III SA/Gd 542/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 22 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 15 czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący Z. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwojgiem dzieci. Wskazał, że jego żona uzyskuje dochód z tytułu renty, zaś jego dzieci pracują, jednak nie zna wysokości uzyskiwanych z tych tytułów dochodów. Jako swój majątek podał nieruchomość rolną o pow. [...] ha, samochód osobowy marki V. kombi, rok produkcji 2001, ciągniki marki Z. i U., trzy sztuki przyczep rolniczych ([...] i [...]), kombajn marki B., agregat M. Wnioskodawca jest rolnikiem, lecz stałej wielkości osiąganego z tego tytułu przychodu nie potrafi wskazać. Wyjaśnił, że zajmuje się produkcją rzepaku, zbóż, buraków, ponosi zaś wydatki na zakup środków chemicznych, podatki, nawozy, paliwo, ubezpieczenie, naprawy. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 13 września 2018 r., wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych skarżącego, jego żony, córki i syna za 2017 rok bądź stosownych zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez skarżącego i ww. osoby w 2017 roku; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego, jego żonę, córkę i syna rachunków bankowych, także tych otwartych dla prowadzonej działalności rolniczej (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków, w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli skarżący oraz ww. osoby nie posiadają rachunków bankowych – oświadczenia w tym zakresie; c) kopii dokumentów wykazujących wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, jego żonę, córkę i syna ze wszystkich tytułów za okres ostatnich sześciu miesięcy (dowodów sprzedaży produktów rolnych, zaświadczenie organu rentowego o wysokości świadczenia rentowego, zaświadczenia od pracodawców o wysokości otrzymywanego wynagrodzenia, itp.); d) oświadczenia dotyczącego dochodu rocznego z gospodarstwa rolnego i zaświadczenia z urzędu gminy w sprawie wielkości i dochodowości gospodarstwa rolnego e) oświadczenia, czy skarżący oraz jego żona, córka lub syn w okresie ostatnich sześciu miesięcy ubiegali się lub korzystali ze świadczeń pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana (decyzji właściwego organu pomocy społecznej); f) aktualnego zaświadczenia od właściwego Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wszystkich płatnościach z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego przyznanych i wypłaconych skarżącemu w okresie ostatnich trzech lat z podaniem wysokości dokonanych wypłat i dat wypłacenia płatności, a nadto rachunku bankowego na który płatności te zostały przekazane; g) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez skarżącego i wspólnie z nim gospodarujących żony, córki i syna miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (podatki, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizję, internet, inne), jak również wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (podatki, zakup środków chemicznych, nawozów, paliwa, koszty napraw, ubezpieczenie itp.) – wszystkie za ostatnie trzy pełne miesiące; h) kopii decyzji określającej łączną wysokość zobowiązań skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2018 rok; i) oświadczenia w zakresie szacunkowej wartości posiadanych przez skarżącego i jego żonę nieruchomości (domu, budynków gospodarczych, gruntów rolnych), jak również majątku ruchomego (pojazdów mechanicznych, przyczep, kombajnów, maszyn rolniczych, sprzętu rolniczego); j) oświadczenia, czy skarżący posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów lub pożyczek, a jeżeli tak – przedłożenia zaświadczenia z banku lub innej instytucji finansowej o wysokości spłacanych rat, dokonanych spłatach rat w okresie ostatnich sześciu miesięcy oraz ewentualnych zaległościach w spłacie zaciągniętych kredytów lub pożyczek. Zarządzenie powyższe zostało doręczone skarżącemu w dniu 19 września 2018 r., jednak do dnia rozpoznania niniejszego wniosku, skarżący nie nadesłał opisanych wyżej oświadczeń i dokumentów. W tym stanie uznano, co następuje: Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - dalej jako: "p.p.s.a." stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego i dochodów oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia wnioskodawcy zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające do oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia przez wnioskodawcę kosztów postępowania. Wnioskodawca nie wskazał bowiem wysokości osiąganych w jego gospodarstwie domowym dochodów, mimo że jak oświadczył, osiąga przychód z prowadzonego gospodarstwa rolnego, jego żona otrzymuje świadczenie rentowe, zaś jego dzieci pracują. W rubryce nr 11 formularza urzędowego PPF obejmującej wskazanie zobowiązań i stałych wydatków podał: "trudno stwierdzić". Tymczasem oświadczył, że ponosi szereg wydatków związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym. Jednocześnie wskazał na szereg składników majątkowych zarówno nieruchomych jak i ruchomych, bez wskazania ich szacunkowej wartości. Z powyższych względów niezbędnym było w szczególności uzyskanie danych pozwalających na wszechstronne dokonanie oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego oraz osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe. Nieprzedstawienie przez wnioskodawcę danych w tym zakresie pozostawia powstałe wątpliwości nieusuniętymi, co skutkuje koniecznością rozstrzygnięcia w przedmiocie niniejszego wniosku w oparciu o oświadczenia zawarte w jego treści. Ponieważ wnioskodawca oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwojgiem pracujących dzieci, koniecznym było ustalenie, czy jest on w stanie samodzielnie lub przy pomocy ww. osób ponieść koszty postępowania. Podkreślić należy, że wnioskodawca żądając przyznania prawa pomocy winien wykazać nie tylko własną sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny - domowników, którzy pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym bądź zobowiązani są do alimentacji (art. 252 p.p.s.a). W orzecznictwie przyjmuje się, że dopiero uznanie, iż ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 979/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Nadto wnioskodawca nie wykazał wysokości osiąganego przychodu z prowadzonego gospodarstw rolnego, przy czym z treści wniosku wynika, że prowadzi on stałą produkcję rolniczą, ponosząc również wydatki z tym związane. Jednocześnie referendarzowi sądowemu znana jest okoliczność, iż w 2017 r. wnioskodawca pobrał płatności w łącznej kwocie [...] zł, zaś w 2016 r. - w kwocie [...] zł (według wykazu beneficjentów Wspólnej Polityki Rolnej udostępnionego przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za pośrednictwem strony internetowej http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl). Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest możliwe, ani dopuszczalne. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Wyjaśnić należy w tym miejscu, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Wskazać ponadto należy, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprawach o przyznanie prawa pomocy referendarz nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane uniemożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego, nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2007r., sygn. akt I GZ 235/07, z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 371/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W świetle powyższych okoliczności uznano, że brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, nie wykazał bowiem w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Na podstawie posiadanych informacji nie można jednoznacznie stwierdzić, czy wnioskodawca samodzielnie lub przy pomocy wspólnie z nim gospodarujących członków rodziny nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.