane koszty wynajmu lokalu mieszkalnego oraz alimentów. Z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego co do zasady nie korzystają jednak wydatki związane z usługami telefonicznymi oraz spłatą zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów i pożyczek). Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 671/14 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl) koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W przypadku skarżącego zadeklarowane i udokumentowane wydatki na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek wynoszą łącznie ponad 1400 zł miesięcznie, przy czym skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie na bieżąco regulować płatności wynikających z ww. zobowiązań. Skoro zatem skarżący jest w stanie regulować zobowiązania cywilnoprawne w znacznej wysokości, to - przy uwzględnieniu okoliczności że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe - jest także w stanie wygospodarować środki pieniężne niezbędne do poniesienia kosztów postępowania w sprawie, a obejmujących koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Po odjęciu od kwoty uzyskiwanych dochodów, kwoty podanych comiesięcznych, niezbędnych wydatków (a zatem nie uwzględniając rat kredytów i pożyczek), pozostaje skarżącemu kwota około 2000 zł. Nawet zatem po uwzględnieniu niezbędnych wydatków, jak również niezadeklarowanych a koniecznych wydatków chociażby na zakup żywności, odzieży, czy środków higienicznych, kwota ta wystarcza na zaoszczędzenie środków na dodatkowe, inne cele, takie jak np. wydatki na pełnomocnika z wyboru. Oceniając zasadność rozpoznawanego wniosku referendarz sądowy miał nadto na względzie, co już wyżej wyjaśniono, że celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. II OZ 561/14). W związku z dokonaną oceną sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.